اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر فشار اقتصادی بیشتر علیه جمهوری اسلامی یک روز پس از آن مطرح شد که وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرد واشنگتن انجام اقداماتی را علیه رژیم ایران در نظر دارد که «تا کنون دیده نشده است».
رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا روز جمعه ۱۴ اوت اعلام کرد که جمهوری اسلامی را از نظر اقتصادی به شدت تحت فشار قرار خواهد داد. اظهارات دونالد ترامپ یک روز پس از آن مطرح شد که اسکات بسنت وزیر خزانهداری آمریکا ابراز داشت که واشنگتن به زودی و احتمالا از هفته آینده، اقداماتی علیه بقایای جمهوری اسلامی اعمال خواهد کرد که «تا کنون دیده نشده است».
بنا بر گزارشی که خبرگزاری رویترز منتشر کرده، علاوه بر تحریمهای تجاری و توقیف داراییها و محدودیتهای دیگر که اتحادیه اروپا و سازمان ملل به دلیل نقض حقوق بشر و حمایت از گروههای نیابتی مسلح و همچنین برنامهی هستهای از چند دهه پیش علیه جمهوری اسلامی اعمال کردهاند، از آغاز جنگ با جمهوری اسلامی در فوریه ۲۰۲۶، واشنگتن نیز تحریمهای گستردهی دیگری را در حوزههای دریایی، انرژی و مالی وضع کرده و محاصرهی دریایی را نیز به آنها افزوده است.
طبق دادههای دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC)، از آغاز دور دوم ریاست جمهوری دونالد ترامپ، بیش از هزار فرد، کشتی و هواپیمای وابسته به جمهوری اسلامی تحریم شدهاند. اقدامات اخیر شامل هدف قرار دادن ناوگان نفتی در سایه جمهوری اسلامی، بیمهگذاران کشتیرانی، نهادها و افرادی که به کسب سلاح توسط حکومت ایران کمک میکنند، و همچنین صرافیهای دیجیتال بوده که منجر به مسدودشدن حدود ۵۰۰میلیارد دلار ارز دیجیتال مرتبط با جمهوری اسلامی شده است.
کارشناسان معتقدند، گزینههای مختلف دیگری در فشار اقتصادی بیشترِ مورد نظر دولت ترامپ در مقابل جمهوری اسلامی میتوانند به کار گرفته شوند.
تحریم پالایشگاههای مستقل چینی معروف به «قوری»
پالایشگاههای مستقل چین که به «Teapot» معروف هستند، حدود یکچهارم ظرفیت پالایشگاهی این کشور را تشکیل میدهند و اغلب با حاشیهی سود کم یا حتی منفی فعالیت میکنند. چین بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی جمهوری اسلامی را خریداری میکند و بر اساس دادههای سال ۲۰۲۵ شرکت تحلیلی کپلر، بخش عمدهای از این تجارت توسط این پالایشگاههای مستقل جذب میشود. تحریمهای ثانویه میتواند آنها را هدف قرار دهد، هرچند این پالایشگاهها به دلیل ارتباط محدود با سیستم مالی آمریکا تا حدی مقاوم هستند. تحریمهای قبلی آمریکا باعث شده پالایشگاههای مستقلِ بزرگتر از خرید نفت جمهوری اسلامی خودداری کنند.
تحریم بانکهای چینی
خزانهداری آمریکا پیشتر تحریمهای ثانویه را بر نهادهای کوچکتر مستقر در چین و هنگکنگ اعمال کرده که متهم به پرداخت میلیاردها دلار از فروش نفت جمهوری اسلامی و کمک به تأمین سلاح بودهاند. وزارت خزانهداری ایالات متحده به دو بانک بزرگتر چینی هشدار داده که در صورت انتقال وجوه ایرانی از طریق سیستمهایشان ممکن است با تحریم ثانویه روبرو شوند، اما هنوز آنها را تحریم نکرده است.
هدف قراردادن این بانکها که مقامات آمریکایی نام آنها را علنی نکردهاند، میتواند اثر بازدارندهای بر مؤسسات مالی بزرگتر داشته باشد، اگرچه کارشناسان هشدار میدهند که ممکن است باعث اقداماتی تلافیجویانه از سوی پکن شود. مقامات دولت ترامپ در سال گذشته تلاش کردهاند تنشها با چین را پیش از نشست مورد انتظار ترامپ و شی جینپینگ کاهش دهند.
سیاستِ «موش گرفتن»
آمریکا میتواند تحریم آندسته از افراد و نهادهای وابسته به جمهوری اسلامی و همچنین نهادهای کمکی در چین و خلیج فارس را ادامه دهد که در دورزدن تحریمها و جمعآوری درآمد برای تأمین هزینههای جنگ در خدمت رژیم تهران هستند. وزارت خزانهداری آمریکا اخیرا شرکتهایی را تحریم کرده که برای تبدیل درآمد نفتی جمهوری اسلامی به واردات به وجود آمده بودند. برت اریکسون مدیر اصلی Obsidian Risk Advisors این سیاست را به «گرفتن موش» تشبیه کرده که هیچ تأثیری در تغییر رفتار رژیم ایران ندارد زیرا جمهوری اسلامی به سادگی نهادهای جدیدی را جایگزین آنها میکند.
محاصرهی زمینی
برخی مقامات آمریکایی و اسرائیلی ایدهی محاصرهی زمینی را مطرح کردهاند که نیازمند همکاری همسایگان ایران از جمله عراق، ترکیه، پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، ارمنستان و اذربایجان است. دولت دونالد ترامپ روابط مختلفی با این کشورها دارد. بجز افغانستان که مرز کوهستانی و دشوار برای کنترل دارد، ترامپ ممکن است بر پاکستان که اخیرا خواستار خط سوآپ ارزی دهمیلیارد دلاری از خزانهداری آمریکا شده و ترکیه که خواهان بازگشت به برنامه جنگدههای F۳۵ آمریکاست نفوذ داشته باشد.
تعرفههای ثانویه
دونالد ترامپ بارها تهدید به اعمال تعرفه بر کالاهای کشورهایی کرده که با جمهوری اسلامی تجارت میکنند؛ هرچند دیوان عالی آمریکا مبنای قانونی چنین مالیاتهایی را لغو کرده است. مجلس سنا هفته گذشته لایحه تحریمهای گسترده (طرح سناتور لیندزی گراهام) علیه روسیه را تصویب کرد که شامل تحریمهای تازه علیه جمهوری اسلامی و اعطای اختیارات تعرفهای جدید به رئیس جمهور آمریکا میشود.
این لایحه هنوز باید در مجلس نمایندگان آمریکا تصویب شود که با توجه به نگرانیهای دمکراتها، دربارهی اجرای مقررات تعرفهای توسط دونالد ترامپ، ممکن است مشکلآفرین باشد.
