تونی فرانسیس (ایندیپندنت عربی) – رژیم جمهوری اسلامی هیچ نفعی در توافق لبنان با اسرائیل برسر مرزهای دریایی ندارد و از همین رو هرگونه توافق میان لبنان با تلآویو را یک ضرر استراتژیک برای پروژه کلی خود میبیند، حتی اگر این توافق در راستای منافع بیروت نیز باشد.
طی دو هفته گذشته مذاکرات لبنان و اسرائیل در خصوص تعیین مرزهای دریایی به پایان رسید و ناگهان آموس هوخشتاین میانجی آمریکایی از دیدگان ناپدید شد. در پی آن مجموعهای از رویدادهای منطقهای و بینالمللی به وقوع پیوست که همه آنها به نحوی به رژیم ایران و نقش و سیاست کلی آن در منطقه مربوط میشود.
در این دو هفته، توجه عمومی و رسانهها به موضوع توافق هستهای جمهوری اسلامی ایران و آمریکا و پیشنهاد طرف اروپایی برای جلب رضایت تهران جهت بازگشت مجدد به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ و دریافت پاسخ مناسب تهران که بیانگر ادامه روند مذاکرات در حال انجام در وین است، معطوف شده بود.
در این میان جنگ کوچکی در غزه بین اسرائیل و سازمان «جهاد اسلامی» فلسطین که مورد حمایت حکومت ایران است، در گرفت.
زیاد نخاله رهبر «جهاد اسلامی» همزمان با آغاز جنگ غزه در تهران بود تا با تعدادی از رهبران سازمانهای وابسته به «محور مقاومت رژیم ایران» و گروههای وابسته به آن در سراسر منطقه گفتگو کند.
در این چند روز، ایالات متحده آمریکا طرح توطئهای از سوی رژیم ایران برای ترور جان بولتون مقام سابق آمریکایی را فاش کرد. یک جوان لبنانیتبارِ «هوادار» خمینی و سلیمانی و تربیت یافته مکتب دگرستیز آنها تلاش کرد سلمان رشدی نویسنده بریتانیایی را در حومه نیویورک به قتل برساند. زمامداران رژیم ایران از این جوان لبنانی را که قربانی فتوای تروریستی خمینی مبنی بر قتل سلمان رشدی است به عنوان «المطیع» (فرمانبردار) که این فتوا را اجرا کرده، تمجید کردند و رشدی و مدافعانش را مسئول این حادثه دانستند.
در روزهای اخیر ما در حالی شاهد ترسیم مرزهای دریایی لبنان و اسرائیل بودیم که تعیین مرز دریایی لبنان غرق در محاسبات سیاسی اسرائیل و جاهطلبیهای حکومت ایران است. مذاکرهکننده رسمی دولت لبنان درباره پیامدها و نتایج طرح تعیین مرز دریایی با اسرائیل صحبتی نکرد، اما حسن نصرالله رهبر حزبالله لبنان به عنوان تنها سخنران در میدان ظاهر شد و تاکید کرد که بین ترسیم مرز لبنان و اسرائیل و توافق هستهای جمهوری اسلامی ارتباطی وجود ندارد. او همچنین بر تأسیس حزب خود به دست سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و عمق ارتباطاتش با رژیم ایران و رهبر جمهوری اسلامی تاکید کرد.
حسن نصرالله میخواست بگوید هشدارهایش به اسرائیل در مورد حقوق دریایی لبنان ناشی از منافع صرفاً لبنانی است و ربطی به مواضع حکومت ایران که مرتب اسرائیل را تهدید به نابودی می کند، ندارد، درواقع رژیم ایران درباره مذاکرات تعیین مرزهای دریایی میان اسرائیل و لبنان صحبتی نکرده است. اما اسرائیل که مستقیم با تهران درگیر است، به تدوین موضعی ادامه می دهد که در کوتاهمدت و بلندمدت به نفع رژیم یران و محاسبات آن نخواهد بود.
از ابتدای ماه اوت ۲۰۲۲، اسرائیل درباره احتمال توافق با لبنان بر سر مرز دریایی تا ماه سپتامبر سخن گفته است. به نوشته روزنامه هاآرتص، مقامات اسرائیلی «استخراج گاز از میدان کاریش» را به بعد از امضای توافقنامه در ماه سپتامبر سال جاری موکول کردهاند.
در جلسه دولت کوچک اسرائیل، مقامات سرویسهای امنیتی به اتفاق آرا توافق کردند که عدم دستیابی به توافق با لبنان ممکن است منجر به تشدید امنیتی در مرز شمالی این کشور و شکل گرفتن نبردی چند روزه شود.
اسرائیلیها تشدید مسائل امنیتی را تنها جایگزین توافق برسر مرزهای دریایی میان لبنان و اسرائیل دانستند.
کوخاوی رئیس ستاد ارتش اسرائیل گفت: «حسن نصرالله قصد دارد از این توافق به عنوان تصویری از پیروزی حزب خود در عرصه داخلی لبنان استفاده کند، اما در صورتی که در پایان روند مذاکرات به نتیجه توافق نرسد مسلما اسرائیل شروع به استخراج گاز خواهد کرد و لبنان از آن سودی نخواهد برد در نتیجه سطح انفجار بین دو کشور بالا خواهد رفت».
