انتشار خبرهایی درباره تعطیلی برخی پمپبنزینهای تهران بار دیگر موضوع کمبود سوخت و احتمال افزایش قیمت بنزین را برجسته کرد. شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران با تأیید تعطیلی برخی پمپبنزینها گفته علت تمام شدن سوخت در برخی جایگاهها افزایش تقاضا در پی انتشار شایعاتی درباره افزایش قیمت بنزین و در پیش بودن تعطیلات بوده است.
در روزهای گذشته تصاویر و ویدئوهایی از صفهای طولانی مقابل جایگاههای سوخت و همچنین بسته بودن برخی پمپبنزینها در نقاط مختلف تهران منتشر شده است. بر اساس گزارشها برخی جایگاهها در ساعات مختلف روز امکان ارائه خدمات عادی را نداشتهاند و در مقابل، در تعدادی از جایگاههای فعال صفهای طولانی شکل گرفته است. رسانههای داخلی گزارش دادند در چنین شرایطی، افزایش مراجعه مردم به جایگاههای فعال، خود به تشدید تراکم و طولانیتر شدن صفها منجر شد.
شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران با تأیید این اخبار اعلام کرده تعطیلی پمپ بنزین ها به معنای توقف گسترده یا سراسری عرضه بنزین در تهران نبوده است؛ بلکه تعدادی از جایگاهها به دلیل تمام شدن موقت موجودی، برای چند ساعت فعالیت خود را متوقف کردهاند.
فریدون یاسمی مدیر شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران در توضیح وضعیت کمبود سوخت در پایتخت گفته: «در روزهای اخیر، به دلیل انتشار برخی شایعات در رسانهها و در پیش بودن تعطیلات ۱۷ ربیعالاول [تولد پیامبر اسلام]، تقاضای سوخت در تهران افزایش قابل توجهی داشته است.»
او افزوده: «با توجه به افزایش ناگهانی تقاضا و ترافیک در مسیرهای مواصلاتی، ارسال محمولات سوختی با تأخیر انجام شد و همین موضوع در مقطعی کوتاه سبب اتمام بنزین در تعداد محدودی از جایگاهها و توقف چندساعته فعالیت آنها شد.»
با اینهمه مدیر شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی منطقه تهران کمبود سوخت را نیز تأیید کرده و گفته: «با توجه به آسیبهای واردشده به زیرساختهای ذخیرهسازی و توزیع فرآوردههای نفتی تهران در جریان جنگ، توزیع سوخت در پایتخت با محدودیتهایی روبرو است، اما پس از افزایش تقاضا، با فعالسازی فوری مسیرهای تأمین سوخت از سایر استانها، تأمین سوخت تهران بهصورت پایدار در حال انجام است.»
فریدون یاسمی از افزایش ۳۰ درصدی توزیع بنزین در پایتخت خبر داده و گفته: «با اقدامهای انجامشده برای تقویت مسیرهای تأمین و توزیع، محدودیتهای ایجادشده در حال برطرف شدن است و پیشبینی میشود طی چند روز آینده این محدودیتها بهصورت کامل رفع شود.»
مدیر شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی منطقه تهران در حالی کمبود بنزین را به افزایش تقاضا مرتبط دانسته که کمبود بنزین در ایران بحرانی جدی است و در هفتههای گذشته با توقف امکان واردات بنزین به علت محاصره دریایی جمهوری اسلامی توسط ایالات متحده این بحران تشدید شده است.
یاسر میرزایی، معاون سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، به تازگی اعلام کرده مدیریت بحران کمبود بنزین نیازمند واردات روزانه حدود ۱۵ میلیون لیتر بنزین است.
حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی، نیز کمبود روزانه بنزین در ایران را ۲۰ میلیون لیتر اعلام کرده و گفته: «حداکثر ظرفیت تولید پالایشگاههای کشور حدود ۱۱۰ میلیون لیتر در روز است، در حالی که مصرف روزانه بنزین به حدود ۱۳۰ میلیون لیتر میرسد.»
