وضعیت خشکسالی در ایران طی هفته آخر امرداد بحرانیتر شده و تازهترین آمارها نشان میدهند ذخیره چند سد مهم صفر شده و ۱۲ سد بزرگ و مهم در تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی در استانهای مختلف کمتر از ۱۰ درصد ذخیره آبی دارند.
بر اساس جدیدترین گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، زمستان ۱۴۰۳ با کاهش ۳۶ درصدی بارش، خشکسالی را در ایران تشدید کرد.
این گزارش افزوده در این مدت، بارش ۳۰ استان کشور کمتر از میانگین بلندمدت بوده و تنها در استان همدان، افزایش میزان بارش در مقایسه با بلندمدت رخ داده است. این روند، ادامه خشکسالیهای چندسال اخیر را تأیید میکند.
خبرگزاری «ایسنا» نیز گزارش داده ذخیره آب سدهای شیمیل و نیان در استان هرمزگان، رودبال داراب استان فارس و سد وشمگسر، گلستان و بوستان در استان گلستان صفر شده است.
وضعیت دیگر سدهای کشور نیز بحرانی است بطوری که به گزارش «ایسنا» سد لار تهران تنها ۵ درصد، سدهای دوستی و طرق استان خراسان رضوی به ترتیب ۵ و ۶ درصد، سد پانزده خرداد حوضه قمرود تنها ۸ درصد، سد استقلال و سرنی استان هرمزگان به ترتیب ۳ و ۱۳ درصد، سد سفید رود گیلان تنها ۴ درصد، سد تنگوئه سیرجان استان کرمان ۷ درصد و سد وساوه استان مرکزی تنها ۷ درصد آب دارند.
خبرگزاری «ایسنا» همچنین گزارش داده میزان ورودی مخازن کل کشور از ابتدای سال آبی (ابتدای مهرماه) تا ۲۵ امرداد معادل ۲۳/۸۱ میلیارد متر مکعب بوده که در قیاس با سال گذشته ۴۲ درصد کاهش داشته است.
از سوی دیگر حجم آب موجود مخازن اکنون ۲۱ میلیارد متر مکعب ثبت شده که این عدد نسبت به سال قبل که عددی معادل ۲۸/۰۳ میلیارد متر مکعب بوده ۲۵ درصد کاهش یافته است. حجم پرشدگی سدهای کشور نیز تا ۲۵ امرداد ۴۱ درصد بوده است.
ایران همچنان با کاهش بارندگی روبروست و این موضوع نشان از تداوم بحران کمآبی در هفتههای آینده را دارد. خبرگزاری «ایسنا» با اعلام آمار بارندگیها نوشته ارتفاع کل ریزشهای جوی کشور معادل ۱۴۷/۷ میلیمتر است. این مقدار بارندگی نسبت به میانگین دورههای مشابه درازمدت ۳۹ درصد کاهش را نشان میدهد.
در همین حال جیرهبندی و قطع آب بخش خانگی و صنعتی ادامه دارد و کارشناسان هشدار میدهند در صورت عدم افزایش بارندگیها در فصل پاییز همچنان قطع آب و بحران در تأمین آب آشامیدنی شهرهای مختلف ادامه خواهد داشت.
خشکسالی امسال مانند تیر خلاصی بر حیات تالابها و دریاچههایی بود که در سالهای گذشته از خشکسالی و کاهش منابع آبی روبرو بودند.
یکی از تازهترین گزارشها از شمارش معکوس نابودی تالاب میانکاله خبر داده است. خبرگزاری «تسنیم» گزارش داده بیش از ۱۵ هزار هکتار از سطح آبی میانکاله خشک شده و تنها حدود ۳۰ هزار هکتار آن باقی مانده است.
کاهش ورودی آب از رودخانههای نکا و تجن به این تالاب، برداشتهای کشاورزی، تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آبی به علت سوءمدیریت دولت از جمله مهمترین عوامل اصلی نابودی تالاب میانکاله و دیگر تالابها و دریاچهها عنوان میشود.
همچنین درباره میانکاله گزارش شده که در کنار کاهش شدید سطح آب تالاب، رسوبگذاری و ورود آلایندهها، پسابهای کشاورزی و فاضلابها تعادل اکوسیستم تالاب را نیز به هم زده است.
پیشتر گزارش شده بود سطح آب تالاب میانکاله طی پنج سال گذشته بین ۳۰ تا ۳۵ درصد کاهش یافته و ورودی آب رودخانههای نکا و تجن به عنوان مهمترین تأمینکنندگان آب تالاب نیز تا ۴۰ درصد کاهش یافته است.
