دکتر اسدالله نصر اصفهانی، حقوقدان، دولتمرد و از مدیران ارشد دوران پهلوی که در دولت جمشید آموزگار وزارت کشور را برعهده داشت و پیش از آن نیز استاندار کرمان و فارس و از مدیران ارشد شهربانی و دانشگاه پلیس بود، در ۹۹ سالگی در کالیفرنیا درگذشت. او پس از انقلاب ۱۳۵۷ به آمریکا مهاجرت کرد و فعالیتهای سیاسی و پژوهشی خود را ادامه داد و از چهرههای فعال «کنگره همبستگی ایرانیان» شد؛ بخشی از خاطرات و روایتهای او درباره ساختار اداری و تحولات سیاسی ماههای پایانی حکومت پهلوی نیز در برنامه تاریخ شفاهی بنیاد مطالعات ایران ثبت شده است.هنوز جزئیاتی درباره علت درگذشت وی منتشر نشده است.
اسدالله نصر اصفهانی ۲۰ بهمن ۱۳۰۵ در اصفهان متولد شد. پس از پایان تحصیلات ابتدایی و متوسطه، وارد آموزشگاه عالی شهربانی شد و فعالیت حرفهای خود را در این نهاد آغاز کرد. او همزمان تحصیلات دانشگاهی خود را ادامه داد و مدارک کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای حقوق را از دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران دریافت کرد. نصر اصفهانی همچنین در رشته مدیریت در دانشگاه ایندیانا در ایالات متحده تحصیل کرد.
او در دوران خدمت در شهربانی مسئولیتهای مختلفی برعهده داشت و تا ریاست اداره طرح و برنامهریزی شهربانی و ریاست دانشگاه پلیس پیش رفت. نصر اصفهانی با درجه سرهنگی از شهربانی بازنشسته شد و پس از مدتی فعالیت در بخش خصوصی، بار دیگر به مدیریت دولتی بازگشت.
در اوایل دهه ۱۳۵۰، جمشید آموزگار که در آن زمان وزیر کشور بود، نصر اصفهانی را به استانداری کرمان منصوب کرد. او پس از دورهای فعالیت در این استان، استاندار فارس شد. دوران استانداری وی با اجرای برنامههای عمرانی و توسعهای و تلاش برای بهبود ارتباط میان دستگاه اداری دولت و جامعه محلی همراه بود.
با تشکیل کابینه جمشید آموزگار در مرداد ۱۳۵۶، نصر اصفهانی به وزارت کشور رسید و تا پایان کار این دولت در شهریور ۱۳۵۷ در این سمت باقی ماند. دوران وزارت او با یکی از پرتنشترین مقاطع تاریخ معاصر ایران، گسترش اعتراضهای سیاسی و اجتماعی و افزایشفشار بر دولت آموزگار همزمان بود. او در سال ۱۳۵۶ به عضویت دفتر سیاسی حزب رستاخیز نیز درآمد.
نصر اصفهانی افزون بر مسئولیتهای اجرایی و سیاسی، در حوزههای حقوق، مدیریت و اقتصاد نیز فعالیتهای علمی و پژوهشی داشت. کتاب «نقش سرمایهگذاری در توسعه اقتصادی» از آثار او در حوزه اقتصاد توسعه بود. وی همچنین کتاب «راهنمای ارث» را تالیف کرد؛ اثری کاربردی که با استفاده از جدولهای محاسباتی، تعیین سهم وراث را برای حقوقدانان و سردفتران آسانتر میکرد و در زمان انتشار، ابتکاری تازه در این حوزه بشمار میرفت.
او پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران را ترک کرد و در ایالات متحده اقامت گزید. نصر اصفهانی در سالهای تبعید نیز فعالیتهای سیاسی خود را ادامه داد و در شماری از تشکلهای مخالف جمهوری اسلامی حضور یافت. وی از چهرههای فعال و هماهنگکنندگان «کنگره همبستگی ایرانیان» بود؛ ائتلافی که هدف خود را گردهمآوردن جریانهای سیاسی و ایجاد همکاری برای گذار از جمهوری اسلامی اعلام کرده بود.
برنامههای تلویزیونی کنگره همبستگی ایرانیان از طریق ماهواره و اینترنت برای مخاطبان داخل ایران و ایرانیان ساکن اروپا و آمریکای شمالی پخش میشود. نصر اصفهانی در بسیاری از این برنامهها حضور داشت و درباره تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ایران، مذاکرات هستهای و ضرورت همکاری میان نیروهای مخالف جمهوری اسلامی سخن میگفت.
بخشی از خاطرات و روایتهای تاریخی نصر اصفهانی در برنامه تاریخ شفاهی بنیاد مطالعات ایران ثبت شده است. این مصاحبه که در سپتامبر ۱۹۸۲ در نیویورک انجام شد، موضوعاتی چون پیشینه خانوادگی و تحصیلی، استانداریهای کرمان و فارس، شیوه تصمیمگیری در کابینه آموزگار، آتشسوزی سینما رکس آبادان، استعفای دولت آموزگار و رویدادهای ماههای پایانی حکومت پهلوی را در بر میگیرد. این روایت اکنون از منابع دست اول برای مطالعه ساختار اداری و تحولات سیاسی ایران در سالهای پیش از انقلاب به شمار میرود.
دکتر اسدالله نصر اصفهانی از واپسین بازماندگان نسل مدیران و دولتمردانی بود که در دهههای پایانی دوران پهلوی در ساختار اداری و سیاسی ایران مسئولیت داشتند. زندگی حرفهای طولانی او، از خدمت در شهربانی و مدیریت دانشگاه پلیس تا استانداری، وزارت کشور و کنشگری سیاسی در تبعید، با بخش مهمی از تاریخ معاصر ایران پیوند خورده بود.
