کاهش بارندگیها ادامه دارد و آب ذخیره پشت سدهای کشور در وضعیتی بحرانی قرار گرفته و چند نیروگاه تولید برق از مدار خارج شده است. فعالان صنفی بخش کشاورزی درباره کاهش قابل توجه محصولات کشاورزی از جمله گندم دیم به علت کاهش بارندگیها و کمبود آب هشدار میدهند.
خبرگزاری «ایسنا» روز یکشنبه ۹ آذر ۱۴۰۴ با انتشار آمارهای سازمان هواشناسی و با تأکید بر اینکه «در هفت روز منتهی به هفتم آذرماه هیچ بارشی در کشور به ثبت نرسیده است» نوشت بر اساس دادههای سازمان هواشناسی، از ابتدای فصل جاری تا ۷ آذرماه بارش با میانگین ۳/۹ میلیمتر ثبت شده که نسبت به بارش ۳۳/۵ میلیمتری در بلندمدت با ۸۸/۳ درصدی کاهش بارش مواجهایم.
این گزارش افزوده «با توجه به میانگین بلندمدت ۶ میلیمتر بارش در این بازه زمانی، میزان بارشها نسبت به سالهای گذشته با کاهش چشمگیر ۹۹/۳ درصدی همراه بوده است.»
خبرگزاری «ایسنا» تأکید کرده از ابتدای سال آبی جاری، «بارش در تمامی استانها کمتر از حد نرمال بوده است و در این زمینه چهار استان بوشهر، خراسان جنوبی، قم و یزد بدترین وضعیت را تجربه میکنند، چرا که ۱۰۰ درصد کمتر از حد نرمال طی سال آبی جاری بارش دریافت کردهاند.»
در شرایطی که همه استانهای کشور با بحران کاهش بارندگی روبرو هستند، استان تهران در وضعیتی بحرانیتر نسبت به دیگر استانها قرار دارد. در حالی که میانگین بارش تهران در بلند مدت ۴۶/۹ میلیمتر است ولی در سال آبی جاری تنها به طور میانگین ۱/۲ میلیمتر بارش دریافت کرده است که نشان دهنده کاهش ۹۷/۴ درصدی بارش در این استان است.
علی بیتاللهی، رئیس بخش زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، هفته گذشته طی سخنانی بحران کمبود آب در ایران را «بسیار جدی» خواند و هشدار داد در صورت نبود مدیریت مناسب، زندگی شمار زیادی از شهروندان در معرض خطر قرار خواهد گرفت.
به گفته علی بیتالهی پاییز ۱۴۰۴ از نظر میزان بارندگی در پنج دهه اخیر بیسابقه بوده و بهعنوان «خشکترین پاییز کشور» در این مدت به ثبت رسیده است.
کاهش بارندگیها از ابتدای پاییز، و پس از بهار و تابستانی خشک و کمبارش، وضعیت سدهای کشور را نیز بحرانی کرده است. بر اساس تازهترین گزارش وزارت نیرو، ورودی آب به سدهای کشور از ابتدای سال آبی جاری تاکنون با کاهش ۳۸ درصدی نسبت به سال گذشته روبهرو شده است.
بر اساس آمار رسمی مجموع ورودی آب سدها ۲ میلیارد و ۳۳۰ میلیون مترمکعب بوده، در حالی که سال گذشته همین زمان این مقدار ۳ میلیارد و ۷۸۰ میلیون مترمکعب بوده است. خروجی سدها نیز با ۲۴ درصد کاهش به ۴ میلیارد و ۲۵۰ میلیون مترمکعب رسیده که نشاندهنده اعمال محدودیت و مدیریت بیشتر بر خروج آب است.
حجم فعلی آب ذخیرهشده در مخازن کشور ۱۶ میلیارد و ۷۲۰ میلیون متر مکعب اعلام شده که نسبت به رقم ۲۲ میلیارد و ۷۱۰ میلیون مترمکعب سال گذشته، کاهش ۲۶ درصدی را نشان میدهد. میانگین پرشدگی سدها نیز از ۳۳ درصد به ۳۲ درصد رسیده و در مناطق پرجمعیت کشور، برخی سدها به زیر ۱۰ درصد رسیدهاند.
در تهران و البرز پنج سد اصلی تأمینکننده آب شرب جمعیت ۱۷ میلیونی هستند. سد امیرکبیر تنها ۵ درصد پرشدگی دارد، سد لار یک درصد، سد طالقان ۳۱ درصد و مجموعه لتیان و ماملو مجموعاً تنها ۷ درصد پرشدگی را ثبت کردهاند. این وضعیت در سایر استانها نیز مشاهده میشود و سدهایی مانند بوکان، دوستی، طرق، رودبال و چند سد در هرمزگان و گلستان با کمترین سطح ذخیره در سالهای اخیر مواجهاند.
