دو نماینده‌ی جمهوری‌خواه و دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا با حمایت چهارده قانونگذار دیگر، نسخه‌ی بازنگری‌شده‌ی طرح «ایران» را برای گسترش دسترسی مردم ایران به اینترنت آزاد و ارتباطات امن ارائه کرده‌اند؛ طرحی که بر مقابله با فیلترینگ و قطع اینترنت، توسعه‌ی فناوری‌های عبور از محدودیت‌ها، تقویت امنیت دیجیتال و جلوگیری از ایجاد موانع تحریمی برای دسترسی ایرانیان به ابزارهای ارتباطی تمرکز دارد.
کلودیا تنی و یاسمین انصاری، دو نماینده‌ی جمهوری‌خواه و دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا، ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ طرحی را برای تقویت دسترسی مردم ایران به اینترنت آزاد و ارتباطات امن ارائه کردند. این طرح با نام اختصاری «ایران» (IRAN Act)، مقابله با فیلترینگ، نظارت دیجیتال و قطع اینترنت توسط جمهوری اسلامی را دنبال می‌کند.
تنی، نماینده‌ی جمهوری‌خواه ایالت نیویورک، و انصاری، نماینده‌ی دموکرات ایالت آریزونا، اعلام کردند که هدف این ابتکار، کمک به ایرانیان برای دسترسی به اطلاعات مستقل و حفظ ارتباط با یکدیگر و جهان خارج است. چهارده نماینده‌ی دیگر از هر دو حزب نیز به این طرح پیوسته‌اند؛ از جمله مایک لاولر، برایان فیتزپاتریک، ماریا الویرا سالازار، ایلهان عمر، برد اشنایدر و جیک آچینکلاس.[۱]
نام کامل انگلیسی طرح Internet Reach and Access Now است که حروف اختصاری آن واژه‌ی «ایران» را تشکیل می‌دهد. بر اساس توضیحات منتشرشده، این طرح دولت آمریکا را ملزم می‌کند راهبرد حمایت از آزادی اینترنت در ایران را بطور منظم بازبینی کند، میزان اجرای آن را بسنجد و به کنگره گزارش دهد.
ارزیابی فناوری‌های تازه برای عبور از محدودیت‌های اینترنتی نیز از محورهای آن است؛ از شبکه‌های خصوصی مجازی یا وی‌پی‌ان گرفته تا شبکه‌های غیرمتمرکز و همتابه‌همتا(P2P) و ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن همراه. شبکه‌های همتابه‌همتا امکان تبادل داده میان دستگاه‌ها را بدون اتکای کامل به یک مرکز واحد فراهم می‌کنند.
طرح همچنین خواهان گسترش آموزش امنیت سایبری و دسترسی روزنامه‌نگاران، مدافعان حقوق بشر و فعالان جامعه‌ی مدنی به ابزارهای امن دیجیتال است. هماهنگی بیشتر میان نهادهای دولت آمریکا نیز از دیگر اهداف آن است تا تحریم‌ها و مقررات کنترل صادرات، ناخواسته مانع دسترسی مردم ایران به فناوری‌های ارتباطی نشوند.
تنی در توضیح ضرورت این اقدام گفت: «رژیم ایران می‌داند که دسترسی به اطلاعات، سلطه‌اش بر قدرت را تهدید می‌کند؛ به همین دلیل برای ساکت کردن مردم ایران به سانسور، نظارت و قطع اینترنت متوسل می‌شود.»
او افزود که ایرانیان باید بتوانند آزادانه ارتباط برقرار کنند، به اطلاعات مستقل دسترسی داشته باشند و خشونت حکومت را به جهان نشان دهند.
انصاری نیز آزادی بیان و دسترسی بدون محدودیت به اطلاعات را از حقوق بنیادین بشر دانست و گفت جمهوری اسلامی هم‌زمان با ارتکاب جنایات گسترده، اینترنت را قطع یا محدود می‌کند.
او با اشاره به وعده‌ی دونالد ترامپ مبنی بر اینکه «کمک در راه است»، گفت تضمین دسترسی بدون محدودیت به اینترنت می‌تواند کمکی فوری و عملی به مردم ایران باشد. انصاری تأکید کرد که این طرح متضمن مداخله‌ی نظامی نیست. [۱]
«اتحادیه‌ی امور عمومی ایرانیان آمریکا» موسوم به پایا (PAAIA) نیز با انتشار بیانیه‌ای از نسخه‌ی بازنگری‌شده‌ی طرح حمایت کرد و از اعضای کنگره خواست برای تصویب آن همکاری کنند.
