روحانی و اوباما در مجمع عمومی‌
روحانی:بحران‌های امروز خاورمیانه ناشی از تجاوز نظامی‌ آمریکا به افغانستان و عراق است
اوباما: شعارهای مرگ بر امریکا برای مردم ایران شغل ایجاد نمی‌کند و ایران را امن‌تر نمی‌سازد

بیژن فرهودی (+عکس) – روز دوشنبه ۲۸ سپتامبر  هفتادمین اجلاس سالانه مجمع عمومی‌سازمان ملل متحد با تمرکز بر مناقشه  سوریه و بحران پناه‌جویان  رسما آغاز به کار کرد.

حجت‌الاسلام حسن روحانی رییس جمهوری ایران که دهمین سخنران در این جلسه بود سخنرانی در مجمع عمومی‌را برای انتقاد از مقامات عربستان سعودی در برخورد با حادثه منا و کشته شدن نزدیک به یک‌هزار زائر خارجی از جمله بیش از یکصد زائر ایرانی مغتنم شمرد.

هرچند شمار کشته شدگان این حادثه ۷۶۹ نفر گزارش شده که ۱۳۶ نفر آنها ایرانی بوده‌اند اما روحانی در سخنرانی خود سخن از جان باختن هزاران زائر مسلمان و صدها نفر ایرانی به میان آورد و آنچه را که بی کفایتی و سوء مدیریت مجریان خواند مسبب این حادثه توصیف کرد. رییس جمهوری اسلامی‌ مسئولان سعودی را به تامین دسترسی کنسولی، شناسایی سریع اجساد و بازگرداندن بدون تاخیر آنها فراخواند. گفته می‌شود که ۳۴۴ زائر ایرانی از جمله سفیر پیشین ایران در لبنان نیز  در این حادثه مفقودالاثر شده‌اند.

در حالی که روحانی  مانند دیگر مقامات ایرانی سعودی‌ها را مسئول این حادثه توصیف کرده دولت عربستان هنوز مشغول بررسی علل وقوع این حادثه است و عادل الجبیر وزیر امورخارجه عربستان به مقامات ایرانی هشدار داده است که سعی نکنند از « یک تراژدی به وجود آمده در جریان مقدس‌ترین وظیفه یک سری انسان، استفاده سیاسی کنند».

گذشته از مساله منا  که بر دامنه تشنجات در مناسبات این دو ابرقدرت منطقه‌ای افزوده است، روحانی در سخنرانی خود کوشید تا تصویری مثبت از آمادگی جمهوری اسلامی‌برای کمک به برقراری دموکراسی در سوریه و یمن ترسیم کند. روحانی گفت: «همان گونه که در عراق و افغانستان به استقرار دموکراسی کمک کردیم آماده کمک به دموکراسی در سوریه و یمن نیز هستیم.» رئیس دولت یازدهم اما در حالی چنین سخنانی را بیان می‌کند که هر دو کشور افغانستان و عراق به خاطر مداخلات خارجی و از جمله اقدامات جمهوری اسلامی‌با مشکلات بزرگ امنیتی روبرو هستند و چندان نشانه‌ای هم از دموکراسی  در این دو کشور مشاهده نمی‌شود و  وضعیت خود ایران از نظر اصول دمکراسی و آزادی‌های دمکراتیک در همه عرصه‌ها از سیاست و اقتصاد تا فرهنگ و هنر به شدت اسفبار است.

رییس جمهوری اسلامی‌که رژیم وی در صدر فهرست حکومت‌های حامی‌تروریسم از سوی وزارت امورخارجه امریکا قرار دارد، ریشه‌های جنگ و تروریسم و ویرانی در خاورمیانه را ناشی از تجاوز نظامی‌امریکا به افغانستان و عراق دانست و گفت اگر حمایت بی حساب امریکا از اقدامات اسراییل علیه فلسطینی‌ها نبود امروز تروریست‌ها بهانه‌ای برای توجیه اقدامات خود نمی‌یافتند.