حمید حسینی گفته: «این اختلاف به معنای کسری روزانه نزدیک به ۲۰ میلیون لیتر بنزین است؛ شکافی که فشار زیادی بر نظام تأمین سوخت وارد کرده و مدیریت آن را با دشواریهای فراوان همراه ساخته است.»
مقامات حکومتی تلاش دارند موضوع کمبود بنزین را گردن شهروندان بیاندازند و به «مصرف بالا» و «قاچاق بنزین» مرتبط کنند. این در حالیست که قاچاق بنزین توسط مافیاهای وابسته به حکومت در جریان است و البته علت اصلی کمبود بنزین عدم توسعه صنعت پتروشیمی طی چهار دهه گذشته است.
در همین رابطه اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون مسعود پزشکیان و رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، اخیرا در مصاحبه به مناسبت دومین سال فعالیت دولت مسعود پزشکیان، گفت: «هر دو جناح در قاچاق سوخت منافع دارند» و در صورتی که او بخواهد جلوی قاچاق سوخت را بگیرد شیشههایش را «خرد میکنند.»
محسن زنگنه، عضو کمیسیون برنامه و بودجه و نماینده مجلس شورای اسلامی نیز اعلام کرده که بیشترین میزان قاچاق بنزین، نه از پمپبنزینها یا توسط قاچاقچیان خئرد، بلکه مستقیماً از خود پالایشگاهها صورت میگیرد. بر اساس اظهارات او، خلأهای نظارتی و ساختار روابط مالی میان وزارت نفت و مجموعههای تولیدی، بستر اصلی قاچاق بنزین در ایران است.
در این میان عدم توسعهیافتگی صنعت پتروشیمی کمبود بنزین را به صورت تصاعدی افزایش خواهد داد. وبسایت «فرارو» هفته گذشته در گزارشی اعلام کرد ادامه روند فعلی ناهمخوانی تولید و مصرف بنزین در ایران میتواند کمبود روزانه این سوخت را تا سال ۱۴۰۸ به بیش از ۳۰ میلیون لیتر برساند.
در آنسو دولت پزشکیان به دنبال افزایش با هدف جبران کسری بودجه به دنبال حذف بخشی از یارانه بنزین است؛ اقدامی که سبب افزایش قیمت بنزین و ایجاد موج جدیدی از تورم با افزایش قیمت همه کالاها و خدمات خواهد شد.
محسن حاجی میرزایی رئیس دفتر مسعود پزشکیان اعلام کرده: «کاهش سهمیههای بنزین قطعی است. کسی بیش از سهمیه بخواهد بنزین خریداری کند قیمت بالاتری خواهد داشت اما هنوز این قیمت تعیین نشده است.»
کاهش سهمیه بنزین یارانهای به این معناست که شهروندان باید سوخت مورد نیاز که با سهمیه ارائه نمیشود را با قیمت آزاد خریداری کنند که سرآغاز روند افزایش هزینه حمل و نقل و در نتیجه آغاز موج تورمی جدید در اقتصاد ایران است.
کارشناسان هشدار میدهد در شرایطی که تورم فزاینده و کاهش قدرت خانوارها به شدت معیشت مردم را متأثر کرده، هر اقدامی که سبب افزایش بیشتر تورم شود میتواند سبب بروز اعتراضات گسترده شود.
در همین رابطه حسین راغفر، اقتصاددان و تحلیلگر اقتصادی، هشدار داده: «در هیچ جای جهان در زمان جنگ، سیاستهایی از جنس افزایش شدید قیمت حاملهای انرژی به این شکل اجرا نمیشود» و «سیاستگذار در شرایط جنگی باید بیش از هر زمان دیگری به پیامدهای اجتماعی تصمیمهای اقتصادی توجه داشته باشد.»
به عقیده حسین راغفر، جامعه ایران اکنون بیش از هر زمان دیگری مستعد تلاطم اجتماعی است. او با اشاره به تشدید شکافهای اجتماعی و اقتصادی گفت که جامعه ایران در مقایسه با گذشته با سطح بالاتری از گسست اجتماعی مواجه شده است. در چنین شرایطی تصمیمهایی که زمینه انفجار اجتماعی ایجاد کنند، میتوانند بسیار پرهزینه باشند.