این نهاد با اشاره به سرکوب اعتراضات ژانویه‌ی ۲۰۲۶ اعلام کرد: «رژیم ایران بارها نشان داده که برای منزوی کردن مردم ایران و تسهیل سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات، آماده‌ی قطع اینترنت است؛ همانگونه که در جریان سرکوب معترضان در ژانویه‌ی ۲۰۲۶ شاهد بودیم.»
پایا تأکید کرد که نسخه‌ی بازنگری‌شده، با بهبود هماهنگی میان نهادهای دولت فدرال، بروز نگه داشتن راهبرد آزادی اینترنت متناسب با فناوری‌های نوظهور و کمک به حفظ دسترسی به ارتباطات ماهواره‌ای در ایران، پاسخ آمریکا به این محدودیت‌ها را تقویت می‌کند.
به گفته‌ی این سازمان، کمک به مردم عادی برای حفظ ارتباط، دسترسی به اطلاعات مستقل و تماس با جهان خارج، علاوه بر پشتیبانی از خواسته‌های دموکراتیک ایرانیان، با منافع امنیت ملی آمریکا نیز همسو است؛ زیرا گردش آزاد اطلاعات و شفافیت بیشتر را تقویت می‌کند.
پایا همچنین از تنی و انصاری برای پیشبرد مشترک این طرح قدردانی کرد. این حمایت، موضوع دسترسی آزاد به اینترنت را هم در چارچوب حقوق مردم ایران و هم در پیوند با سیاست خارجی و منافع امنیتی آمریکا مطرح می‌کند. [۱]
بر اساس توضیحات تکمیلی پایا، نسخه‌ی تازه با کمک فنی وزارت خارجه‌ی آمریکا تدوین شده است. این نهاد اعلام کرد که طرح، کمیسیون فدرال ارتباطات آمریکا را به خودداری از محدود کردن عمدی خدمات ماهواره‌ای بر فراز ایران ترغیب می‌کند و با تلاش‌های بین‌المللی برای محروم کردن ایران از این ارتباطات مخالفت دارد. حمایت از ابزارهایی که خطر شناسایی کاربران را کاهش می‌دهند نیز بخشی از اهداف آن است. [۲]
قطع اینترنت در جریان اعتراضات، پیشینه‌ای طولانی در جمهوری اسلامی دارد. عفو بین‌الملل در بررسی سرکوب اعتراضات نوامبر ۲۰۱۹ مستند کرد که قطع ارتباط با اینترنت جهانی به پنهان ماندن کشتار معترضان کمک کرد. این سازمان در ژانویه‌ی ۲۰۲۶ نیز هشدار داد که حکومت با مسدود کردن اینترنت، ابعاد نقض حقوق بشر در جریان سرکوب اعتراضات را از دید جهان پنهان می‌کند. قطع ارتباط، انتقال تصاویر و شهادت‌های شاهدان به رسانه‌ها و نهادهای حقوق بشری را نیز دشوار می‌کند. [۳]
تلاش آمریکا برای رفع موانع دسترسی ایرانیان به ابزارهای ارتباطی نیز تازه نیست. وزارت خزانه‌داری این کشور در سپتامبر ۲۰۲۲، هم‌زمان با اعتراضات پس از جان‌باختن مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد، دامنه‌ی مجوز ارائه‌ی برخی خدمات و فناوری‌های اینترنتی به ایران را گسترش داد. این مجوزها در سال ۲۰۲۴ در مقررات تحریم‌ها ادغام و بروز شدند تا ارائه‌ی خدمات ارتباطی مجاز به مردم ایران تسهیل شود. [۴]
نسخه‌های پیشین طرح «ایران» در اوت ۲۰۲۴ و فوریه‌ی ۲۰۲۶ با ابتکار اریک سوالول و همراهی نمایندگانی از هر دو حزب ارائه شده بودند. نسخه‌ی بازنگری‌شده‌ی کنونی نیز هنوز یک طرح پیشنهادی است و برای تبدیل شدن به قانون باید به تصویب هر دو مجلس کنگره و امضای رئیس‌جمهوری برسد. ارائه‌ی آن بخودی خود به معنای برقراری فوری اینترنت آزاد یا دسترسی عمومی به خدمات ماهواره‌ای در ایران نیست. [۵]
منابع و لینک‌ها
[۱] دفتر کلودیا تنی در مجلس نمایندگان آمریکا — tenney.house.gov
[۲] اتحادیه‌ی امور عمومی ایرانیان آمریکا (PAAIA) — www.paaia.org
[۳] عفو بین‌الملل؛ مستندات مربوط به قطع اینترنت و سرکوب اعتراضات در ایران — iran-shutdown.amnesty.org
[۴] وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا — home.treasury.gov
[۵] پایگاه رسمی اسناد دولت و کنگره آمریکا — www.govinfo.gov
