قیمت دلار در بازار ایران طی روزهای گذشته با سرعت ملایمی با کاهش جزیی روبرو شده است. کارشناسان معتقدند اگرچه دولت تلاش دارد جوّ روانی ناشی از فعال شدن مکانیسم ماشه را مدیریت کند تا قیمتها در بازار ارز کاهش پیدا کند اما این کاهش موقتی است و بسترهای اقتصادی برای کاهش قیمت ارز و تقویت ارزش پول ملی فعلا وجود ندارد.
قیمت دلار طی روزهای گذشته تا مرز ۱۰۶ هزار و ۸۰۰ تومان نیز افزایش یافت. قیمت دیگر ارزهای رایج در بازار ارز ایران نیز با افزایش چشمگیری روبرو شد. اما این قیمتها از دو روز پیش با شیبی ملایم روندی کاهشی یافته و قیمت هر دلار آمریکا تا ۱۰۲ هزار و ۶۵۰ تومان در بامداد روز پنجشنبه ۱۳ شهریورماه کاهش یافته که درواقع «کاهشِ افزایش» است!
کارشناسان معتقدند این «کاهشِ افزایش» قیمت موقتی است و بسترهای لازم برای تقویت پول ملی وجود ندارد. فاطمه عبدالشاه کارشناس و تحلیلگر اقتصادی گفته: «افزایش کنونی نرخ ارز بیش از هر چیز ناشی از شوک روانی مکانیسم ماشه است و به همین دلیل میتوان آن را موقتی دانست. در چنین وضعیتی، دخالت فعال دولت میتواند به عنوان یک ضربهگیر کوتاهمدت عمل کرده و از تشدید التهاب بازار جلوگیری کند.»
وی توضیح داده که «تزریق هدفمند ارز و ارائه پیامهای شفاف به فعالان اقتصادی، مانع از تبدیل نگرانیهای سیاسی به جهش شدید قیمتی میشود. این سیاست بهویژه زمانی اهمیت دارد که بازار بیش از آنکه تحت تأثیر واقعیتهای اقتصادی باشد، درگیر شوکهای روانی و اخبار سیاسی است.»
این تحلیلگر اقتصادی اما تأکید کرده با این حال، ثبات پایدار در بازار ارز زمانی محقق خواهد شد که در کنار این سیاستهای مقطعی، اصلاحات بنیادین در حوزههای پولی، مالی و تجاری نیز در دستور کار قرار گیرد.
برزو حقشناس، کارشناس بازارهای مالی، نیز در گفتگو با «اعتماد آنلاین» گفته افزایش اخیر قیمت دلار و طلا، عمدتاً ناشی از افزایش ریسکهای سیاسی بوده است.
این کارشناس معتقد است آنچه امروز در بازار ارز میبینیم، نتیجه فعال شدن روند مکانیسم ماشه است. به نوعی میتوان گفت این مکانیسم با بازگشت تحریمها کلید خورده و این مسئله پیشخور شده و بر قیمتها تأثیر گذاشته است. اگر فضای تنش موجود به نحوی مدیریت شود و اقتصاد کشور احساس کند که روند به سمت حل و فصل مسائل سیاسی پیش میرود، طبیعتاً قیمتها کاهش خواهند یافت.
او پیشبینی کرده «در چنین صورتی حتی ممکن است قیمت دلار به کمتر از ۱۰۰ هزار تومان نیز برسد» و افزوده «اما اگر این حس در جامعه ایجاد نشود، یعنی اگر تفکر غالب همچنان بر تشدید تنشها استوار باشد و مردم احساس نکنند که به سمت بهبود اوضاع حرکت میکنیم، در آن صورت تقاضا برای ارز دوباره افزایش خواهد یافت و سرمایهها به سمت بازار ارز سرازیر میشوند، نه برای تأمین نیازهای واقعی، بلکه از بیم آنکه تنشها افزایش یافته و حتی قطعنامهها دوباره فعال شوند.»
برزو حقشناس همچنین گفته اگر در یکی دو روز اخیر شاهد کاهش نسبی قیمت دلار و طلا هستیم، این به معنای افزایش فروش نیست، بلکه به این دلیل است که تقاضا اندکی کاهش یافته، آن هم به واسطه نکاتی که عرض کردم. مکانیسم فعال شده و تأثیر خود را گذاشته؛ تقاضایی که ناشی از آن وضعیت بود، فعلاً به پایان رسیده. اما اگر جامعه به این باور نرسد که مسائل سیاسی در مسیر حل شدن قرار دارند، و اگر در شورای امنیت سازوکاری فعال نشود که نشانهای از بهبود شرایط باشد، آنگاه این تقاضا دوباره اوج خواهد گرفت.»
جدا از اثرپذیری شدید اقتصاد ایران از جمله بازار ارز از اخبار و تحولات سیاسی، بازار ارز در ایران تحت دخالت مستقیم بانک مرکزی قرار دارد و بانک مرکزی بطور مداوم با دستکاری عرضه و تقاضا میتواند قیمتها را تحت تأثیر قرار دهد.
در همین رابطه مرتضی عزتی اقتصاددان پیشتر تأکید کرده بود «هر زمان که دولت و بانک مرکزی اراده کنند، میتوانند با ابزارهای نظارتی و مدیریت فعال بازار، جلوی رشد بیمنطق قیمتها را بگیرند.»
در برخی دورهها نیز افزایش قیمت ارز راهکاری برای جبران کسری بودجه دولتها بوده است. با افزایش قیمت ارز دولت نیز منابع ارزی خود را با قیمت بالاتری به بانک مرکزی میفروشد و ریال بیشتری دریافت میکند.
کارشناسان اقتصادی سناریوهای مختلفی را قیمت ارز در ماههای آینده پیشبینی میکنند. در سناریوهای خوشبینانه مختلفی که طی روزهای گذشته مطرح شده، پیشبینی شده با گشایش در مذاکرات و فعال نشدن مکانیسم ماشه قیمت دلار تا کانال ۸۰ هزار تومان کاهش پیدا کند.
سناریوهای بدبینانه اما رسیدن به سقف تا ۱۶۵ هزار تومان برای قیمت دلار را در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه و ناتوانی جمهوری اسلامی در مواجهه با تحریمها پیشبینی میکنند.
