در حالی که مسعود پزشکیان به تازگی از طرحی جهت حذف یارانه بنزین برای دهکهای پر درآمد خبر داده، سخنگوی دولت افزایش قیمت بنزین را «شایعه» خوانده است.
مسعود پزشکیان رئیس دولت پزشکیان روز یکشنبه ۱۹ امرداد ۱۴۰۴ در نشست با مدیران رسانه، بار دیگر موضوع یارانه بنزین را مطرح کرد و از طرحی برای حذف یارانه بنزین برای اقشار پردرآمد خبر داد.
پزشکیان با ادعای اینکه «دولت به دنبال گران کردن بنزین برای طبقه محروم جامعه نیست» اما این پرسش را مطرح کرد که «چرا باید ۴ میلیارد تومان برای واردات بنزین هزینه شود تا کسانی که ۴ برابر بیشتر از دیگران مصرف میکنند، از یارانه برابر بهرهمند شوند و بنزین را به قیمت لیتری ۱۵۰۰ تومان خریداری کنند؟»
سخنان مسعود پزشکیان نشان میدهد یکی از گزینههای مورد نظر دولت برای رفع کمبود بنزین، تعیین نرخ متفاوت بنزین برای دهکهای مختلف درآمدی است؛ اقدامی مشابه شیوه تخصیص یارانه نقدی که در آن دهکهای پردرآمد یا یارانهای دریافت نمیکنند یا مبلغ کمتری دریافت میکنند.
مسعود پزشکیان تأکید کرد که «بخش قابل توجهی از منابع کشور صرف واردات بنزین میشود، در حالی که میتوان با مدیریت صحیح مصرف، این هزینهها را کاهش داد.»
موضوع افزایش قیمت بنزین از مواردی است که هم در دولتهای قبلی و هم از ابتدای تشکیل دولت پزشکیان مورد بحث بوده اما همچنان با گذشت یک سال و با وجود تأکید کارشناسان و مقامات دولت بر لزوم حذف یارانه بنزین، اقدامی در اینباره نشده است.
قیمت بنزین آخرین بار در آبانماه ۱۳۹۸ و در جریان اجرای طرح سهمیهبندی افزایش یافت. بر اساس تغییراتی که آن سال انجام شد قیمت هر لیتر بنزین سهمیهای ۱۵۰۰ تومان و بنزین آزاد ۳۰۰۰ تومان تعیین شد. افزایش قیمت بنزین با موجی از اعتراضات مردم روبرو گشت که به اعتراضات سراسری ۹۸ معروف شد. با دستور دولت اصلاحطلب حسن روحانی اعتراضات مردم به شدت سرکوب و صدها شهروند کشته و هزاران تن دیگر مجروح و بازداشت شدند. آن زمان نیز پس از بارها خبر گران شدن بنزین که هربار از سوی مقامات «شایعه» خوانده میشد، با تصمیم سران سه قوه و تأیید علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی، قیمت جدید بنزین در نیمهشب اعلام شد!
حالا نیز یک روز پس از اظهارات مسعود پزشکیان، فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت هرگونه برنامه برای افزایش قیمت بنزین را «شایعه» خواند.
فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت در جمع خبرنگاران گفت: «الان زمان تصمیمگیری درباره افزایش قیمت بنزین نیست، و هنوز موضوع در سطح طرح مسئله است و هیچ تصمیمگیری در این زمینه انجام نشده است.»
وی در ادامه اما برنامه دولت برای افزایش قیمت بنزین را تأیید کرد و گفت: «در اینکه ما در موضوع بنزین باید بیشتر حرف بزنیم و در نهایت به تصمیم برسیم تردیدی وجود ندارد. به قول رئیس جمهور کسی که با ماشین آفرود میرود و در فضای خارج شهر رانندگی میکند خیلی هم خوب است ما خوشحالیم از اینکه مردم بتوانند بروند آفرود و شاد باشند ولی آیا میتوانیم سهم دهکهای پایین و قیمت ۱۵۰۰ تومانی را به این کار اختصاص بدهیم؟ پاسخ این است که یقیناً این عمل را هیچکسی تایید نمی کند لذا موضوع در حد طرح مسئله است. هیچگونه نظری بر اینکه بخواهد افزایش قیمت بنزین وجود داشته باشد صورت نگرفته و هیچ جمعبندی در این زمینه وجود ندارد.»
