در هفتادوهفتمین روز از قطع سراسری اینترنت در ایران گزارشها حاکی از محاسبه رقمی معادل ۷۰۰ هزار میلیارد تومان بهعنوان خسارت مالی ناشی از قطع اینترنت بر اقتصاد ایران است. فعالان بخش اقتصاد دیجیتال معتقدند با در نظر گرفتن مواردی چون کاهش اعتماد کاربران، آسیب دیدن اعتبار برندها، توقف یا تعویق سرمایهگذاریها و مهاجرت نیروی انسانی متخصص میزان خسارت ناشی از ۱۱ هفته قطع اینترنت خیلی بیشتر از رقم اعلام شده است.
قطع سراسری اینترنت در ایران که از آغاز جنگ با اسرائیل و آمریکا اجرایی شده وارد هفته دوازدهم شده است. «نت بلاکس» نهاد ناظر بر کیفیت اینترنت جهانی روز جمعه ۲۵ اردیبهشت اعلام کرده اینترنت در ایران از ۱۸۲۴ ساعت گذشته و وارد هفتادوهفتمین روز شده است.
«نت بلاکس» همچنین افزوده در پی تداوم قطع اینترنت در ایران، بخش زیادی از مردم از ارتباطات آنلاین و تعامل با جهان خارج محروم شدهاند و نگرانیها درباره پیامدهای روانی افزایش یافته است.
جمهوری اسلامی پس از تعطیلات نوروز طرح اینترنت طبقاتی را با عرضه «اینترنت پرو» آغاز کرده اما همچنان دهها میلیون نفر از شهروندان به اینترنت جهانی دسترسی ندارند. «اینترنت پرو» ظاهرا برای برخی مشاغل عرضه میشود اما مافیاهای حکومتی با راهاندازی یک بازار سیاه این اینترنت را با قیمتهای نجومی به متقاضیانی که توانایی پرداخت هزینه آن را دارند میفروشند.
در همین رابطه مصطفی پوردهقان، نماینده مجلس شورای اسلامی، روز گذشته گفت واگذاری «اینترنت کسبوکارها» که بهعنوان «اینترنت پرو» یا «طبقاتی» مشهور شده، مصوبه شورای عالی امنیت ملی بوده و در اجرا به «قلکی برای همراه اول، ایرانسل و رایتل» تبدیل شده است.
جدا از آسیب به روان شهروندان با محروم کردن آنها از حق طبیعی دسترسی به اینترنت بینالمللی، خسارت اقتصادی این اقدام سرکوبگرانه حکومت نیز به سرعت در حال افزایش است.
«انجمن بلاکچین ایران» در گزارشی که اعلام شده حاصل استخراج از داده های میدانی و مصاحبه با مدیران ارشد کسبوکارها است نوشته طی حدود دو ماه گذشته، بیثباتی ارتباطی و اختلالهای گسترده اینترنت فشار قابل توجهی بر بخشهای مختلف اقتصاد دیجیتال وارد کرده است؛ وضعیتی که باعث شده بسیاری از کسبوکارها از برنامههای توسعه فاصله بگیرند و تمرکز خود را بر ادامه فعالیت و حفظ بقا بگذارند.
در این گزارش آمده برآوردهای انجامشده نشان میدهد که خسارت ناشی از قطعی و اختلال اینترنت روزانه بین ۳ تا ۸ هزار میلیارد تومان بوده است. در مجموع طی حدود ۶۰ تا ۷۰ روز گذشته، این خسارتها به رقمی بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.
با این حال، فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال معتقدند بخش مهمی از آسیبها اساساً قابل اندازهگیری دقیق نیست. کاهش اعتماد کاربران، آسیب دیدن اعتبار برندها، توقف یا تعویق سرمایهگذاریها و مهاجرت نیروی انسانی متخصص از جمله خسارتهایی هستند که آثار آنها در بلندمدت نمایان میشود و در آمارهای اقتصادی بهسادگی قابل محاسبه نیست.
«انحمن بلاکچین ایران» افزوده کسبوکارهای کوچک؛ نخستین قربانیان بیشترین فشار ناشی از اختلال اینترنت بر دوش کسبوکارهای کوچک و متوسط قرار گرفته است. این گروه از کسبوکارها معمولاً سرمایه در گردش محدودی دارند و بخش مهمی از فروش و ارتباط با مشتریان آنها از طریق بسترهای آنلاین انجام میشود.