روحانی در بخش دیگری از سخنان خود جهان و به ویژه کشورهای منطقه را به تدوین یک «برنامه جامع اقدام مشترک» برای مقابله با جهل، دیکتاتوری، فقر، فساد، تروریسم و خشونت دعوت کرد. شگفت آنکه منتقدین داخلی و خارجی در واقع خود نظام اسلامی‌در ایران  را مروج تمام این ناهنجاری‌ها می‌دانند که در ۳۶ سال گذشته حقوق بنیادی مردم ایران را با بی‌رحمی‌هر چه تمام‌تر زیر پا گذاشته و این موارد برشمرده شده توسط روحانی در خود ایران بیداد می‌کند.

توافق هسته‌ای میان ایران و ۶ قدرت بزرگ جهان از دیگر مباحث سخنرانی روحانی در مجمع عمومی‌بود که  به لطف آن «فصل جدیدی در روابط ایران با جهان آغاز شده است.» روحانی تاکید کرد که ایران به دلیل فتوای رهبر و نیز دکترین دفاعی خود هرگز قصد تولید سلاح هسته‌ای نداشته و از این رو قطعنامه‌های تحریمی‌علیه ایران ناعادلانه و غیرقانونی بوده‌اند.

رییس جمهوری اسلامی‌توافق وین را نمونه بارزی از پیروزی بر جنگ توصیف کرد که توانست مانع از بروز جنگی دیگر در خاورمیانه شود. وی اضافه کرد که برجام می‌تواند و باید سرآغاز دوره‌ای جدید برای صلح و ثبات پایدار در منطقه باشد. روحانی  خواستار پایبندی ایران و ۶ قدرت بزرگ همراه با اتحادیه اروپا به اجرای مفاد توافق هسته‌ای شد و به موازات آن کشورهای هسته‌ای را به برداشتن گا‌‌های لازم برای اجرای ماده ۶ ان پی تی یعنی  خلع سلاح کامل هسته‌ای فراخواند. وی در عین حال از این کشورها خواست که اجازه ندهند اسراییل تنها سد راه تحقق این هدف باشد.

روحانی تنها رهبری نبود که در سخنرانی‌اش به توافق هسته‌ای وین اشاره کرد. باراک اوباما رییس جمهوری امریکا  نیز که به عنوان کشور میزبان سازمان ملل متحد نخستین سخنران در جلسه افتتاحیه هفتادمین اجلاس مجمع عمومی‌بود از برجام و پیامدهای مثبت احتمالی آن  برای صلح و امنیت جهان سخن به میان آورد.

آقای اوباما گفت بعد از انتخاب به مقام ریاست جمهوری امریکا تصریح کردم که یکی از دستاوردهای اصلی این تشکل جهانی یعنی نطام منع اشاعه سلاح‌های هسته‌ای به خاطر عدول ایران از ان پی تی به خطر افتاده است. وی افزود بر این اساس شورای امنیت تحریم‌ها علیه دولت ایران را شدت بخشید و بسیاری از کشورها برای اعمال این تحریم‌ها به ما پیوستند. و همراه یکدیگر ما نشان دادیم که قوانین و توافق‌ها معنی و مفهوم دارند.

رئیس جمهوری امریکا که سرمایه سیاسی قابل ملاحظه‌ای را صرف دستیابی به توافق هسته‌ای با ایران کرده اظهار داشت که ما کشورها اما متوجه این موضوع شدیم که هدف تحریم‌ها صرفا تنبیه ایران نبود. هدف ما این بود که این مهم را به محک آزمایش بگذاریم که آیا ایران می‌تواند تغییر مسیر داده و ضمن قبول محدودیت‌ها به دنیا اجازه دهد که بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای‌اش مهر تایید زند. برای ۲ سال  آمریکا و یارانش از جمله روسیه و چین از یک سو و ایران از سوی دیگر در مذاکراتی پیچیده شرکت کردند. حاصل این مذاکرات توافقی پایدار و جامع بوده که ضمن دادن اجازه دسترسی ایران به انرژی صلح‌آمیز اتمی‌مانع از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای می‌شود.

پرزیدنت اوباما افزود اگر این توافق به طور کامل اجرا شود نظام منع اشاعه سلاح‌های هسته‌ای تقویت خواهد شد، از یک جنگ احتمالی جلوگیری شده و جهان ما امن‌تر خواهد بود.

