جنگ بی‌امان رهبران کاتولیک؛ نبرد عقیدتی پاپ و کاردینال‌هایش

- رویدادهای دربار واتیکان، یادآور پیکار عقیدتی دهه نخست جمهوری اسلامی را تداعی می‌کند، ولی بسیار فراتر از یک اختلاف صنفی است.

پنج شنبه ۹ آذر ۱۴۰۲ برابر با ۳۰ نوامبر ۲۰۲۳


نادر صدیقی – در آشفته بازار دنیای سومین دهه از قرن بیست و یکم میلادی، شما باید به روبروئی با پدیده‌های ناباورانه خلاف «زندگی عادی» عادت کنید، مانند تلاش جابرانه برای تثبیت مذهبی‌ترین حکومت دیکتاتوری جهان؛ مانند روبرو شدن با افکار «پروگرسیو» رهبر محافظه‌کارترین نهاد مذهبی مسیحیان جهان و ارائه  چپگراترین دکترین یک پاپ کاتولیک!

پاپ فرانسیس در دیدار عمومی هفتگی / ۲۹ نوامبر ۲۰۲۳ / رویترز

در مورد تلاش جابرانه برای تثبیت و تحکیم واپسگراترین حکومتی که در اواخر قرن بیستم در ایران سر برآورد، ایرانیان و حتا مردمان عادی و غیرسیاسی جهان آشنائی دارند. آنچه موجب شگفتی در میان افکار عمومی‌ جهان مسیحیت شده، پیکار جانانه و بی‌امانی است که بین پاپ فرانسیس شانزدهم و کاردینال‌های عالی‌مقام کلیسای رُم درگرفته است؛ کلیسائی که طبق آمارهای رسمی، بیش از یک میلیارد و چهارصد میلیون پیرو دارد.

مهم‌ترین آموزه کاتولیک‌های رُم که بزرگترین نهاد باورمندان مسیحی در جهان محسوب می‌شود، همبستگی بر محور کلیسایی است که در راس آن عیسی مسیح قرار دارد و تمام اسقف‌های آن و از جمله صدرنشین آنان «اسقف اعظم رُم» خود را جانشینان برحق «حواریون» مسیح و به ویژه «پطروس مقدس» می‌دانند، چیزی شبیه جمهوری اسلامی شیعه که ولی فقیه‌اش نماینده خدا بر روی زمین است و آخوندهای ارشد (آیات عظام) نیز از جانب پیامبر و اولادش (موسوم به ائمه اطهار) حق رهبری مردمان تحت حکومت را برای خود قائلند.

پطروس مقدس از نزدیکترین و عزیزترین شاگردان عیسی مسیح بود که از طرف او برای رهبری و هدایت کلیسا برگزیده شد و بر اساس چنین باوری، پاپ اعظم و اسقف‌های همردیف و همکار او، خود را پیرو «پطروس مقدس» می‌نامند. شباهتی تصادفی در مورد علی ابن ابیطالب امام اول شیعیان که پیروان او معتقدند برگزیده پیامبر اسلام برای رهبری مسمانان بوده است.

تمام پاپ‌ها، باز هم بر اساس سنتی دیرین، از میان قدیسان مسیحیت، برای خود نامی‌ مذهبی انتخاب می‌کنند و نام دویست و شصت و ششمین (۲۶۶) پاپ از نام اصلی او کاردینال «خورخه ماریو برگوگلیو[۱]» به پاپ «فرانسیس شانزدهم» تغییر یافته است.

خورخه ماریو برگوگلیو در یک خانواده کاتولیک اهل بوئنوس آیرس پایتخت آرژانتین زاده شد ولی در جامعه‌ای با گرایش‌های سوسیالیستی پرورش یافت. راهنمائی‌ها و اصرار خانواده، او را به سوی کلیسا کشاند و در این مسیر به مقام اسقف اعظم کشور خود و سرانجام به عالی‌ترین عنوان کلیسای کاتولیک‌های جهان رهنمون شد.

