انتشار تصاویری از اسکانسهای جدید هزار تومانی و دو هزار تومانی نشان میدهد چهار صفر از این اسکناسها کمرنگ شده است.
اسکناسهای جدید هزار تومانی و دو هزار تومانی توزیع شده در بازار ایران با چهار صفر خیلی کمرنگ هستند. حذف چهار صفر از پول ملی از دولت محمود احمدی نژاد مطرح و در دولت حسن روحانی پیگیری شده بود.
اسکناسهایی که هماکنون توزیع شدهاند با امضای علی صالحآبادی و عبدالناصر همتی هستند که نشان میدهد بخشی از آنها بیش از یک سال و نیم پیش و در دولت حسن روحانی چاپ شدهاند.
حذف صفر از پول ملی در دولت محمود احمدینژاد و در پی شدت گرفتن سرعت افزایش تورم در اوایل دهه ۹۰ خورشیدی برجسته شد. این موضوع هر چند در دولت احمدینژاد عملی نشد اما در دولت حسن روحانی بار دیگر در دستور کار قرار گرفت. اواخر دولت حسن روحانی و در زمان عبدالناصر همتی بر بانک مرکزی مقدمات حذف صفر از پول ملی با کمرنگ شدن صفرهای ایرانچکهای ۵۰ و ۱۰۰ هزار تومانی و اسکناس ۵۰۰۰ تومانی اجرا شد.
این طرح به دلیل قصد بانک مرکزی برای حذف ۴ صفر از پول ملی در ایرانچکها و اسکناسها اجرایی شد اما هنوز مصوبه قانونی درباره حذف صفرها از پول ملی ابلاغ نشده است!
بانک مرکزی پیشتر اعلام کرده بود که همراستایی با لایحه حذف ۴ صفر از پول ملی و ایجاد آمادگی برای آن از مزایای اسکناسهای جدید چاپ شده به شمار میرود.
بر اساس سند اسکناس که حدودا دو سال پیش به تصویب رسید، تمام اسکناسها و ایران چکها در قالب، اندازه و ساختارهای واحد توزیع خواهد شد و تکثر در اندازه و قالب در اسکناسهای جدید حذف میشود، اما ضرایب امنیتی و عناصر به کار رفته در هر اسکناس متفاوت خواهد بود.
بانک مرکزی تأکید کرده که طراحی و عرضه اسکناسهای جدید هزینه اضافی بر کشور تحمیل نمیکند، زیرا عمر مفید اسکناس در کشور ما ۵ سال است و چاپ و توزیع اسکناس همواره و طبق روال توسط بانک مرکزی انجام شده است.
معمولا در اقتصادهای دارای تورم بالا حذف صفر از پول ملی راهکاری برای آسان کردن مبادلات بانکی و قراردادها با کوچک شدن ارقام است. این اقدام هر چند حسابداری و حسابرسی را راحت میکند اما از نظر اقتصادی هیچ اثری در واقعیتهای اقتصادی ندارد.
اکنون با توجه به ادامه روند افزایشی تورم دولت رئیسی در نظر دارد با حذف صفر از پول ملی، ارقام را به ظاهر کوچک و ارزش اسمی پول ملی را در برابر دیگر ارزها بالا ببرد. اما در واقعیت این اقدام نه بر کاهش تورم اثر مثبتی دارد و نه سبب افزایش ارزش پول ملی میشود.
برخی کارشناسان معتقدند در شرایطی که اقتصاد در شوک قرار دارد و رکود تورمی عمیق همراه با ناامنی اقتصادی در اوج قرار دارد، اتفاقا حذف صفر از پول ملی میتواند اثرات منفی در پی داشته باشد. برای نمونه تقاضا برای ارزهای خارجی را با افزایش روبرو کند و در نتیجه افزایش تقاضا برای ارزهای خارجی، قیمت این ارزها افزایش پیدا کرده و ارزش پول ملی بیش از پیش کاهش یابد.
