با وجود دستور دونالد ترامپ برای تمدید ۱۰ روزه توقف حمله به زیرساختهای انرژی در ایران، قیمت نفت برنت با افزایش روبرو شد و به مرز ۱۱۱ دلار در هر بشکه رسید. با پایان چهارمین هفته جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی اثرات اقتصادی جنگ نمایانتر شده است. برخی کشورهای اقداماتی برای پیشگیری از بحران اقتصادی، بهویژه در حوزه انرژی، را آغاز کردهاند و شماری از سیاستمداران و تحلیلگران نیز نسبت به تبعات اقتصادی طولانی شدن جنگ هشدار دادهاند.
قیمت هر بشکه نفت برنت روز جمعه هفتم فروردین با طی کردن روندی افزایشی به ۱۱۱ دلار در هر بشکه رسید. این افزایش در شرایطی رخ داد که طی روزهای گذشته و با توجه به اظهارات دونالد ترامپ درباره مذاکرات با مقامات باقیمانده از جمهوری اسلامی قیمت نفت تا ۹۷ دلار در هر بشکه نیز کاهش یافته بود.
افزایش قیمت نفت، ساعاتی پس از آن آغاز شد که دونالد ترامپ توقف حمله به زیرساختهای انرژی ایران را برای ۱۰ روز دیگر تمدید کرد تا به جمهوری اسلامی مهلت دیگری بدهد که تنگه هرمز را باز کند. با این وجود خبرهای دیگر از جمله تداوم حملات سنگین طرفین جنگ به اهداف یکدیگر در منطقه طی ساعات گذشته، اعزام ۱۰ هزار نیروی تفنگدار آمریکایی به منطقه و آرایش ایالات متحده برای حملهای گسترده و فلجکننده به جمهوری اسلامی با هدف بازگشایی تنگه هرمز سبب تحریک افزایش قیمتها در بازار جهانی نفت شده است.
جمهوری اسلامی از نخستین روز جنگ در نهم اسفندماه ۱۴۰۴، کنترل خود را بر تنگه هرمز آغاز و در عمل جریان عبور نفت از خلیج فارس را مسدود کرد و بازارهای جهانی انرژی را با بحرانی روبرو کرده است که روز به روز دامنه آن گسترش پیدا میکند.
نفت وست تگزاس اینترمدیت طی چهار هفته گذشته با بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته و به ۹۱ دلار در هر بشکه رسیده است. نفت خام برنت نیز در همین مدت بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته و در شرایطی که در دومین هفته جنگ به مرز ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسیده بود امروز در محدوده ۱۱۱ دلار در هر بشکه معامله میشود.
محدودیت حمل و نقل دریایی از تنگه هرمز، عرضه جهانی نفت را به شدت کاهش و در مقابل قیمت نفت در بازارهای جهانی را افزایش داده است. افزایش قیمت نفت در حالی هزینه تولید در بسیاری از کشورها را افزایش داده و اقتصاد را به سمت رکود تورمی پیش میبرد، بحران تأمین انرژی و سوخت را نیز در پی داشته است.
برخی کشورها در شرق آسیا و شرق اروپا سهمیهبندی سوخت از جمله بنزین و گاز را در دستور کار قرار دادهاند. اقدامات اقتصادی دیگری از جمله کاهش مالیات و افزایش نرخ بهره را برای جلوگیری از ایجاد رکود تورم نیز در برخی کشورها آغاز شده است.
در همین رابطه نارندرا مودی، نخستوزیر هند، روز گذشته خواهان در پیش گرفتن رویکردی هماهنگ در سطح همه نهادهای دولتی برای حفاظت از شهروندان و صنایع این کشور در برابر پیامدهای احتمالی جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی و افزایش تنشها در خاورمیانه شد.
این اقدامات اما در صورت طولانیتر شدن جنگ میتواند کماثر باشد و پیامدهای اقتصادی بحران انرژی را در کشورهای مختلف عمیقتر کند. پیشتر اعلام شده بود که دونالد ترامپ برنامه چهار تا شش هفتهای برای جنگ با جمهوری اسلامی در نظر گرفته اما اکنون مشخص نیست تا دو هفته دیگر جنگ در خاورمیانه به روزهای پایانی خود میرسد یا خیر.
جمهوری اسلامی علاقمند به فرسایشی شدن جنگ است؛ ادامه جنگ از یکسو سبب افزایش پیامدهای جهانی اقتصادی جنگ خواهد شد و از سوی دیگر به رژیم تهران فرصت برای بازسازی ساختار در هم شکسته با ترور دهها مقام ارشد حکومتی و ترمیم قوای سرکوب را پیدا خواهد کرد تا در صورت شکلگیری احتمالی اعتراضات بتواند همچنان خیابان را در اختیار داشته باشد.
خبرگزاری «بلومبرگ» در حالی سه روز پیش گزارش داد که جمهوری اسلامی به ازای دریافت ۲ میلیون دلار به کشتیها اجازه عبور از تنگه هرمز میدهد، که مجلس شورای اسلامی نیز به دنبال تصویب طرحی برای اخذ عوارض عبور و مرور دریایی از تنگه هرمز است.
محمدرضا رضایی کوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی گفته که «به دنبال طرحی هستیم که در آن حاکمیت، تسلط و نظارت جمهوری اسلامی در تنگه هرمز به صورت قانونی دیده شود و با دریافت عوارض، منبع درآمدی نیز برای کشور ایجاد شود. پیشتر نیز برخی نمایندگان از پیگیری چنین طرحی خبر داده بودند.»
در آنسو تحلیلگران و سیاستمداران درباره پیامدهای اقتصادی ناشی از جنگ فرسایشی در خاورمیانه هشدار میدهند.
در همین رابطه ایوِت کوپر، وزیر امور خارجه بریتانیا، در دیدار وزیران امور خارجه گروه هفت (جی هفت) که روز جمعه ۲۷ مارس برابر با هفتم فروردین در فرانسه برگزار شد با تأکید بر لزوم حل سریع بحران خاورمیانه گفته جمهوری اسلامی با محدود کردن حملونقل دریایی در تنگه هرمز اقتصاد جهان را به «گروگان» گرفته است.
وزیر امور خارجه بریتانیا با بیان اینکه «کاملا روشن است که باید شاهد حل سریع این بحران باشیم تا ثبات به منطقه بازگردد» گفت «جمهوری اسلامی نمیتواند صرفا با کنترل تنگهای که مربوط به مسیرهای دریایی بینالمللی و آزادی ناوبری است، اقتصاد جهانی را گروگان بگیرد.»