یکی از مهمترین آثار زیست محیطی کمبود منابع آبی گسترش فزاینده فرونشست در همه نقاط ایران است. آخرین آمارهای تکاندهنده درباره وضعیت فرونشست در ایران نشان میدهد بیش از ۸۰۰ شهر و ۱۶ کلانشهر در معرض خطر فرونشست زمین قرار دارند.
در ایران بیش از ۸۵ درصد فرونشست زمین ناشی از برداشت بیرویه و غیرمنطقی از آبهای زیرزمینی است. مقامات جمهوری اسلامی از یکسو مدیریت منابع آبی را بیش از چهار دهه است که رها کردهاند و از سوی دیگر با تأکید بر خودکفایی در محصولات کشاورزی سبب به هدر رفتن منابع آبی شده اما سوءمدیریت در دیگر بخشهای حکومتداری سبب شده خودکفایی در تولید محصولات کشاورزی نیز با مجموعهای از ابهامات روبرو باشد.
در این میان دولت تنها کاری که کرده اینست که جیرهبندی آب بخش خانگی و صنعتی را در دستور کار قرار داده و هیچ اقدام موثری برای مدیریت منابع آبی کشور و کاهش بحران انجام نمیدهد.
در همین رابطه هدایت فهمی پژوهشگر حوزه آب و مدیر سابق دفتر منابع آب وزارت نیرو اعلام کرده که «من عزم و ارادهای برای حل مسئله بهشکل اساسی نمیبینم. بیشتر مسئولان فقط ذکر مصیبت میکنند و از شرایط بحرانی میگویند. درحالیکه از مسئولان اجرایی، انتظار عمل اجرایی میرود. باید برای حل بحران بهصورت اجرایی و عملی اقدام کنند، نه اینکه فقط هشدار دهند. همه فکر میکنند با صدور هشدار کمآبی به وظیفهشان عمل کردهاند، اما اینطور نیست.»
مسعود پزشکیان رئیس دولت جمهوری اسلامی ۱۹ امرداد جاری در جمع مدیران رسانهها وضعیت منابع آب را «بحرانی» و «بیسابقه» وصف کرد و گفت: «نه زیر پایمان آب داریم، نه پشت سدها. آب چاهها تمام شود، نمیدانیم چکار باید بکنیم. همه آنهایی که روزی مدیر بودند، ما را به اینجا رساندهاند.»
رئیس دولت و هیچ یک از مسئولان دیگر اما راهکاری برای خروج ایران از بحران عمیق کمآبی ارائه نمیدهند و صرفا بر کاهش مصرف از سوی شهروندان تمرکز دارند!
روزنامه «پیام ما» در مطلبی با عنوان «ایران بر لبه پرتگاه تشنگی؛ آیا هنوز مجالی هست؟» نوشته «زایندهرود خشکیده، دریاچه ارومیه نفسهای آخر را میکشد، گاوخونی و بختگان به بیابان بدل شدهاند و روستاهایی که روزی سرسبز بودند، حالا خالی از سکنهاند و مهاجرت اجباری روستاییان نهفقط کشاورزی را نابود کرده، بلکه فشار بر حاشیه شهرها و تنشهای اجتماعی را افزایش داده است.»
«پیام ما» افزوده «بزرگترین خطا شاید این بود که بحران آب صرفاً یک مسئله فنی و مهندسی تصور شد، درحالیکه آب، محور حیات اجتماعی و اقتصادی است. هر جا آب نباشد، معیشت از بین میرود، امنیت غذایی و بهداشتی در خطر میافتد و زمینه نارضایتی اجتماعی فراهم میشود.»
در این مطلب یکی دیگر از چالشها در بحران آب «نگاه بخشی و منطقهای در مدیریت آب» ارزیابی شده بطوری که «منابع آبی مرز نمیشناسند، اما رقابت میان استانها برای بهرهبرداری، گاه باعث تعارض و بیاعتمادی شده است.»
این مطلب تأکید کرده نقش مردم هم مهم است، ولی نمیتوان همه بار بحران را بر دوش آنان گذاشت. درست است که مصرف خانگی بالا و روشهای سنتی آبیاری مشکلسازند، اما وقتی صنایع آببر در مناطق کمآب مستقر میشوند یا کشاورزی سنتی بدون آموزش ادامه مییابد، مسئولیت تغییر رفتار تنها برعهده مردم نیست.»