اصلاح پول (Redenomination) یا حذف صفر از پول ملی (Remove Zeroes From Currency)، عباراتی است که برای برنامه پروژه حذف صفر از پول ملی استفاده میشود. از دهه ۱۹۶۰ میلادی، دولت ها و اقتصادهای در حال توسعه و در حال گذار اقدام به اصلاح پول ملی خود کردهاند. به عنوان مثال در ژانویه ۲۰۰۵، کشور ترکیه لیره (Lira) واحد پول خود را با لیره جدید ترکیه (YTL) عوض کرد. ترکیه با نرخ هر یک میلیون لیره قدیم برابر با یک لیره جدید اقدام به اجرای سیاست نام گذاری مجدد واحد پول کرد. در واقع ترکیه هم اسم واحد پول خود را تغییر داد و هم اینکه شش صفر را از جلوی پول ملی خود حذف کرد.
اما این اقدام اگر به تنهایی انجام شود و در یک مسیر درست و علمی با اصلاحات اقتصادی همراه نباشد، صرفا اقدامی نمایشی برای کنترل جو روانی بازار است.
در نمونهای شبیهتر به ایرانِ امروز، ونزوئلا در اوت ۲۰۱۸ اقدام به حذف ۵ صفر پول ملی خود کرد و ۵۰۰ بولیوار به عنوان بزرگترین اسکناس کشور تعیین شد ولی این کاهش صفر از پول هیچ تغییر چشمگیری در اقتصاد ایجاد نکرد.
بعد از گذشت یک سال، با این اسکناس که بزرگترین اسکناس رایج در این کشور بود فقط میشد یک تخم مرغ خرید این در حالی بود که حداقل دستمزد ۴۰۰۰۰ بولیوار بود که با آن فقط میشد دو کیلو گوشت تهیه کرد.
در نتیجه بحران عمیق اقتصادی در کشوری که بزرگترین ذخایر نفتی دنیا را دارد، در سال ۲۰۱۸ طبق آمار IMF، ابر تورم موجود در این کشور به ۱ میلیون درصد رسید. سال ۲۰۱۹ برای ونزوئلا سال بهتری بود – تورم انباشته از ابتدا سال حدود ۳۳۰۰ درصد بوده و تورم سالانه از اکتبر ۲۰۱۸ تا سپتامبر ۲۰۱۹ رقمی معادل ۵۰ هزار و ۱۰۰ درصد برآورد میشود.
همچنین آرژانتین به عنوان یکی از کشورهای رکوددار حذف صفر از پول ملی، نمونه دیگری از شکست این سیاست به دلیل انجام نشدن سیاستهای اصلاح ساختاری اقتصاد بوده است. این کشور در سال ۱۹۷۰، دو صفر، در سال ۱۹۸۳، چهار صفر، در سال ۱۹۸۵، سه صفر و در سال ۱۹۹۲ چهار صفر از پول ملی خود حذف کرد. انبوه صفرهای حذف شده هم آرژانتین را از تورمهای جدید نجات نداد و این کشور در حال حاضر نیز تورم بالایی دارد.
اکنون در شرایطی که اقتصاد ایران با کاهش شدید تولید، سرمایهگذاری و درآمد ارزی روبروست و در شرایطی که حکومت هیچ برنامه و چشمانداز روشنی برای حل بحرانهای اقتصادی ندارد، حذف صفر از پول ملی را میتوان صرفا یک اقدام نمایشی ارزیابی کرد.
همانطور که جمهوری اسلامی با افزایش قیمت ارز اقدام به بازداشت عدهای به عنوان «اختلالگر بازار ارز» و «سوداگر بازار ارز» میکند و با تزریق جوّ روانی و خبری به دنبال افزایش ارزش پول ملی است، و البته شکست میخورد، حذف صفر از پول ملی هم از همین دست اقدامات نمایشی و بیاثر است. نکته منفی اینجاست که طبق آخرین آمارها چاپ هر اسکناس حدود ۳۵۰ تومان برای بانک مرکزی هزینه دارد و مشخص نیست دولتی که با کسری بودجه روبروست چرا دست به چنین اقدامی میزند؟!
