جیرهبندی برق در بخش صنعت، کشاورزی و خانگی سبب بروز خسارت گستردهای به اقتصاد کشور شده و به تهدیدی علیه واحدهای بزرگ صنعتی و تولیدی و کشاورزی را در کنار کسبوکارها و کارگاههای کوچکمقیاس درون شهرها شده است. در همین حال وزیر نیرو در نشستی با اعضای کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی وعده داده از چند هفته آینده قطع برق پایان یابد.
خسارت اقتصادی ناشی از جیرهبندی برق امسال بیش از سال گذشته برآورد شده است. قطع برق در بخش صنعت بلافاصله پس از تعطیلات نوروز در صنایع سیمان آغاز و به مرور تا آخر بهار به دیگر بخشهای صنعت گسترش یافت. در بخش کشاورزی نیز قطع برق سبب از کار افتادن پمپ آب و تجهیزات در مرغداریها و دامپروریها شده و خسارت زیادی را به بار آورده است. در این میان کسبوکارها و کارگاههای کوچکمقیاس مستقر در محدوده شهری مانند تولیدیهای کفش و لباس به علت جیرهبندی برق بخش خانگی با خاموشیهای طولانیمدت در طول روز روبرو هستند.
یکی از مهمترین دلائل تشدید خسارتهای ناشی از قطع برق بینظمی و پایبند نبودن وزارت نیرو در ساعات اعلام شده برای قطع برق مناطق مختلف است. در هفتههای گذشته گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد در برخی محلهها برق در ساعاتی متفاوت با ساعات اعلام شده از سوی وزارت نیرو قطع میشود و برخی مناطق نیز با دو بار قطع برق در طول شبانهروز روبرو هستند که یکبار آن اصلا از پیش اعلام نمیشود.
برای نمونه هفته سوم تیرماه ویدئویی از یک مغازهدار در شهر دلیجان منتشر شد که با استیصال نشان میداد که چگونه قطع برقِ خارج از برنامه، حدود ۱۸۰ کیلوگرم از بستنیهای تولیدیاش را به طور کامل از بین برده و خسارت مالی جبرانناپذیری به کسبوکار کوچک او وارد کرده است.
این کاسب دلیجانی گفته بود طبق جدول اعلامی، قرار بود برق واحد صنفیاش هر روز از ساعت ۱۶ تا ۱۸ قطع شود. او نیز بر همین اساس و با برنامهریزی دقیق، یک موتور برق تهیه کرده و شیفت کاری خود را به گونهای هماهنگ کرده بود که کمترین آسیب را ببیند. اما در آن روز خاص، جریان برق به طور ناگهانی در ساعت ۱۴ قطع شد و هیچ فرصتی برای راهاندازی ژنراتور و نجات محصولات باقی نگذاشت.
وبسایت «فرارو» در همین رابطه گزارش داده وقتی برق بدون اطلاع قبلی قطع میشود، خسارت آن به چند ساعت توقف فعالیت محدود نمیماند. برای برخی، نتیجه آن نابودی مواد اولیه، تلفشدن دام و طیور، فساد کالاها و از بینرفتن سرمایهای است که شاید سالها برای به دست آوردنش تلاش کردهاند.
در این گزارش آمده از اوایل تیر موج جدید خاموشیها در مناطق مختلف کشور آغاز شد. همزمان با این بیبرقیهای گسترده، روایتهای تلخی به گوش رسید که نشان میداد معنای این قطعیها صرفاً چند ساعت تاریکی و تحمل گرما نبوده است، بلکه به معنای از دسترفتن همه سرمایه و امید کسبوکارهای کوچک و بزرگی بود که در میانه رکود بیسابقه اقتصادی، با زحمت و خوندل فراوان شکل گرفته بودند.
این گزارش افزوده در برخی مناطق شهرری، شهروندان و کسبه میگویند خاموشیها غالبا بدون هیچگونه اطلاعرسانی قبلی و کاملا خارج از برنامههای اعلامشده رخ میدهد.
همچنین تآکید شده قطع مکرر برق که عمدتا در ساعات ۱۲ تا ۱۴ و دقیقا در اوج گرمای روز اتفاق میافتد، زندگی روزمره و روند تولید را به شدت مختل کرده است.
بخشی از این گزارش به خسارت ناشی از قطع برق در مرغداریها و دامداریها پرداخته و نوشته در استان خوزستان و در شرایطی که دماسنجها گرمای بالای ۵۰ درجه سانتیگراد را ثبت میکنند، قطعی برق برای مرغداران معنایی جز یک فاجعه ندارد. این اتفاق نه تنها چرخه تولید را متوقف کرده، بلکه در عرض چند دقیقه تمام سرمایه زنده یک واحد تولیدی را به کام مرگ کشانده است. هرچند که با توجه به بحران مزمن ناترازی برق در کشور، این موضوع دیگر پدیده جدیدی محسوب نمیشود.
در روزهای گذشته نیز تصاویر و روایتهایی از مرغداریهای مناطق جنوبی کشور منتشر شد که نشان میداد در اثر قطع ناگهانی برق، سیستمهای حساس تهویه و سرمایش سالنها از کار افتاده و طیور به دلیل خفگی و گرمازدگی تلف شدهاند.
