«نتبلاکس» نهاد ناظر بر کیفیت اینترنت در جهان روز چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ گزارش داد قطع اینترنت در ایران به ۱۶۰۸ ساعت رسیده و برخی کاربران از دیماه ۱۴۰۴ تاکنون، هیچگونه دسترسی به اینترنت آزاد نداشتهاند. همزمان گزارشها حاکی از فساد گسترده در توزیع اینترنت بدون فیلتر در میان «خودی»ها و رانتخواران در کشور است. یاشار سلطانی روزنامهنگار ساکن ایران گزارش داده «بنیاد تعاون سپاه» و «ستاد اجرایی فرمان امام» سکاندار رانت اینترنت در ایران هستند.
دور جدید قطع اینترنت در ایران از نهم اسفندماه و ساعاتی پس از آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی آغاز شده است. به گزارش «نتبلاکس» عموم مردم ایران ۷۰ درصد از روزهای سال ۲۰۲۶ را از اینترنت جهانی محروم بودهاند. جمهوری اسلامی در اوایل ماه ژانویه ۲۰۲۶ و در جریان اعتراضات دی۴۰۴ نیز اینترنت کشور را حدود سه هفته قطع کرده بود.
جمهوری اسلامی پس از تعطیلات نوروز در حالیکه قطع سراسری اینترنت جهانی را ادامه داد، طرح اینترنت طبقاتی را بهطور رسمی آغاز کرد. بر اساس این طرح برخی مشاغل و اصناف مجوز برخورداری محدود از اینترنت جهانی، با عنوان «اینترنت پرو» را دریافت میکنند.
با اینهمه گزارشها از شیوه ناعادلانه و فسادزای توزیع «اینترنت پرو» حکایت دارد. همچنین همه افرادی که فعالیت و شغل آنها به اینترنت مرتبط است، مانند دانشجویان به صورت همگانی امکان دسترسی به اینترنت را ندارد.
ابوالفضل واحدی معاون آموزشی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری روز چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت اعلام کرد که به دلیل شرایط جنگی، دسترسی دانشجویان هطور کامل بسته شده بود، اما وزارت علوم درخواست بازگشایی اینترنت برای دانشگاهها را مطرح کرده و اکنون برای بخش قابل توجهی از استادان، دسترسی اینترنت بینالملل برقرار شده است.
به گفته معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای دانشگاهها نیز تعدادی IP اینترنت بینالملل فعال شده است تا دانشجویان، محققان و پژوهشگران در داخل دانشگاه بتوانند به این خدمات دسترسی داشته باشند.
این ادعا از سوی معاون وزیر علوم در حالی مطرح شده که ارائه اینترنت به دانشگاهیان به صورت محدود و با اختلال روبرو است.
در همین رابطه علیرضا استقامتی، رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران اعلام کرده «در چند نقطه دانشگاه امکان استفاده از اینترنت فراهم است اما در خارج از دانشگاه، بهویژه در ساعات شب که بسیاری از فعالیتهای علمی و آمادهسازی سخنرانیها و کلاسها انجام میشود، دسترسی به اینترنت با اختلال مواجه است.»
در آنسو اما گزارشها از فساد گسترده در بازار اینترنت و فیلترشکن ایران حکایت دارد. یاشار سلطانی روزنامهنگار ساکن ایران که گزارشهایی درباره فساد در ساختار جمهوری اسلامی ارائه کرده به تازگی گزارشی درباره فساد در بخش توزیع اینترنت و فیلترشکن ارائه کرده است.
به گزارش یاشار سلطانی «بنیاد تعاون سپاه» و «ستاد اجرایی فرمان امام» سکاندار رانت اینترنت در ایران هستند. او نوشته «حدود ۹۰ درصد سهام همراه اول در اختیار شرکت مخابرات ایران است. شرکتی که به ظاهر دولتی نیست اما میدانیم که چه سناریوی نانوشتهای آن را اداره میکند. مهمترین سهامدار مخابرات «کنسرسیوم اعتماد مبین» است. آنها ۵۰+۱ سهام مخابرات را در اختیار دارند و کنترل مدیریتی این سازمان بر عهده آنهاست. ۲۰ درصد سهام مخابرات به صورت سهام عدالت در اختیار مردم قرار گرفته و ۳۰ درصد آن هم سهام شناور در بازار بورس است.»
