اتاق بازرگانی ایران هشدار داده است که در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه احتمال رکود عمیق، تورم ۹۰ درصدی، نرخ ارز ۱۶۵ هزار تومانی، رشد اقتصادی منفی سه درصد، سقوط ارزش دلاری بورس و افزایش نرخ بیکاری تا ۱۴ درصد وجود دارد.
معاونت امور بینالملل اتاق بازرگانی ایران سه سناریوی تازه از آینده اقتصاد ایران در شرایط فعال شدن مکانیسم ماشه ارائه کرده که بر اساس آن قیمت دلار به ۱۱۵ هزار تومان در سناریوی خوشبینانه و تا ۱۶۵ هزار تومان در سناریوی بدبینانه افزایش خواهد یافت.
در این گزارش تأکید شده در صورت بازگشت تحریمهای شورای امنیت، اقتصاد ایران با شرایطی به مراتب دشوارتر از گذشته مواجه خواهد شد.
اتاق بازرگانی هشدار داده است که در سناریوی بدبینانه احتمال رکود عمیق، تورم ۹۰ درصدی، نرخ ارز ۱۶۵ هزار تومانی، رشد اقتصادی منفی سه درصد، سقوط ارزش دلاری بورس و افزایش نرخ بیکاری تا ۱۴ درصد وجود دارد.
در بخش دیگری از این گزارش آمده تداوم و تشدید تحریمها نه تنها زنجیره تأمین و واردات مواد اولیه را مختل میکند، بلکه با رکود تولید و توقف پروژهها، زمینهساز افزایش بیکاری می شود.
محدودیتهای بانکی و مالی، توقف همکاریهای سوئیفت، مشکلات خطوط کشتیرانی به دلیل قطع بیمههای بینالمللی و کاهش شدید سرمایهگذاری خارجی، بخشی از پیامدهای پیشبینیشده هستند.
این گزارش توضیح داده جهش نرخ ارز تا سطوح سهرقمی پیشبینیشده که بطور مستقیم از عواملی، چون کاهش ذخایر ارزی، محدودیت در فروش نفت و بازگشت ارز، تشدید انتظارات تورمی و واکنش بازار به ریسکهای ژئوپلیتیک ناشی میشود.
معاونت امور بین الملل اتاق بازرگانی ایران با مرور تجربه تحریمهای شورای امنیت در سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۵ و نیز پیامدهای خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ هشدار داده است که در صورت شکست مذاکرات، ترکیبی از فشارهای تاریخی تحریمهای چندجانبه و اثرات روانی و واقعی تحریمهای ثانویه آمریکا بر اقتصاد ایران وارد خواهد شد.
در سناریوی خوشبینانه ترسیم شده از سوی اتاق بازرگانی با وجود بازگشت تحریمها، اقتصاد ایران بهترین عملکرد ممکن را خواهد داشت. در این حالت، نرخ دلار به ۱۱۵ هزار تومان، تورم به ۶۰ درصد و رشد اقتصادی به ۱.۵ درصد مثبت میرسد. هرچند نرخ بیکاری به ۱۰/۵ درصد افزایش مییابد، اما ارزش بازار بورس تا ۱۲۰ میلیارد دلار رشد خواهد کرد.
اما در سناریوی دوم اقتصاد وارد یک دوره رکود تورمی میشود. قیمت دلار به ۱۳۵ هزار تومان جهش کرده، تورم تا ۷۵ درصد اوج میگیرد و رشد اقتصادی به منفی یک درصد کاهش مییابد. در این شرایط، بیکاری به ۱۲ درصد رسیده و ارزش بازار بورس به ۹۰ میلیارد دلار تنزل پیدا میکند.
نگرانکنندهترین چشمانداز در سناریوی بدبینانه ترسیم شده است. در این حالت اقتصاد ایران با یک بحران عمیق مواجه خواهد شد. نرخ دلار به ۱۶۵ هزار تومان، تورم به بیش از ۹۰ درصد و نرخ بیکاری به ۱۴ درصد خواهد رسید. رشد اقتصادی نیز با سقوط به منفی سه درصد، رکود را عمیقتر خواهد کرد و ارزش بازار بورس تا ۶۵ میلیارد دلار افت میکند.
با بینتیجه ماندن مذاکرات میان جمهوری اسلامی و طرفهای اروپایی برجام، گزارشها حاکی از آنست که مقامات فرانسه، آلمان، و بریتانیا تصمیم دارند از امروز، پنجشنبه ۲۸ اوت برابر با ششم شهریورماه، مکانیسم ماشه را فعال کنند.
مکانیسم ماشه یا اسنپبک، سازوکاری حقوقی است که در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل گنجانده شده و به طرفهای توافق هستهای اجازه میدهد در صورت رعایت نکردن تعهدات توسط جمهوری اسلامی، تحریمهای بینالمللی را به صورت خودکار و سریع بازگردانند. این سازوکار به گونهای طراحی شده که بازگشت تحریمها نیازی به رأیگیری دوباره در شورای امنیت ندارد و لازم الاجرا خواهند بود.