رییس جمهوری امریکا در عین حال از مداخلات ایران در امور داخلی کشورهای منطقه زبان به انتقاد گشود و هشدار داد که چنین اقداماتی موجب افزایش مناقشات فرقه‌ای می‌شود. به گفته اوباما، ایران از گروه‌های نیابتی خشونت‌طلب برای پیشبرد منافع خود استفاده می‌کند. این اقدامات ممکن است ایران را به ظاهر از اهرمی‌برای نفوذ بر همسایگانش در زمان وقوع اختلاف با آنها برخوردار سازد اما به مناقشات منطقه‌ای نیز دامن می‌زند، منطقه را به خطر می‌اندازد و ایران را از وعده‌های تجارت و بازرگانی دور می‌سازد.

در حالی که عده‌ای از مقامات ایرانی در پشت میز ایران در تالار مجمع عمومی‌شاهد سخنرانی اوباما بودند، رییس جمهوری امریکا به گونه‌ای دیپلماتیک حساب رژیم را از مردم ایران جدا کرد و گفت: مردم ایران تاریخی پر افتخار و سرشار از امکاناتی فوق‌العاده دارند اما سر دادن شعارهای مرگ بر امریکا نه شغل  ایجاد می‌کند و نه ایران را امن‌تر می‌سازد.  به گفته پرزیدنت اوباما اگر ایران مسیری متفاوت در پیش گیرد این هم برای امنیت منطقه خوب خواهد بود هم برای مردم ایران و هم برای جهان.

اوباما در بخش دیگری از سخنرانی خود هشدار داد که اگر کشورهای عضو سازمان ملل نتوانند با یکدیگر همکاری کنند همه آنها متحمل عواقب کار خواهند شد. در این رابطه اوباما خواستار همکاری کشورها برای پایان دادن به مناقشات در سوریه شد و بشار اسد را به خاطر ایجاد خلاء قدرت در کشور که به رشد و نمو گروه تروریستی داعش منجر شده مورد سرزنش قرار داد.

با این همه به نظر می‌رسد بعد از ۴ سال سیاست ناکام در قبال سوریه، آمریکا برای پایان یافتن جنگ داخلی خانمانسوز در این کشور  حاضر به همکاری با روسیه و ایران شده است. اوباما  مشخصا از چنین آمادگی سخن به میان آورد و گفت امریکا برای پایان دادن به این مناقشه آماده همکاری با هر کشوری از جمله روسیه و ایران است. به گفته اوباما واقع‌گرایی ایجاب می‌کند که برای پایان دادن به زد و خورد و سرکوب داعش مصالحه به عمل آید اما همین واقع‌گرایی حکم می‌کند که باید دوره گذار هدایت شده‌ای به دور از بشار اسد و به سوی یک رهبری جدید با دولتی فراگیر آغاز شود و این دولت باید بپذیرد که مناقشه باید پایان یابد تا مردم سوریه بتوانند بازسازی را آغاز کنند.

اما به نظر می‌رسد با وجود تمایل واشنگتن به همکاری با مسکو و تهران در مورد سوریه موضع جمهوری اسلامی‌در قبال اسد همچنان با امریکا تفاوت دارد.  روحانی یک روز پیش از سخنرانی خود در سازمان ملل در جمع خبرنگاران و برخی اعضای پژوهشکده‌های امنیتی آمریکا گفته بود که مبارزه با گروه‌های افراطی مانند داعش یک اولویت است و اگر بنا باشد داعش را شکست دهیم دولت بشار اسد نباید تضعیف شود. روحانی در عین حال این نکته را نیز مد نظر قرار داد که عدم تضعیف دولت اسد بدین معنا نیست که دولت به اصلاحات نیاز ندارد مسلما به آن نیازمند است. رییس جمهوری اسلامی‌ هشدار داد که اگر با مشکل داعش به درستی برخورد نشود و دولت اسد هم از قدرت کنار گذارده شود حاصل کار تسخیر دمشق توسط داعش خواهد بود.

روحانی برای حضور در مراسم انتقال پیکر زائران کشته شده ایرانی سفر خود را به نیویورک نیمه تمام گذاشت و بعدازظهر دوشنبه در پی دیدار‌های جداگانه با ولادیمیر پوتین رییس جمهوری روسیه و دیوید کامرون نخست وزیر بریتانیا رهسپار تهران شد.