کاهش دسترسی کاربران به پلتفرمهای آنلاین، کاهش تعامل در شبکههای اجتماعی و اختلال در ابزارهای بازاریابی دیجیتال باعث شده بسیاری از این کسبوکارها با کاهش شدید فروش مواجه شوند. در برخی موارد حتی ارتباط مستقیم با مشتریان نیز مختل شده و عملاً روند عادی فعالیت کسبوکارها متوقف شده است.
در چنین شرایطی برخی شرکتهای کوچک ناچار به کاهش هزینهها، تعدیل نیرو یا حتی تعطیلی کامل فعالیت خود شدهاند. برای بسیاری از فروشگاههای آنلاین و کسبوکارهای خرد، قطع ارتباط با کاربران به معنای توقف جریان درآمد است.
در بخش دیگری از این گزارش تأکید شده مشاغل آزاد و فریلنسرها از دیگر گروههایی هستند که وابستگی مستقیمی به اینترنت دارند. برای بسیاری از برنامهنویسان، طراحان، مترجمان، تولیدکنندگان محتوا و فعالان خدمات آنلاین، اینترنت ابزار اصلی کار محسوب میشود.
اختلال در دسترسی به پلتفرمهای کاری، دشوار شدن ارتباط با کارفرمایان خارجی و کندی یا قطعی ارتباطات باعث شده بسیاری از فریلنسرها با افت درآمد مواجه شوند. علاوه بر فشار اقتصادی، این وضعیت سطح نااطمینانی شغلی و فرسودگی روانی در میان فعالان این حوزه را نیز افزایش داده است.
در حالیکه جمهوری اسلامی محاظفت از امنیت سایبری را بهعنوان بهانه قطع سراسری اینترنت اعلام کرده اما «انجمن بلاکچین ایران» نیز نظر بسیاری از کارشناسان را بازگو کرده است: «کاهش کیفیت ارتباطات بینالمللی و ناپایداری اتصال میتواند ریسکهای امنیتی را افزایش دهد.»
بر اساس این گزارش در برخی موارد کاربران برای دسترسی به خدمات ناچار به استفاده از ابزارها یا مسیرهای غیررسمی شدهاند که این مسئله احتمال بروز تهدیدهایی مانند فیشینگ یا سوءاستفادههای سایبری را افزایش میدهد.
انجمن کسبوکارهای اینترنتی نیز هفته گذشته با صدور بیانیهای سرگشاده فهرست مشخصی از خسارتهای ناشی از قطع اینترنت را مطرح کرده که هر بند آن بهتنهایی یک بحران است: مهاجرت نیروی کار متخصص، انتقال سرمایه توسط کارآفرینان به خارج از کشور، نابودی صدها هزار کسبوکار کوچک و متوسط، از بین رفتن درآمد میلیونها کسبوکار فعال در اینستاگرام و تلگرام و سونامی تعدیل گسترده کارمندان شرکتهایی که مستقیم یا غیرمستقیم به اینترنت وابسته بودهاند.
انجمن کسبوکارهای اینترنتی تأکید کرده این موارد «نه یک نگرانی یا تهدید قریبالوقوع، که واقعیت امروز است؛ واقعیتی روشنتر از آفتاب و به همان اندازه دردناک و کشنده.»
انجمن کسبوکارهای اینترنتی در بخش دیگری از این بیانیه با نقد «اینترنت پرو»، آن را اینترنتی میخواند که «دسترسی به آن مستلزم ارائه مدارک شغلی، وابستگی به نهادهای صنفی خاص و پرداخت هزینههای سنگین است و خشم عمومی کاربران را برانگیخته است.»
انجمن کسبوکارهای اینترنتی این وضعیت را «باورنکردنی» توصیف کرده است: «برخلاف گذشته، اینترنت طبقاتی و توزیع رانت اینترنت توسط نهادهای صنفی به امری عادی و روزمره تبدیل شده است و اتصال به اینترنت در سال ۱۴۰۵ نیازمند ارائه مدارک و مستندات و استدلال، همراه با صرف هزینههای هنگفت است.»
انجمن کسبوکارهای اینترنتی همچنین شفاف تأکید کرده که درتوزیع «اینترنت پرو» مشارکت نخواهد کرد: «انجمن هرگز حاضر نیست اتصال به اینترنت را تبدیل به یک رانت یا امتیازی مخصوص نماید که فقط اعضای انجمن حق دریافت آن را داشته باشند» و صراحتا اعلام کرده که وارد این فضا نخواهد شد.
