مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارشی اعلام کرده که رشد اقتصاد ایران در دیماه۱۴۰۴ نسبت به ماه مشابه سال قبل از آن به منفی ۰/۴ درصد و رشد اقتصادی بدون نفت به منفی ۰/۶ درصد کاهش یافته است. روند نزولی رشد اقتصادی بهطور مستقیم به قطع سه هفتهای اینترنت در جریان اعتراضات سراسری در این ماه باز میگردد.
قطع اینترنت جهانی در ایران که به رویهای معمول در جمهوری اسلامی و همزمان با بروز هر بحرانی از اعتراضات سراسری تا جنگ تبدیل شده است، خسارت عمیق و گستردهای در بخشهای مختلف اقتصادی ایجاد میکند.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی گزارشی از روند رشد اقتصادی ایران در دیماه ۱۴۰۴ منتشر کرده است که نشان میدهد قطع سه هفتهای اینترنت جهانی در این ماه سبب سقوط رشد اقتصادی ایران شده است.
بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی بخش کشاورزی با رشد منفی ۲درصدی بیشترین کاهش را تجربه کرده و صنایع و معادن عملا بدون تغییر باقی ماندهاند. تنها نقطه روشن، بخش نفت با رشد یکدرصدی بوده است. در این گزارش خدمات نیز با کاهش ۰/۹درصدی سهم عمدهای در کاهش رشد داشت که عمدهفروشی، هتل و رستوران، آموزش و بهداشت با بیشترین کاهش رشد مواجه بودند.
آمارهای جمهوری اسلامی نشان میدهد رشد تولید ناخالص داخلی در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ با نفت منفی ۰/۶ درصد و بدون نفت منفی ۰/۸ درصد بوده است. مرکز پژوهشهای محلس شورای اسلامی اعلام کرده که رشد اقتصادی در دیماه ۱۴۰۴ نسبت به ماه مشابه سال قبل از آن به منفی ۰/۴ درصد و بدون نفت به منفی ۰/۶ درصد سقوط کرده است در حالیکه یک ماه پیش از آن رشد اقتصادی مثبت ۲/۴ درصد اعلام شده بود. این ارقام نشان میدهد قطع سراسری اینترنت میتواند به سرعت اقتصاد کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
در گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی آمده که در دی۴۰۴ بخش خدمات با رشد منفی ۰/۹ درصدی بیشترین کاهش را ثبت کرده است. کاهش فعالیت در عمدهفروشی، هتل و رستوران، آموزش و بهداشت بهویژه تحتتاثیر اعتراضات دیماه و قطع اینترنت بوده و سهم منفی ۰/۴۸ واحد درصدی را در رشد داشته است.
در میان گروههای اقتصادی، تنها گروه نفت عملکردی مثبت داشته و با سهم ۰/۰۸ واحد درصدی بیشترین اثر افزایشی را بر رشد دیماه بهجا گذاشته است.
همچنین در سمت تقاضا، هزینه مصرف خصوصی منفی ۲/۹ درصد، هزینه دولتی منفی ۳/۸ درصد، سرمایهگذاری منفی ۱۲/۹ درصد و صادرات منفی ۱۲/۴ درصد کاهش یافتهاند. با این حال، تولید ناخالص داخلی به قیمت بازار ۰/۶ درصد رشد کرده که ناشی از افت شدیدتر واردات و رشد ۱۶ درصدی خالص صادرات بوده است.
در بخش دیگری از این گزارش آمده یکی از بخشهایی که کاهش شدیدتری را تجربه کرده، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص است. این متغیر که شاخص مهمی برای سنجش روند سرمایهگذاری محسوب میشود، تحتتأثیر کاهش شاخص فروش کالاهای سرمایهای و ریزش شاخص خالص واردات کالاهای سرمایهای، با رشد منفی ۱۲/۹ درصدی روبهرو شده است. کارشناسان مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی تأکید کردهاند که ادامه این روند میتواند در ماههای آینده بر ظرفیت تولیدی اقتصاد اثر منفی بگذارد.
انجمن تجارت الکترونیک تهران نیز روز گذشته در گزارشی درباره کیفیت اینترنت ایران تأکید کرد در زمستان ۱۴۰۴ اکثر روزها به قطع و اختلال اینترنت گذشت و یکی از طولانیترین و بیسابقهترین بحرانهای ارتباطی کشور را رقم زد.