قطع برق هزینههای بخشهای مختلف اقتصاد را در ابعادی متفاوت افزایش داده است. بر اساس گزارش «فرارو» بسیاری از صاحبان کسبوکارهای خرد و متوسط تأکید میکنند که توصیه مدام مسئولان به خرید موتور برق و ژنراتور، راهحل واقعبینانهای برای عبور از این بحران نیست. برآوردهای بازار نشان میدهد که قیمت یک دستگاه ژنراتور دیزلی بین ۸۰۰ میلیون تا یک میلیارد تومان و حتی فراتر از آن متغیر است.
در اینباره حمیدرضا کوچک کاشانی، رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرغداران مرغ تخمگذار، گفته مرغداران در شرایط قطع برق ناچار به استفاده مداوم از ژنراتورها شدهاند. او توضیح داده این ژنراتورها نه تنها هزینه هنگفتی برای تأمین سوخت به تولیدکننده تحمیل میکنند، بلکه در اثر کارکرد طولانیمدت به سرعت دچار استهلاک قطعات میشوند. علاوه بر این، بروکراسی پیچیده تأمین سهمیه گازوئیل صنعتی باعث شده تا سوخترسانی به این موتورها به یک چالش فرساینده تبدیل شود.
فعالان بخش کشاورزی نیز هشدار دادهاند ٰٰقطع ۵ ساعته برق چاههای کشاورزی و افزایش قیمت ۴۰۰ برابری قبوض چاهها، تهدید جدی برای تولید است.
پیمان عالمی رئیس اتاق اصناف کشاورزی گفته «وزارت نیرو برای رفع ناترازی انرژی و برق، امروز حوزه کشاورزی و قطع برق چاههای آب کشاورزی را در اولویت قرار داده است، در حالیکه قطع برق چاههای آب کشاورزی بیشتر به منابع زیرزمینی و سفرههای زیرزمینی آسیب وارد میکند که هزینه آن متوجه وزارت نیرو میشود.»
او با بیان اینکه هر بار قطع برق منجر به تلف شدن بخشی منابع میشود، توضیح داده با هر خاموشی برای استحصال دوباره آب یک ساعت زمان نیاز است و از طرفی قطعی مداوم برق به جداره و دیواره چاهها آسیب میزند که برای تعمیر و حفاری مجدد هزینهبر بوده که خود صدور مجوز نیز مشکلات خود را دارد.
رئیس اتاق اصناف کشاورزی افزوده پیشبینی میشود با توجه به مدیریت وزارت نیرو در حوزه برق و آب حدود ۳۰ درصد محصولات کشاورزی تحتتاثیر آن از بین برود.
حتی برای کسبوکارهای اداری و دفتری که صرفاً بخواهند تجهیزات رایانهای خود را با دستگاههای تامین برق بدون وقفه (UPS) روشن نگه دارند، هزینه اولیه تجهیز شبکهای متناسب، به ارقامی بین ۱۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان میرسد. چالش بزرگتر این است که باتریهای این دستگاهها طول عمر محدودی دارند و هر چند سال یکبار نیازمند تعویض هستند؛ باتریهایی که خرید مجدد هر یک از آنها امروزه بیش از ۱۰۰ میلیون تومان هزینه روی دست شرکتها میگذارد.
یکی از مدیران یک شرکت خصوصی با انتقاد از این وضعیت میگوید: «مگر ما در ماه چقدر حاشیه سود و درآمد داریم که بخواهیم صرفاً برای مقابله با قطعی برق شبکه، هزینههای میلیاردی متحمل شویم؟ شاید پرداخت این ارقام برای برخی کسبوکارهای کلان زیاد نباشد، اما قاطبه شرکتها حتی یکدهم این مبلغ را هم به عنوان نقدینگی آزاد در اختیار ندارند.»
رقم خسارت وارد شده به بخشهای مختلف اقتصاد ایران به علت جیرهبندی برق در بهار و تابستان امسال هنوز محاسبه نشده است اما شواهد نشان میدهد رقم خسارت نسبت به سالهای گذشته با افزایش روبرو خواهد شد.
اینهمه در حالیست که وزیر نیرو وعده سر خرمن داده که از چند هفته دیگر جیرهبندی برق پایان مییابد. رضا سپهوند سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی با اشاره به نشست اعضای این کمیسیون با عباس علیآبادی گفته «از اول مهرماه امسال و به شرط تداوم شرایط فعلی، هیچگونه قطعی برقی برای بخش خانگی نخواهیم داشت. همچنین پیشبینی شده است که تا سال آینده، ناترازی برق در تمامی حوزهها بهطور کامل برطرف شود.»
در اظهاراتی دیگر، عباس علیآبادی شامگاه دوشنبه دوازدهم امرداد از اضافه شدن هزار مگاوات ظرفیت جدید نیروگاهی به شبکه سراسری برق کشور طی هفته گذشته خبر داد و گفت «این ظرفیت جدید در راستای برنامههای وزارت نیرو برای افزایش تولید برق، کاهش ناترازی و ارتقای پایداری شبکه وارد مدار شده است.»
وزیر نیرو دولت پزشکیان البته در اوایل زمستان گذشته نیز ادعا کرده بود که در سال ۱۴۰۵ قطع و جیرهبندی برق رخ نخواهد داد اما تنها چند هفته بعد و درست پس از پایان تعطیلات نوروز جیرهبندی برق در بخش صنعت آغاز شد!
