با افزایش دوباره قیمت جهانی نفت به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه، ایالات متحده ناچار شد معافیت ۳۰ روزه برای خرید نفت روسیه که اکنون روی دریا است را برای کشورهای مختلف جهان صادر کند.
با ادامه افزایش قیمت جهانی نفت بر اثر جنگ خاورمیانه، قیمت هر بشکه نفت برنت در روز جمعه ۲۲ اسفندماه به ۱۰۲ دلار در هر بشکه رسید. قیمت هر بشکه نفت کویت نیز به ۱۱۷/۲۴ دلار افزایش یافت. همزمان ایالات متحده معافیتی ۳۰ روزه صادر کرد که به کشورها اجازه میدهد نفت روسیه را که در حال حاضر در دریا مانده است، خریداری کنند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده آمریکا، اعلام کرده این اقدام با هدف «ایجاد ثبات در بازارهای جهانی انرژی» در دوران جنگ است و تا حدود یک ماه اعتبار دارد.
کیریل دمیتریف نماینده اقتصادی فدراسیون روسیه در واکنش به این خبر در پیامرسان تلگرام نوشت «ایالات متحده عملا یک واقعیت بدیهی را تأیید کرد: اینکه بدون نفت روسیه، بازار انرژی جهان نمیتواند ثبات داشته باشد».
قیمت جهانی نفت در دو هفته گذشته و با آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا به جمهوری اسلامی با افزایش روبرو شد. ایجاد محدودیت تردد از تنگه هرمز توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ساعاتی پس از آغاز جنگ و هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی کشورهای منطقه توسط جمهوری اسلامی از دلائل اصلی افزایش قیمت نفت هستند.
اگر چه دونالد ترامپ تلاش داشت ابتدای هفته جاری با اعلام خبر آزادسازی ۱۷۲ میلیون بشکه نفت، بر بازار اثر روانی گذاشته و از افزایش قیمت نفت جلوگیری کند اما قیمت نفت بار دیگر روندی افزایشی را در پیش گرفت.
خبرگزاری «رویترز» گزارش داده که برخی مشاوران رئیس جمهور آمریکا به او هشدار دادند قیمتهای فزاینده نفت و گاز به حمایت عمومی ضربه خواهد زد و درخواست یک پایان سریع محدود برای جنگ شدند.
با اینهمه دونالد ترامپ و شماری از اعضای کابینه او از جمله اسکات بسنت معتقدند افزایش قیمت نفت موقت است و به زودی بازار جهانی نفت به ثبات و تعادل قیمت خواهد رسید.
اسکات بسنت وزیر خزانهداری آمریکا تأکید کرده «افزایش موقت قیمت نفت یک اختلال کوتاهمدت و زودگذر است که در بلندمدت منافع بزرگی برای کشور و اقتصاد آمریکا به همراه خواهد داشت.»
در آنسو نشریه آمریکایی «هیل» گزارش داده طولانی و فرسایشی شدن جنگ به سود جمهوری اسلامی و به زیان دولت ایالات متحده حواهد بود. بر اساس این گزارش افزایش قیمت نفت به ۱۰۰ دلار در هر بشکه، بسته ماندن تنگه هرمز و نزدیک شدن انتخابات میاندورهای، همگی به عواملی تبدیل شدهاند که کار را برای ترامپ دشوار میکنند.
این گزارش افزوده هزینههای سرسامآور جنگ هم به بحران ترامپ دامن زده است. پنتاگون به سناتورها اعلام کرده که تنها در شش روز اول، هزینه جنگ از ۱۱/۳ میلیارد دلار فراتر رفته، در حالی که تاکنون هفت نظامی آمریکایی کشته و ۱۴۰ نفر زخمی شدهاند.
برخی تحلیلگران نیز معتقدند با طولانیشدن عدم عرضه نفت در بازارهای جهانی و نمایان شدن آثار اقتصادی ناشی از این موضوع قیمت نفت با سرعت بیشتری نسبت به دو هفته گذشته افزایش خواهد یافت. همچنین ادامه جنگ سبب خواهد شد بسیاری از شرکتهای نفتی نسبت به تداوم فعالیت خود در صنعت انرژی خاورمیانه تجدید نظر کنند.
