شماری از معلولان در ایران همزمان با روز جهانی معلولان در اعتراض به اجرا نشدن قانون حمایت از معلولان مصوب سال ۸۶ و افزایش مشکلات معیشتی و درمانی مقابل مجلس شورای اسلامی تجمع کردند. معلولان با اعتراض به ادعای گرامیداشت این روز از سوی دولت میگویند تا زمانی که حتی یک فرد دارای معلولیت پشت نوبت دریافت ویلچر، عصا یا کمکهزینه معیشتی باشد، هیچ جشن و گرامیداشتی موضوعیت ندارد.
صبح روز چهارشنبه ۱۲ آذر ۱۴۰۴ همزمان با روز جهانی معلولان، جمعی از معلولان کشور در اعتراض به وضعیت معیشتی و اجرا نشدن قانون حمایت از معلولان مقابل مجلس شورای اسلامی تجمع کردند.
خبرگزاری «ایلنا» با گزارش از اعتراضات معلولان نوشته افراد دارای معلولیت در ایران به خصوص در سالهای اخیر از مشکلات سخت معیشتی رنج میبرند. قانون حمایت از حقوق معلولان، به خصوص بندهای مربوط به پرداخت کمک هزینه معیشتی و حمایت از اشتغال معلولان یا به مرحلهی اجرا نرسیده و یا به صورت بسیار حداقلی اجرا شده است.
بهروز مروتی فعال صنفی حقوق معلولان، در گفتگو با خبرگزاری «ایلنا» با اشاره به اجرا نشدن قانون حمایت از معلولان گفته «وقتی دولت قانون را اجرا نمیکند، مجلس شورای اسلامی بیتفاوت است و قوه قضاییه نیز برخوردی ندارد، این یعنی ارکان حاکمیت در جریان ظلمی هستند که طی هشت سال و نیم به افراد دارای معلولیت روا داشته شده است. این وضعیت به نوعی آپارتاید علیه معلولان تبدیل شده است. هر چه شعارها بزرگتر و اغواگرتر میشوند، در عمل این آپارتاید سختتر و محکمتر میشود.»
او افزوده «مشکلات تنها به معیشت محدود نیست. در حوزه درمان، توانبخشی، مراقبت و نگهداری نیز افراد دارای معلولیت با مشکلات عدیدهای مواجهاند. به عنوان مثال، هزینه پرستار ۲۴ساعته کمتر از ۳۵ میلیون تومان نیست، در حالی که دولت تنها چهار میلیون تومان کمکهزینه حق پرستاری پرداخت میکند. صدها هزار نفر پشت نوبت دریافت این خدمات هستند. در واقع در همهی حمایتهایی که دولت برای افراد دارای معلولیت درنظر گرفته، دهها هزار نفر پشت صف دریافت این خدمات هستند.»
این فعال حقوق معلولان با اشاره به اینکه «بیش از ۹۵ درصد افراد دارای معلولیت زیر خط فقر مطلق هستند» گفته «در حوزه اشتغال نیز هزاران نفر پشت نوبت استفاده از مواد قانونی مربوط به کمکهزینه ارتقای کارایی یا پرداخت حق بیمه معلولان هستند. این خدمات میتوانستند مشوقی برای اشتغال باشند، اما به دلیل محدودیت بودجه ارائه نمیشوند.»
بهروز مروتی تأکید کرده «هر سال وضعیت بدتر میشود. دولتها میآیند و میروند و همهچیز با شعار و پروپاگاندا پایان مییابد. به عنوان نمونه، روز سهشنبه ۱۱ آذر ۱۴۰۴ در سالن اجلاس سران مراسم گرامیداشت برگزار شد. ما سالهای قبل نیز شاهد چنین جشنهایی بودیم، اما جز شعار و سخنان کلی، نتیجهای نداشته است. این مراسمها پوششی برای نقض سیستماتیک حقوق افراد دارای معلولیت است.»
قانون حمایت از حقوق معلولان در سال ۱۳۸۶ تصویب شد اما سالها روی کاغذ مانده بود. اواخر سال ۱۳۹۶ این قانون مورد بازنگری قرار گرفت و اصلاح شد و در نهایت در اردیبهشت ۱۳۹۷ ابلاغ شد. این قانون در حالی ۱۸ سال پیش تصویب و هشت سال پیش ابلاغ شده که همچنان بخش عمده آن اجرایی نشده است.