با اینهمه مشخص است که کمبود منابع درآمدی دولت دیر یا زود سبب خواهد شد طرحی برای حذف یارانه بنزین، دستکم آنطور که پزشکیان اعلام کرده برای دهکهای پردرآمد اجرا شود. با اینهمه کارشناسان همچنان معتقدند افزایش قیمت بنزین به علت اثر سریع و مستقیم که بر افزایش قیمت انواع کالاها و خدمات خواهد داشت باید با ایجاد بسترهای مقدماتی صورت بگیرد.
آلبرت بغزیان اقتصاددان و تحلیلگر اقتصادی در اینباره بر ضرورت افزایش پلکانی قیمت بنزین تأکید کرده و گفته «اگر این تغییرات به صورت تدریجی انجام شود، نگرانی و اعتراض عمومی به حداقل خواهد رسید.»
وی گفته قیمت بنزین نسبت به دیگر کالاها و خدمات، رشد بسیار کمتری داشته و همین امر موجب افزایش مصرف شده است. به گفته او، تجربه کشورهای دیگر نشان میدهد سیاست «بنزین گران و خودروی ارزان» میتواند «مصرف سوخت را کاهش دهد، استفاده از وسایل نقلیه عمومی را افزایش دهد و به بهبود شرایط زیستمحیطی کمک کند.» البته چنین چرخهای زمانی پاسخ مساعد میدهد که برای نمونه وسایل نقلیه عمومی چنان منظم و مناسب و بهموقع در اختیار شهروندان باشند که آنها به استفاده از این وسایل ترغیب و تشویق شوند!
این اقتصاددان نیز با تأکید بر اینکه افزایش قیمت بنزین باید به صورت پلکانی و با اطلاعرسانی پیشاپیش اجرا شود تا مردم بتوانند برنامهریزی مالی داشته باشند، بر توسعه زیرساختهای حمل و نقل عمومی مانند مترو، اتوبوس و تاکسی برای کاهش وابستگی به ماشینهای شخصی تأکید کرده است. این در حالیست که هیچ نشانهای وجود ندارد که ساختاری که در همه عرصهها ناکارآمد است ناگهان در زمینه حمل و نقل عمومی چنان اقداماتی انجام دهد که بتواند استفاده از آن را برای صاحبان اتومبیل جذاب کند. ضمن اینکه استفاده از اتومبیل شخصی تنها بخشی از مصرف سوخت و انرژی بطور کلی و بنزین را بطور خاص به خود اختصاص میدهد و بحران انرژی در ایران بسیار فراتر از مصرف بنزین توسط شهروندان است.
حسین صمصامی عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی نیز در واکنش به سخنان پزشکیان همان چرخهای را تکرار کرده که بدون تغییرات ساختاری اصلا قابل اجرا نیست: «این تصمیم تنها در صورت احراز سه شرط اساسی قابل اجراست: ارتقای تکنولوژی خودروهای داخلی، بهبود حمل و نقل عمومی، و افزایش درآمدهای خانوار.»
وی همچنین هشدار داده که افزایش قیمت بنزین بدون این الزامات، «ظلم آشکار به مردم» خواهد بود. حسین صمصمامی همچنین بدون اشاره مستقیم به اعتراضات سراسری آبان ۹۸ گفته: «درسهای تاریخی نشان میدهد که تغییرات شتابزده در قیمت حاملهای انرژی، بدون بسترسازی اجتماعی و اقتصادی، پیامدهای جبرانناپذیری به همراه دارد.»