پاپ فرانسیس از هنگام نشستن بر تخت این بانفوذترین مقام دینی، همواره با اظهارنظرهای بحث‌برانگیز، جنجال‌آفرین بوده که تازه‌ترین آنها، حمایت بی‌چون و چرای او از دگرباشان جنسی است که با اعتراض شدید اسقف‌های ارشد کلیسا مواجه شده است. بسیاری هم او را مروج جنبش تازه‌ای از معترضان اجتماعی با نام «فرهنگ بیداری/آگاهی= وُک[۲]» می‌دانند، اگرچه او هرگز به گونه مستقیم در باره چنین جنبشی سخنی نگفته است. این اصطلاح امروزه بیشتر برای متمایز کردن ایدئولوژی‌های مختلف چپ به کار می‌رود.

اخیرا خبرگزاری‌های بزرگ جهان و روزنامه‌های معروفی چون «نیویورک تایمز» و «لس آنجلس تایمز» از درگیری شدید پاپ فرانسیس با یکی دیگر از کاردینال‌هایش خبر داده‌اند. عنوان شگفت‌انگیز این رویداد هم با «تنبیه عالی‌ترین اسقف/ کاردینال کلیسای کاتولیک توسط پاپ» معرفی شده است.

واژه تنبیه، معمولا از سوی مقامی‌ بالا علیه یک زیردست دون‌پایه به کار می‌رود و کاردینال «ریموند برک» عالی‌ترین قاضی دیوان عالی کلیسای رُم، بی‌تردید فرد دون‌پایه‌ای نیست برعکس، شخصیت برجسته‌ای است که مشهور به تسلط بر فلسفه و حقوق است که حدود چهار سال پیش از جانب پاپ به عالی‌ترین مقام داوری قضائی– مذهبی کاتولیک‌ها برگزیده شده بود.

در فرمان تنبیهی پاپ، عالیجناب ریموند برک، به محروم شدن از آپارتمان وابسته به کلیسای واتیکان، محل سکونت او و کاهش حقوق ماهیانه محکوم گردید، اگرچه او بیشتر وقت خود را در زادگاهش در ایالت ویسکانسین سپری می‌کند. این دومین مجازات تنبیهی علیه این مقام عالی‌رتبه محسوب می‌شد. برخی منابع موثق واتیکان دلیل تصمیمات پاپ را از قول خود او «تنزل به دلیل ایجاد و ترویج نفاق در کلیسا از جانب کاردینال برک» عنوان کرده‌اند. برخی شایعات هم براین نکته تکیه می‌کنند که پاپ از او با عنوان «خائن» نام برده است؛ عنوانی که سخنگوی واتیکان آن را به شدت تکذیب کرده است.

به گفته منابع واتیکان، کاردینال ۷۵ ساله، از چندی پیش یکی از منتقدان سرسخت مواضع سیاسی– مذهبی پاپ فرانسیس بوده و پروژه اصلاحی او برای پاسخگوئی بیشتر کلیسا به نیازهای مومنان عادی را مورد انتقاد و حمله قرار داده است. از جمله موضوعات این اصلاحات، توجه ویژه به اعضای « ال جی بی تی کیو[۳]» و به عبارتی دگرباشان جنسی کاتولیک است.

کاردینال  برک پیش از اینهم دو بار با پیوستن به دیگر کاردینال‌های محافظه کار واتیکان، به گونه رسمی‌ و مکتوب، در محفل ویژه اسقف‌ها، پاپ فرانسیس را مورد خطاب و پرسش قرار داده و از او خواسته بود تا به پرسش‌هائی که در مورد دکترین اصلاحی، موجب رنجش او و همقطاران محافظه‌کار و سنت‌گرایان کاتولیک شده است، پاسخگو باشد. پاپ به هیچیک از پرسش‌ها و انتقادها پاسخ نداده و  در عوض تصمیم‌های به اصطلاح تنبیهی اتخاذ کرده است.

این کنش‌ها و واکنش‌ها و به عبارتی این جنگ عقیدتی در بالاترین سطوح کلیسای کاتولیک، سرانجام  از پرده بیرون شد و در اکتبر گذشته هنگامی‌ که پاپ فرانسیس در مجمع عمومی با کاردینال‌ها شرکت کرده بود، کاردینال ریموند برک نیز همزمان در فاصله کوتاهی از میدان معروف «سن پترز» ریاست نشستی را بر عهده داشت که در آن سیاست‌های غیراصولی (چپگرایانه) پاپ مورد نقد و بررسی قرار گرفته بود. در این نشست کاردینال برک دکترین پاپ فرانسیس در زمینه پروژه اصلاحات کلیسای کاتولیک را به شیوه گزنده‌ای به باد حمله گرفته بود: «متاسفانه بسیار روشن است که استعانت و طلب کمک و بخشندگی از روح‌القدس، از جانب بعضی‌ها، با هدف ارائه طرح و برنامه‌ای است که بیشتر سیاسی و بشری است تا کلیسائی و الهی.»

