با گذشت بیش از دو هفته از اعلام آتشبس میان اسراییل و جمهوری اسلامی وضعیت اقتصادی ایران همچنان در شوک ناشی از جنگ و عوارض آن بسر میبرد. موج اخراج کارگران آغاز شده و به عقیده شماری از تحلیلگران اقتصادی موج تورم ناشی از جنگ و مشکلات ساختاری اقتصاد به زودی معیشت خانوارها را بیش از پیش متأثر خواهد کرد.
در شرایطی که اقتصاد ایران با مشکلات ساختاری مختلفی روبروست که تورم را در روندی فزاینده قرار داده است، سیاستهای دولت نیز بر افزایش تورم موثر بوده و حالا اثرات ناشی از جنگ و شرایط آتشبس ناپایدار کنونی نیز بر ریسکهای اقتصادی افزوده است.
بر اساس گزارشهای میدانی حتی در روزهای آتشبس نیز وضعیت اقتصادی به پیش از جنگ بازنگشته است. فعالان اقتصادی و بازارهای مختلف به تداوم آتشبس امید ندارند و بخشهای مختلف اقتصادی با شوک و انتظار همراه است.
قیمت کالاها و خدمات مختلف نیز با افزایش قابل توجهی روبرو شده و گرانی مواد غذایی سبب هشدار کارشناسان نسبت به بدتر شدن وضعیت معیشت مردم و افزایش جمعیت فقیر در ماههای آینده شده است.
فرشاد مومنی اقتصاددان در سخنانی انتقادی از سیاستگذاری اقتصادی دولت گفته در تاریخ ٧٠ ساله گذشته ایران برای اولین در نیمه دوم دهه ٩٠، اندازه جمعیت فقیر در کمتر از سه سال دو برابر میشود. اندازه جمعیت با فقر شدید بیشتر از ٧ میلیون نفر بیشتر شده؛ به این معنا که این افراد اگر کل درآمد خود را فقط صرف خورد و خوراک کند آن حداقلها را برای سالم زنده ماندن را نمیتواند تأمین کند.
فرشاد مومنی در ادامه گفته پس از آغاز آتشبس دولت به «سوداگران بازار سرمایه» یارانه وحشتناک میدهند اما قیمت نان را برای مردم گران میکنند.
این اقتصاددان همچنین افزوده در شرایطی که کشور در تهدید امنیتی قرار دارد بجای اینکه به تولیدکنندگان رسیدگی کنند هر وزیری که صحبت میکند درباره نقش خود در تسهیل در واردات حرف میزند و گزارش ارائه میدهد و به آن افتخار میکند.
بسته حمایتی کسب و کارهای آسیبدیده از جنگ؛ شعاری و بیخاصیت!
مرتضی افقه اقتصاددان دیگری است که معتقد است اقتصاد ایران از مشکلات ساختاری رنج میبرد و دولت نیز سالهاست نتوانسته این مشکلات را مدیریت کند و اکنون در شرایطی که سایه جنگ همچنان بر سر کشور است افزایش بیکاری و فقر نیز امکانپذیر است.
مرتضی افقه گفته: «مشکلات ریشهای لزوما با دستور دادن و فرمول های اقتصادی، قابل حل نیستند. بنابراین، صرف اینکه اقتصادخواندهها دوباره شروع کنند بر اساس فرمول، نظردهی کنند که چه اقدامی باید انجام شود، چندان کاربردی ندارد. این موضوعات تازگی ندارند اما اکنون که در دوران آتش بس و پس از جنگ قرار داریم به مراتب مهمتر به نظر می رسند. از سال ۱۳۹۷ تا کنون دولت نتوانسته به تنهایی با مشکلات رو به رو شود و فرمولهای انتزاعی هم جواب نداده است.»
این اقتصاددان افزوده: «دولت باید هم بخش توزیع و هم بخش تولید را مدیریت کند بطور اخص بخش توزیع در شرایط جنگی حائز اهمیت بسزایی است، چرا که اکنون در شرایط پساجنگ قرار داریم. درست است که اشاره کردم در سالهای گذشته هم برخی مشکلات ریشهای وجود داشت اما در آن سالها هنوز وارد جنگ نشده بودیم و نیاز به هزینه مجزا برای بازسازی آسیبهای پس از جنگ وجود نداشت.»
او همچنین تأکید کرده: «یک نکته مهم در دوران جنگ و پس از آن کاهش سرمایهگذاری در بخش تولید است که بطور معمول همه جای دنیا و در هر جنگی رخ میدهد. سرمایهگذارها نیز میل به خروج از کشور پیدا میکنند. اینجا است که دولت باید روی کنترل سرمایهها و ممانعت از فرار سرمایه در دوران آتشبس متمرکز شود.»
مرتضی افقه گفته: «دولت باید برخی موانع کسب و کار را که در شرایط عادی هم وجود داشت و اغلب به دلیل بروکراسی های ناکارامد به وجود آمده بود را نیز هرچه سریعتر حل کند. تاکید دارم این مشکلات باید خارج از روال اداری و هرچه سریعتر حل شوند.»
همانطور که اقتصاددانان تأکید دارند مشکلاتی که در مسیر تولید وجود دارد از جمله عوامل بحرانزایی در اقتصاد ایران است که میتواند پیامدهای ناشی از جنگ را هم تشدید کند.
برای مثال روز گذشته خبری منتشر شد مبنی بر اینکه کاهش تولید قارچ به دلیل گرمای شدید و قطعی برق، قیمت این محصول را به ۱۴۵ تا ۱۵۰ هزار تومان رسانده و پیشبینی میشود هفته آینده باز هم گرانتر شود.
همچنین بخشهای مختلف تولید و خدمات به دلیل اینکه از پیش با مشکلاتی از جمله کاهش سود، کمبود منابع و افزایش هزینههای تولید روبرو بودهاند، در شرایط جنگ و طی دو هفته گذشته، در روزهای آتشبس، اقدام به اخراج نیروی کار کردهاند تا با کاهش هزینهها، در صورت آغاز دوباره حملات بتوانند از ورشکستگی کسب و کار خود جلوگیری کنند.