به موازات این ارزیابیها، گام مهمی از سوی اسرائیل برداشته شد و آن درخواست دولت از دیوان عالی دادگستری برای تصمیمگیری درباره اینکه نتایج مذاکرات با لبنان باید در همهپرسی از سوی مردم اسرائیل تایید شود. این خواسته جدید نیست، بلکه قبلاً در چارچوب مذاکرات بنیامین نتانیاهو و یووال اشتاینیتز مطرح شده بود. آنها نیز اهمیت همگرایی در درباره خط مرزی دریایی با کشوری را که به نوشته روزنامه عبریزبان «معاریو» تحت کنترل بزرگترین سازمان تروریستی (حزبالله) در جهان است، درک کردهاند.
این روزنامه به نقل از یک منبع سیاسی اسرائیلی گزارش میدهد: «حتی اگر در پایان مذاکرات مجبور شویم چهار درصد از چنین میدانی را رها کنیم، اهمیت یک میدان لبنانی و یک شناور اکتشافی لبنانی در این منطقه بسیار مهمتر است زیرا وقتی دو طرف منافع اقتصادی بسیار روشن و چشمگیری در یک منطقه داشته باشند، تلاش خواهند کرد تا از برخورد خودداری کنند و این خود تضمینی برای برقراری ثبات و آرامش کامل در برابر عملیات تروریستی خواهد بود».
رسیدن به این نتیجه مثبت مستلزم آن است که اسرائیل حدود مرز آبی و میادین گاز دریایی را به عنوان مرزهای سیاسی نهایی در نظر نگیرد. چنین رویکردی به برقراری آرامش و عادیسازی روابطی که با چتر منافع مشترک حمایت میشود، منجر خواهد شد.
اگر توافقی بین اسرائیل و لبنان صورت گیرد این سوال مطرح میشود که موضع واقعی حکومت ایران در این مورد چه خواهد بود. به ویژه در شرایطی که ایران همچنان از جنوب لبنان به عنوان بستری برای تنشهای دائمی و تهدید بلندمدت جهت نابودی «اسرائیل» استفاده میکند.
محافل سیاسی آشنا به مواضع رهبران جمهوری اسلامی ایران معتقدند که موضوع ترسیم مرز آبی لبنان و اسرائیل با نقش استراتژیک ایران در منطقه در تضاد است چرا که رژیم اسلامی در ایران ایفای نقش خود در منطقه را از طریق نیروهای نیابتی حتی مهمتر از پرونده هستهای و مذاکرات میداند! پس آنچه حسن نصرالله در اینباره گفت که ارتباطی بین توافق اسرائیل با لبنان و مسئله گفتگوهای هستهای وجود نداردُ درست است.
رژیم ایران اساساً هرگونه ارتباط بین مذاکرات هستهای و سیاست منطقهای خود به ویژ مسئله تلاش برای نفوذ در کشورهای عربی را رد میکند.
اما درباره لبنان، جمهوری اسلامی به دلیل وجود حزبالله این کشور را «گوهر تاج» خود میداند و به همین دلیل هرگونه توافق با اسرائیل، بهویژه طرح ترسیم مرز دریایی را به عنوان یک زیان استراتژیک برای پروژه عمومی خود ارزیابی میکند.
درست همانطور که پیروزی مقتدی صدر در عراق و توافق سیاسی یمنیها نیز برایش مناسب نبود. رژیم ایران لبنان را میدانی برای جنگ میداند که نباید از حالت آمادهباش خارج شود، بلکه باید یک جبهه بالقوه تا پایان تمام مشکلات این رژیم با جامعه بینالمللی باقی بماند.
البته این نگاه رژیم ایران نسبت به موقعیت لبنان، تمایل رژیم تهران به تمکین و تحکیم مواضع حامیانش در ساختار دولت لبنان و تاثیر بر سیاست داخلی این کشور را تغییر نمیدهد اما ترسیم مرزها با اسرائیل که در آینده به یک طرح «عادیسازی واقعبینانه» بر مبنای مصالح مشترک لبنان و اسرائیل تبدیل خواهد شد، اصلا مورد رضایت حکومت ایران نیست.
توافق لبنان و اسرائیل بر سر مرزها و استفاده از ثروت مشترک گاز به معنی عقبنشینی تهران از پروژههای خود صرف نظر از منافع دور و نزدیک لبنان است. بنابراین به احتمال زیاد مذاکرات لبنان و اسراییل بدون رسیدن به نتایج قاطع و عملی طول خواهد کشید.
البته در این میان تحلیلها و تفسیرهای فراوانی وجود دارد. اما به هر حال هر گونه تعلل از سوی دولت لبنان، اسرائیل را از تولید و صادرات گاز در این منطقه باز نخواهد داشت. در اینصورت این لبنان است که باید در انتظار آزادی دولت خود از اسارت رژیم اسلامی ایران که همچنان پرچم «مخالفت» و «مقاومت» را در دست دارد بنشیند!
*نویسنده: تونی فرانسیس روزنامه نگار، نویسنده و تحلیلگر سیاسی لبنانی
*منبع: ایندیپندنت عربی
*ترجمه و تنظیم از کیهان لندن