امیر محمودی، مدیر عامل سد و نیروگاه کرخه نیز روز گذشته اعلام کرد که با کاهش آب سد دریاچه، نیروگاه ازمدار تولید برق خارج شده است.
مدیر عامل سد و نیروگاه کرخه گفته «تراز فعلی مخزن سد کرخه ۱۸۰ متر است که نسبت به تراز طبیعی بهرهبرداری ۴۰ متر کاهش دارد.»
کرخه بزرگترین سد خاکی ایران و یکی از نیروگاه های مهم تولید برق این کشور است. عملیات اجرایی سد کرخه در سال ۱۳۷۰ آغاز شد و در سال ۱۳۸۰ به پایان رسید. این سد دارای سه واحد نیروگاه برق آبی با توان تولیدی ۴۰۰ مگاوات است که به گفته مدیرعامل آن اکنون تولید برق در هر سه واحد آن متوقف شده است.
یکی از مهمترین ابعاد کاهش بارندگیها و تشدید خشکسالی کشور، اثر بر امنیت غذایی کشور است. در همین رابطه عطاءالله هاشمی رئیس بنیاد ملی گندمکاران با اشاره به نزدیک بودن میزان بارش پاییزه به صفر در بخش زیادی از مزارع کشور اعلام کرد که ادامه این وضعیت میتواند مانند سال گذشته بخش عمده یا تمام مزارع دیم را از بین ببرد و تولید گندم را به شدت کاهش دهد.
عطاالله هاشمی گفته «کمبود بارش در پاییز، کشت گندم دیم را با خطر نابودی روبرو کرده است. در صورت عدم بارندگی، خسارات سال گذشته که منجر به از بین رفتن ۸۰ درصد مزارع دیم شد، تکرار خواهد شد.»
رئیس بنیاد ملی گندمکاران توضیح داده «سال گذشته ۱۶/۵ میلیون تن گندم تولید و ۱۲/۵ میلیون تن به صورت تضمینی خریداری شد. امسال تولید به حدود ۱۱ میلیون تن و خرید تضمینی به ۷/۷ میلیون تن رسیده که عمدتا ناشی از کاهش بارندگی است. کمبود بارش، حتی راندمان تولید مزارع آبی را نیز کاهش خواهد داد.»
سعید مشهوری تحلیلگر اقتصادی نیز در یادداشتی در هفتهنامه «تجارت فردا» نوشته «شواهد نشان میدهد امنیت غذایی ایران در سالهای اخیر به دلایل اقتصادی، اقلیمی و سیاسی بهطور جدی به خطر افتاده است. نخستین عامل، تورم و کاهش قدرت خرید مردم است؛ افزایش مداوم قیمت مواد غذایی باعث شده بخش بزرگی از خانوارها توان خرید پروتئین و لبنیات را از دست بدهند. در کنار آن، تحریمهای بینالمللی با محدود کردن واردات بذر، کود و نهادههای کشاورزی، تولید داخلی را کاهش داده و هزینههای تولید را بالا بردهاند.»
این تحلیلگر اقتصادی افزوده «از سوی دیگر، بحران آب و تغییرات اقلیمی ظرفیت کشاورزی کشور را بهشدت محدود کرده است. کاهش بارندگی، افت سفرههای آب زیرزمینی و فرسایش خاک موجب شده تولید محصولات اساسی مانند گندم و برنج کاهش یابد. این مسئله وابستگی به واردات را افزایش داده و هرگونه اختلال در تجارت خارجی میتواند عرضه مواد غذایی را مختل کند.»
در این میان اما دولت مسعود پزشکیان هیچ راهکار کارآمد و موثری برای عبور از بحران عمیق کمآبی در کشور ارائه نداده و مقامات، از جمله رئیس دولت و وزیر نیرو، نیز راهکارهایی را مطرح میکنند که با واکنش کارشناسان روبرو میشود. برای نمونه مسعود پزشکیان گفته باید تهران تخلیه شود و یا عباس علیآبادی وزیر نیرو از طرح انتقال آب از خلیج فارس به تهران دفاع کرده است!
هاشم اورعی کارشناس ارشد انرژی و استاد دانشگاه در گفتگو با «اقتصاد ۱۲۰» با اشاره به عمق بحران کمبود آب در کشور و راهکارهای سطحی مقامات از جمله مسعود پزشکیان گفته «وقتی وزیر نیرو مردم را به ذخیرهسازی آب در آفتابه و قابلمههای خانههایشان توصیه میکند یعنی هیچ فهمی از ابعاد بحران آب ندارد.»
او تأکید کرده «اعلام نظر اشتباهی مثل انتقال پایتخت از طرف رئیسجمهور یک مملکت کاملا غلط بود و فقط مردم را نگران کرد و ترساند.»
هاشم اورعی همچنین با اشاره به اینکه «ظرفیت سدهای مشهد به زیر ۳ درصد رسیده» گفته مسعود پزشکیان اگر به فکر تخلیه است باید تمام شهرهای کشور را تخلیه کند.