کاردینال برک همواره از خدمات خود به کلیسا و به پاپ دفاع کرده و گفته است که به عنوان یک کاردینال، موظف است که از تعالیم کلیسا حمایت و از اشتباهات آن جلوگیری کند: «پیروان مسیح به شجاعت و جسارت کشیشانی اتکا دارند که از آنها در برابر اشتباهات، سردرگمی‌ها و تفرقه حمایت کنند.»

کاردینال برک دومین شخصیت عالی‌مقام مذهبی آمریکائی است که توسط پاپ فرانسیس تنبیه می‌شود. در اوایل ماه اکتبر، پاپ با اعمال روش‌های سختگیرانه که به گفته منتقدانش، کارکرد مستبدانه حکومتی استبدادی را تداعی می‌کند، کاردینال جوزف استریکلند رهبر اسقف‌نشین کاتولیک‌های ایالت تگزاس آمریکا را از پست خود برکنار کرد. این برکناری هم به دلیل انتقادهای این کاردینال محافظه‌کار از سیاست‌های به گفته او زیانبار پاپ فرانسیس سرچشمه گرفت. او در واکنش به رفتار رهبر واتیکان با کاردینال برک، ابراز تاسف کرده و گفته است که از چنین رفتار توهین‌آمیزی شوکه شده است: «اگر این گزارش درست باشد، درواقع بازتاب یک جنایت است که باید به شدت با آن مخالفت کرد و اگر اطلاعات مربوط به این گزارش نادرست باشد، باید بی‌درنگ اصلاح شود.»

سخنان اعتراض‌آمیز کاردینال استریکلند اینبار توسط روزنامه محافظه‌کار ایتالیائی «لا نووا بوسالا کوتیدیانا[۴]» بطور وسیعی انتشار یافت. نشریه‌ای که از جنبش اعتراضی کاردینال‌های محافظه‌کار و رهبر آنها کاردینال ریموند برک پشتیبانی می‌کند.

پیش از جنجال اخیر، این دو بر سر واکسن کووید-۱۹ نیز با هم درگیر بودند. پاپ از طرفداران سرسخت واکسن‌هاست و به کسانی که نسبت به درستی و مفید بودن چیزی به نام «واکسن» در مقابله با بیماری کرونا ابراز تردید می‌کردند حمله می‌کند. این شکاکان، شامل برخی کاتولیک‌های محافظه‌کار هم می‌شود.

پاپ که به لیبرالیسم و پرهیز از سختگیری‌های سنتی در کلیسای کاتولیک معتقد است، در سپتامبر گدشته با انتصاب یک کاردینال آرژانتینی به نام «ویکتور فرناندز» به ریاست برنامه اصلاحات واتیکان، بر شتاب اجرای دکترین خود افزود، تحولی که از دید تیزبین مخالفان دور نماند.

در نخستین نگاه به آنچه در دربار واتیکان روی می‌دهد، رویدادهای تقریبا مشابه در نخستین دهه عمر جمهوری اسلامی تداعی می‌شود که طی آن دو جناح قدرتمند از جناح‌های رقیب در حکومت اسلامی، در رقابت بر سر گسترش دامنه نفوذ خود با یکدیگر درگیر شدند و سرانجام یکی بر دیگری غلبه کرد.