فعال شدن مکانیسم ماشه بخشهای مختلف اقتصاد ایران به شدت تحت تأثیر قرار میدهد و علاوه بر صادرات نفت و پتروشیمی، بخشهای بانکی، صنعت، کشاورزی، حملونقل و خدمات را نیز در بنبست قرار خواهد داد.
همانطور که در پیشبینی اتاق بازرگانی نیز برجسته شده با فعال شدن مکانیسم ماشه درآمدهای ارزی ایران که هماکنون نیز رقمی بسیار پایین است، به شدت کاهش خواهد یافت، هزینهها برای دور زدن تحریمها افزایش یافته، سرمایهگذاران بیش از پیش از اقتصاد ایران گریزان شده و با خروج سرمایه دوره جدیدی از رکود شدیدتر آغاز میشود و در نهایت رشد اقتصادی روندی نزولی را طی خواهد کرد.
فشار اقتصادی ناشی از فعال شدن مکانیسم ماشه به سرعت بر افزایش قیمتها در بازارهای مختلف و عمیق شدن مشکلات معیشتی خانوارها موثر خواهد بود.
در همین رابطه حسین سلاحورزی فعال اقتصادی و رئیس دوره دهم اتاق بازرگانی روز چهارشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۴ در توییتی نوشت «اگر مکانیسم ماشه فعال شود، صادرات پتروشیمی ایران ۵ تا ۸ میلیون تن کاهش پیدا میکند. در نتیجه اعمال تخفیفهای ۵ تا ۱۰ درصد روی متانول و اوره اجتنابناپذیر به نظر خواهد رسید و ۳ تا ۵ میلیارد دلار درآمد ارزی از دست خواهد رفت».
روزنامه «جهان صنعت» نیز در گزارشی «کاهش صادرات نفت و فرآوردههای نفتی»، «اثر منفی بر بر پتروشیمی و پروژههای توسعهای»، «افزایش محدودیتها در سیستم بانکی»، «فشار بر بودجه و خروج سرمایه»، «کاهش صادرات و زیانهای ارزی»، «افزایش هزینه واردات و توقف پروژهها» و «افزایش هزینه واردات نهادهها و کاهش بهرهوری» را از جمله اثرات فعال شدن مکانیسم ماشه برشمرده است.
از روز گذشته و در حالیکه صرفا بنبست در مذاکرات جمهوری اسلامی و کشورهای اروپایی قطعی شده اما مکانیسم ماشه فعال نشده، بازارهای طلا و ارز با افزایش پرسرعت قیمتها روبرو شدند.
روز گذشته قیمت دلار از مرز ۱۰۰ هزار تومان عبور کرده و در بامداد روز پنجشنبه ششم شهریورماه بازار ارز معاملات دلار را بر پایه قیمت ۱۰۰ هزار و ۵۰۰ تومان آغاز کرده است. دیگر ارزهای رایج در بازار ارز ایران نیز مسیری صعودی را طی میکنند.
قیمت هر سکه طلا نیز به قیمت بیسابقه ۹۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان افزایش یافته است. هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز در بامداد پنجشنبه ششم شهریورماه ۸ میلیون و ۳۰۴ هزار تومان قیمتگذاری شده است.
در حالیکه افزایش روزهای گذشته قیمتها در دو بازار ارز و طلا به خوبی بیانگر اثرات سریع و عمیق تحولات سیاسی ایران بر اقتصاد کشور است اما به نظر میرسد بخشی از حکومت همچنان با فرافکنی تلاش دارند با دادن آدرس اشتباه و «خبر درمانی» این اثرات را کاهش دهند.
از جمله ساعاتی پس از انتشار گزارش اتاق بازرگانی ایران درباره سناریوهای پیش روی اقتصاد ایران پس از فعال شدن مکانیسم ماشه، روزنامه «همشهری» در مطلبی این سناریو را زیر سوال برده و آن را «التهاب آفرینی» و مخابره علامتی اشتباه به بازار دانسته است.
در این مطلب ادعا شده که جمهوری اسلامی پس از تحریمهای دهه ۱۳۹۰ مسیرها و شبکههایی برای دور زدن تحریمها بهویژه در حوزه فروش نفت و تجارت خارجی ایجاد کرده و سازوکار ایجاد شده سبب میشود که بازگشت تحریمها با فعال شدن مکانیسم ماشه «آسیبپذیری» پیشین در اقتصاد کشور را نداشته باشند.
در بخش دیگری از این گزارش آمده که با توجه به پابرجا بودن بخشی از تحریمها در نتیجه با فعال شدن مکانیسم ماشه شوک جدیدی به اقتصاد ایران وارد نخواهد شد! این مطلب توضیح نداده در صورت درستی این ادعا افزایش بیش از ۱۰ هزار تومانی قیمت هر دلار و افزایش قیمت بیش از ۱۰ میلیون تومانی هر سکه طلا طی چند ساعت به علت کدام «شوک» بوده است؟