در ادامه آمده «باید نگاهی کنیم به کنسرسیوم اعتماد مبین که عملا مدیریت مخابرات و در نتیجه همراه اول را بر عهده دارد. این همان بخش مبهم و البته حساس ماجرا است. این کنسرسیوم متشکل از «گروه توسعه اقتصادی تدبیر» وابسته به ستاد اجرایی فرمان امام است. بخش دیگری از این کنسرسیوم «شرکت سرمایهگذاری مهر اقتصاد ایرانیان» وابسته بنیاد تعاون سپاه است. در واقع گردانندگان اصلی این مجموعه و به نوعی مخابرات و همراه اول دو نهاد ستاد اجرایی فرمان امام و بنیاد تعاون سپاه هستند.»
در بخشی از این گزارش آمده «در بلبشوی نظام اداری و قانونگذاری در کشور میبینیم که دولت به عنوان نماینده مردم مخالف فروش طبقاتی اینترنت و اینترنت پرو است اما در نهایت آنها در این میدان ابزار کارآمدی در دست ندارند. در واقع دولت در زمینه اینترنت در ایران کارهای نیست. همهچیز به شوراهای عالی باز میگردد که فراتر از دولت و مجلس برای امور تصمیم میگیرند.»
یاشار سلطانی تأکید کرده در کنار کسانی که استارلینک و «سیم کارت سفید» دارند، یک بخش دیگر از شهروندان در شرایط قطع سراسری اینترنت جهانی به اینترنت دسترسی دارند: «افرادی که به سرورهای رانتی در ایران دسترسی دارند. سرورهایی که در اختیار افراد معمولی قرار نمیگیرد و دسترسی جهانی آن باز است. »
او افزوده که « با توجه به قیمت فروش هر گیگ اینترنت با فیلترشکن در روزهای قطع اینترنت تخمین زده میشود که این شرکتهای رانتی احتملا درآمدهای میلیون دلاری از طریق فروش اینترنت داشتهاند. «ویروت» با آدرس: www.vroute.org یکی از این شرکتهاست که به سادگی و با خیال راحت در حال فروش ویپیان در حجم بالا است که حتی درگاه پرداخت برای خرید و فروش هم در وبسایت آن موجود است.»
فساد در توزیع «اینترنت پرو» و ایجاد بازار سیاه در این رابطه با واکنش قوه قضاییه روبرو شده است. خبرگزاری میزان وابسته به قوه قضائیه به نقل از اشکان میرمحمدی، سخنگوی سازمان بازرسی کل کشور، نوشته در پی دستور رئیس قوه قضائیه برای رسیدگی به پرونده اینترنت پرو، مدیرعامل همراه اول روز گذشته سهشنبه هشتم اردیبهشت در سازمان بازرسی حاضر و توضیحات او دریافت شد.
غلامحسین محسنی اژهای رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی روز دوشنبه هفتم اردیبهشت در سخنانی با اشاره به فساد گسترده در توزیع «سیمکارت سفید» و بازار سیاه خرید و فروش اینترنت بدون فیلتر به دادستانی کل و سازمان بازرسی کل کشور دستور داد موضوع بازار سیاه خرید و فروش سیمکارت سفید را با «جدیت» بررسی کنند.
غلامحسین محسنی اژهای گفته بود «این خطها را فقط به افراد و اقشاری با مشخصات خاص میدهند اما الان گزارشها و اخباری هست که به برخی افراد دادهاند که ربطی به شغلشان ندارد و بابت آن چند ده میلیون تومان پول گرفتهاند» و «این روند مصداق تبعیض و فساد است».