در همین رابطه شرکت نفتی بزرگ «توتالانرژی» (TotalEnergies) در وبسایت ویژه سرمایهگذاران خود اعلام کرد که به دلیل توقف فعالیتها در خاورمیانه در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، ۱۵ درصد از کل تولید جهانی خود را از دست خواهد داد.
این شرکت تأکید کرد که به دلیل بحران جاری، تولید خود در قطر، عراق و میادین فراساحلی امارات متحده عربی را متوقف کرده یا در حال پیمودن مراحل نهایی تعطیلی آنهاست.
با این حال «توتالانرژی» خاطرنشان کرد که جهش قیمت نفت، زیان ناشی از کاهش تولید در خاورمیانه را بهطور کامل جبران و حتی فراتر از آن پوشش خواهد داد.
اتحادیه اروپا که به شدت از بحران انرژی متأثر خواهد شد نیز اعلام کرده «اگر بسته ماندن تنگه هرمز برای مدت طولانیتری ادامه یابد، امنیت تأمین نفت و گاز را بازنگری خواهیم کرد.»
گزارشها حاکی از آغاز مینریزی در تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی است تا به این ترتیب رژیم ایران بتواند سلطه بر این تنگه را تثبیت کند. محتبی خامنهای رهبر سوم جمهوری اسلامی نیز روز گذشته در نخستین پیام خود که به صورت نوشتاری در رسانههای حکومتی منتشر شد تأکید کرد تنگه هرمز باید توسط جمهوری اسلامی بسته بماند.
از سوی دیگر آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده در صورت تداوم جنگ میان ائتلاف اسرائیل-آمریکا با جمهوری اسلامی تا سقف ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری نفت آزاد خواهد شد.
برخی تحلیلگران اما معتقدند اقداماتی چون صدور معافیت برای خریداران نفت روسیه یا آزادسازی ذخائر نفت از سوی ایالات متحده و آژانس بینالمللی انرژی، یک مُسکن موقت است؛ و در صورت ادامه بسته بودن تنگه هرمز، برخی برآوردها نشان میدهد قیمت نفت میتواند به ۱۵۰ تا حتی ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد؛ سناریویی که میتواند اقتصاد جهانی را وارد دورهای از رکود تورمی مشابه دهه ۱۹۷۰ کند.
تحلیلها همچنین تأکید دارند که اثرات بحران انرژیِ ناشی از جنگ خلیج فارس برای همه کشورهای جهان یکسان نیست. آمریکا به دلیل تبدیل شدن به صادرکننده خالص انرژی در سالهای اخیر، کمتر آسیب میبیند و حتی برخی بخشهای اقتصادش از قیمت بالاتر نفت سود میبرند.
کریس ویفر، مدیرعامل شرکت مشاوره «ماکرو ادوایزری» در مسکو، نیز با اشاره به افزایش قیمت نفت و تقاضا در شرایط انسداد تنگه هرمز، برآورد کرده است که در هفته اول جنگ، «۳ میلیارد دلار درآمد بادآورده اضافه» نصیب روسیه شده است.
اروپا به دلیل وابستگی شدید به واردات گاز مایع، در معرض فشار تورمی شدیدتری قرار دارد و قیمت گاز در این قاره نسبت به قبل از جنگ بیش از ۷۵ درصد افزایش یافته است.
بیشترین آسیب اما متوجه اقتصادهای آسیایی است. کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی، هند و بسیاری از اقتصادهای جنوب و جنوبشرق آسیا به شدت به انرژی خاورمیانه وابستهاند. افزایش قیمت نفت و گاز نهتنها هزینه واردات انرژی آنها را بالا میبرد، بلکه میتواند به کاهش ارزش ارزها، افزایش کسری حساب جاری و حتی بحرانهای مالی در برخی اقتصادهای ضعیفتر منجر شود.
در این میان کشورهای صادرکننده نفت و گاز در خاورمیانه نیز به علت کاهش صادرات با بحران و کسری بودجهای قابل توجه روبرو خواهند شد که در صورت تداوم چند ماهه جنگ میتواند به پدیدار شدن اثرات رکود تورمی در این کشورها بیانجامد.