در این گزارش آمده که شبکه ارتباطی کشور در دی و بهمن ۱۴۰۴، در مجموع ۲۲ روز قطع کامل اینترنت را تجربه کرده است. این قطع و اختلالهای پیدرپی، بهعنوان یک خطای راهبردی، هر روز بیش از ۵ هزار میلیارد تومان خسارت اقتصادی جبرانناپذیر به صدها هزار کسبوکار و فعالان اقتصاد دیجیتال وارد کرده است.
بر اساس گزارش انجمن تجارت الکترونیک تهران مرحله اول بحران قطع اینترنت از ۱۸ تا ۲۸ دیماه بود؛ جایی که اینترنت کشور بهطور کامل قطع شد. در این بازه، بحران اجتماعی و خسارتهای اقتصادی به بالاترین سطح خود رسید.
این گزارش تأکید کرده شدت این وضعیت به حدی بود که بانک جهانی در آخرین بهروزرسانی آماری خود، ایران را در میان کشورهایی با بیشترین موارد قطع کامل اینترنت در سال ۲۰۲۶ قرار داد. در روز ۱۸ دی، حتی بانکها و برخی سرویسهای مهم داخلی هم بهطور کامل از دسترس خارج شدند.
انجمن تجارت الکترونیک تهران افزوده مرحله دوم از ۲۸ دی تا ۷ بهمن ادامه داشت. در این دوره، ایده «اینترنت وایتلیستی» اجرا شد؛ یعنی دسترسی محدود به چند سایت خاص مثل گوگل برقرار شد، اما در مقابل، تلاش شد دسترسی به فیلترشکنها مسدود شود. این سیاست نهتنها مشکل را حل نکرد، بلکه باعث طولانیتر شدن قطعی و اختلال شبکه شد.
در هفته اول این دوره، حتی پیامرسانهای داخلی هم با وجود حمایتهای دولتی، از دسترس خارج شدند. این موضوع نشان داد که میزبانی داخل کشور هم تضمینی برای دسترسی پایدار نیست. در همین مدت، فقط حدود ۴ درصد از کاربران که به نوعی در دسته «کاربران خاص» قرار میگرفتند، به اینترنت دسترسی داشتند؛ آن هم با سرعتی که به دلیل خلوت بودن شبکه، تا ۱۱ مگابیت بر ثانیه میرسید.
مرحله سوم از ۷ بهمن به بعد آغاز شد. در این دوره، اگرچه اتصال اینترنت برقرار شد، اما اختلالهای شدید با عنوان مقابله با VPNها به شبکه تحمیل شد و همچنان ادامه دارد.
خسارت گسترده اقتصادی ناشی از قطع اینترنت سبب بروز موجی از بیکاری و اخراج نیروی کار نیز شده است. کسبوکارهای زیادی تعطیل و نیمهتعطیل شده و نیروهای کار آنها بیکار شدهاند. بخشی از کسبوکارها نیز برای جلوگیری از زیان انباشته و ورشکستگی ناچار به اخراج بخشی از کارکنان خود شدهاند تا هزینههای جاری را کاهش دهند.
در این میان به نظر نمیرسد جمهوری اسلامی تصمیمی برای بازگشایی اینترنت جهانی داشته باشد. از سوی دیگر مشکلات اینترنت ملی و اپلیکیشنهای داخلی نیز نتوانسته خلاء ناشی از قطع اینترنت جهانی را برای کسبوکارها جبران کند.
در همین رابطه سیفالله نیکنامی، رئیس انجمن صنفی کارفرمایی فناوری دیجیتال و هوشمندسازی در ایران، روز یکشنبه ۳۰ فروردین اعلام کرده که «ظرف ده روز آینده» در دسترسی مردم به شبکه جهانی اینترنت «گشایشهای نسبی» رخ خواهد داد.
او همچنین گفته «این بازگشایی احتمالاً به طور کامل نخواهد بود و محدودیت در دسترسی به برخی سرویسهای جهانی همچنان به قوت خود باقی است.»
این فعال صنفی بر ضعف و ظرفیت بسیار پایین اپلیکیشنهای داخلی تأکید کرده است: «مشاهدات ما نشان میدهد که پلتفرمهای داخلی در این شرایط استثنایی نتوانستند اعتماد عمومی را جلب کنند. این اپلیکیشنها حتی با ظرفیت بسیار ضعیف هم قادر به پاسخگویی نبودهاند.»