بهروز مروتی گفته «از آذر ۱۳۹۷ تاکنون بابت عدم اجرای این قانون، اعتراضات گستردهای داشتهایم، اما طی این سالها تغییر محسوسی در معیشت معلولان رخ نداده است. سالی تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش در مستمری اعلام میشود، اما هیچگاه به طور شفاف گفته نشد که این افزایش از چه میزان به چه میزان رسیده است. به عنوان مثال، امسال مستمری از یک میلیون تومان به یک میلیون و چهارصد هزار تومان افزایش یافته که معادل حدود یک و نیم کیلو گوشت است. با چنین مبلغی واقعاً نمیدانم چگونه میتوان زندگی کرد!»
این فعال حقوق معلولان افزوده «مطابق ماده ۲۷ قانون حمایت از حقوق معلولان، دولت مکلف است کمکهزینه معیشتی به میزان حداقل دستمزد سالانه شورای عالی کار به افراد دارای معلولیت شدید و فاقد شغل پرداخت کند اما پس از سالها اعتراض، این مبلغ از حدود دویست هزار تومان به یک میلیون تومان رسیده است، در حالی که حداقل دستمزد سالانه اکنون بیش از ده میلیون و چهارصد هزار تومان است. یعنی تنها حدود یکدهم مبلغ واقعی پرداخت میشود. افزون بر این، بیش از ۳۰۰ هزار نفر پشت نوبت دریافت همین کمکهزینه معیشتی هستند.»
او همچنین گفته «حتی اگر این مبلغ به افراد تعلق بگیرد، مجموع دریافتی آنان با مستمری یک میلیون و چهارصد هزار تومانی و یارانه حدود سیصد تا چهارصد هزار تومانی، به سختی به سه میلیون تومان میرسد. این در حالی است که خط فقر گاه تا سی میلیون تومان اعلام میشود. بنابراین با سه میلیون تومان نمیتوان زندگی کرد.»
اشکانی آذر ماسوله، عضو هیئت مدیره انجمن نابینایان کشور، در گفتگو با خبرگزاری «مهر» نیز با اشاره به اینکه اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان پس از هشت سال هنوز در گامهای ابتدایی متوقف مانده، گفته «در بهترین سال بودجهای فقط ۲۲ درصد از نیازهای این قانون تأمین شده و حتی مشخص نیست همین مقدار نیز چقدر پرداخت شده است.»
این فعال صنفی همچنین از نامناسب بودن فضای شهری، آموزشی و حملونقل نیز انتقاد کرد و افزوده «اینکه هنگام عبور معلولان چند نفر باید بدوند کمک کنند، خود یک پرسش فلسفی است. چرا اصلاً باید معابر ما اینگونه طراحی شده باشد؟»
جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کل کشور امروز چهارشنبه ۱۲ آذرماه در پیامی به مناسبت روز جهانی معلولان اعلام کرد «روز جهانی معلولان فرصتی است تا بار دیگر این پیام انسان گرایانه را در جامعه طنین انداز کنیم که «افراد دارای معلولیت حق دارند از مؤدت و احترام، فرصتهای اجتماعی برابر، امنیت و سلامت بهرهمند شوند.»
برخلاف آنچه معلولان گزارش میدهند، رئیس سازمان بهزیستی کل کشور مدعی شده که «به روز رسانی و فراگیرسازی خدمات مورد نیاز گروههای دارای معلولیت همواره در مدار توجه سازمان بهزیستی بوده و بخش عمده ای از ظرفیتهای تخصصی و منابع اعتباری سازمان به این امر اختصاص یافته که نتیجه آن ارائه خدمات تخصصی در زمینههای فرهنگی و آموزشی، توانبخشی و مراقبتی است.»
اینهمه در حالیست که به گفته بهروز مروتی ایران کشوری معلولزا است بطوریکه «سالانه دهها هزار نوزاد معلول متولد میشوند و دهها هزار نفر بر اثر تصادفات، حوادث کار یا بیماریها دچار معلولیت میشوند. اما هیچ برنامهای برای آنان وجود ندارد. سازمان بهزیستی صرفاً به نهادی توزیعکننده یارانه تبدیل شده است. بهزیستی، به عنوان سازمان متولی حمایت از حقوق معلولان، خود در نقض سیستماتیک حقوق افراد دارای معلولیت، دست دارد.»