در سال ۱۳۶۸ خورشیدی، آیت‌الله‌العظما حسینعلی منتظری، عالیترین مقام جمهوری اسلامی بعد از خمینی، خلع درجه و «آیت‌الله ساده‌لوح» نامیده شد. او که از مهم‌ترین نظریه‌پردازان « ولایت فقیه» بود، به مدت چهار سال قائم‌مقام رهبری نامیده می‌شد. منتظری بر سر بسیاری از اصول ناظر بر امر ولایت فقیه با معلم خود خمینی، اختلاف پیدا کرد و در نامه‌ای خطاب به بنیانگذار جمهوری اسلامی به ویژه دو مورد از سیاست‌های او در باره نقض آشکار حقوق زندانیان، اعدام‌های بی‌امان و از جمله اعدام زندانیان سیاسی در شهریور ۱۳۶۷ خورشیدی و نیز تماس‌های محرمانه و ممتد با آمریکا را به شدت مورد انتقاد قرار داد. بلافاصله پس از انتشار متن نامه منتظری توسط بخش فارسی رادیو بی‌بیسی، خمینی بیانیه عزل او از قائم‌مقامی‌ رهبری جمهوری اسلامی را امضا کرد. منتظری نیز در واکنش استعفانامه خود را همراه با تکرار همان انتقادهای زهرآگین، انتشار داد و تا پایان عمر در سال ۱۳۸۸ خورشیدی، به صورت یک منتقد بی‌پروا و صریح رژیمی‌ درآمد که خود یکی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان و بنیانگذاران آن و نماینده دائم خمینی در دوران تبعید او در نجف عراق بود.

اگرچه مخالفت آیت‌الله منتظری و چند تن دیگر از آیات عظام مخالف را می‌توان با خبرها و اتفاقات در کلیسای کاتولیک به نوعی هم‌وزن و هم‌تراز محک زد ولی رویدادهای درون امپراتوری مذهبی واتیکان را باید در چارچوب یک مبارزه گسترده دو نیروی قدرتمند ایدئولوژیک چپ و راست در عرصه جهانی ارزیابی کرد و مورد مطالعه قرار داد وگرنه ماهیت چنین مقابله‌ای فرهنگی، در حد رقابت‌های صنفی مانند آنچه در جمهوری اسلامی شاهدش بوده‌ایم، تنزل می‌یابد.

رویدادها در واتیکان، بخشی از پیکار فرهنگی– سیاسی چپ و راست است. چپ‌های جهان امروزه چنان هماهنگ و متحد عمل می‌کنند که شعار عوام‌فریبانه «زحمتکشان جهان متحد شوید» در نیمه قرن بیستم میلادی را به یاد می‌آورد. نفوذ غیرقابل انکار چپ‌ها در نهادهای بسیار تاثیرگذار مانند مجالس قانونگذاری، رسانه‌ها، آموزشگاه‌های عالی و در ساختار آموزش ابتدائی و حتا در نهادهای مذهبی غربی تا عالی‌ترین مرجع آن، واتیکان، پیش رفته است.

مقابله مدافعان محافظه‌کار جبهه راست، با وجود موفقیت‌های گذرا مانند پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ۲۰۱۶ میلادی و یا روی کار آمدن دولت‌های کمتر بانفوذ راستگرا در لهستان و مجارستان در اروپا بسیار ضعیف و نارسا بوده اگرچه در یک سال اخیر نشانه‌هائی از جهش حرکت‌های آنها در انتخابات میاندوره‌ای آمریکا، انتقال قدرت به راستگرایان از طریق آرای رای‌دهندگان در پنج کشور آرژانتین، ایتالیا، اسپانیا، سوئد و هلند و نیز در دو ایالت یوتا و لوئیزیانا در ایالات متحده دیده می‌شود.

به هر روی، نبرد دو قطب ایدئولوژیک راست و چپ با پیروزی این یا آن پایان نخواهد گرفت. این پیکاری است بی‌پایان برای بقا!

 


[۱]  Jorge Mario Bergoglio
[۲] Woke Culture
[۳] LGBTQ
[۴] La Nuova Bussola Quotidiana

برای امتیاز دادن به این مطلب لطفا روی ستاره‌ها کلیک کنید.

توجه: وقتی با ماوس روی ستاره‌ها حرکت می‌کنید، یک ستاره زرد یعنی یک امتیاز و پنج ستاره زرد یعنی پنج امتیاز!

تعداد آرا: ۱۶ / معدل امتیاز: ۳٫۷

کسی تا به حال به این مطلب امتیاز نداده! شما اولین نفر باشید

لینک کوتاه شده این نوشته:
https://kayhan.london/?p=336374