مهدی زارع استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله با اشاره به حفر بیش از ۳۲ هزار چاه غیرمجاز در استان تهران، هشدار داده که «تهران طی دهه آینده به یک «منطقه نیمهخشک» تبدیل میشود».
مهدی زارع استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله در گفتگو با وبسایت «خبرآنلاین» نسبت به گسترش خشکسالی در استان تهران هشدار داده و گفته «البرز و منطقه تهران در حال حاضر با تحلیل رفتن منابع آب سطحی و زیرزمینی و تبدیل بحران آب به یک چالش اجتماعی-اقتصادی در بخشهایی، با نمادهایی از خشکسالی هیدرولوژیک و خشکسالی اجتماعی-اقتصادی دیده میشود.»
مهدی زارع تأکید کرده «با ادامه شرایط کنونی ممکن است البرز جنوبی و پهنه پیرامون تهران طی دهه آینده به یک «منطقه نیمهخشک» تبدیل شود که بازگشت از آن نیازمند دههها تلاش و سرمایهگذاری است.»
استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله افزوده «خشکسالی، ناشی از سالها کمبود بارندگی است. یک فصل مرطوب نمیتواند سفرههای زیرزمینی یا مخازن عمیق تخلیه شده را دوباره پر کند. هوای نامنظم فزاینده به دلیل تغییرات اقلیمی به این معنی است که چنین بارانهایی به طور مداوم و منظم تکرار نمیشوند. گرم شدن دما، طول عمر برف را کاهش و تبخیر را افزایش میدهد. راهبرد های تطبیقی مانند محصولات تابآور در برابر خشکسالی و سامانههای هشدار پیشهنگام برای شرایط آب و هوایی شدید ضروری هستند.»
او همچنین به شیوه غیراصولی و ناهماهنگ کشت با شرایط اقلیمی استان اشاره کرده و توضیح داده که «کشاورزی ناکارآمد در اطراف تهران فشار مضاعفی بر منابع آب وارد میکند» و «سیاستهای نادرست کشاورزی با کشت محصولات پرآب مانند هندوانه و صیفیجات در مناطق کمآب همگی در بحران آب در منطقه تهران و پیرامون آن نقش دارند.»
مهدی زارع افزوده «کاهش بارش برف و افزایش دما در منطقه البرز، ذوب زودهنگام برفها و کاهش تغذیه آبخوانها، همزمان با مدیریت ناپایدار، حفر بیش از ۳۲ هزار چاه غیرمجاز در استان تهران، عدم سرمایهگذاری در زیرساختهای مدرن مانند تصفیهخانههای فاضلاب و شبکههای آبرسانی نوین، تجمع جمعیت در تهران و حومه -بیش از ۱۶/۵ میلیون نفر- تقاضای آب را افزایش داده است.»
جدا از تصویر نگرانکنندهای که مهدی زارع از وضعیت خشکسالی تهران در یک دهه آینده نشان داده، امسال نیز بحران کمبود آب حتی برای بخش آشامیدنی در استان تهران به مرز هشدار رسیده است.
طی روزهای گذشته گزارشهایی از کاهش شدید فشار و قطع آب آشامیدنی در برخی مناطق تهران منتشر شد. بر اساس این گزارشها در برخی محلهها کاهش فشار آب تا حدی است که فقط ساکنان طبقات همکف ساختمانها امکان استفاده از آب لولهکشی را دارند.
محسن اردکانی مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران مدعی شد شبکه توزیع و تأمین آب شهر «کاملاً پایدار» است و جای هیچگونه نگرانی نیست. او در همین حال گفت با هدف «کنترل مصرف» فشار آب پایتخت به شکلی تنظیم شده که فشار آب فقط تا طبقه دوم وجود داشته باشد!
همزمان گزارشهای مختلفی از خالی شدن یا کاهش شدید سطح آب ذخیره پشت سدهای کشور از جمله در استان تهران منتشر شده است. بر اساس این گزارشها در حالیکه تهران پنجمین سال پیاپی خشکسالی را پشت سر میگذارد، کاهش ۴۵ درصدی بارندگیها زنگ خطر کمآبی برای پایتخت را به صدا درآورده است.
شرکت آبفای تهران به تازگی اعلام کرده امسال بارندگی ۴۶ درصد نسبت به سالهای معمولی کمتر شده و نسبت به سال گذشته نیز ۲۵ درصد کاهش یافته است. شرکت آبفای تهران همچنین خبر داده که ذخایر سدهای پنجگانه تهران تنها نزدیک به شش درصد است.
مهدی زارع استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله با اشاره به کمبود شدید منابع آب در استان تهران گفته «بارش برف و باران در زمستان ۱۴۰۳ در منطقه البرز مرکزی (منبع اصلی تأمین آب تهران) به شدت کمتر از میانگین بلندمدت بوده است. بارش از اول مهر ۱۴۰۳ تا ۱۰ اسفند ۱۴۰۳ در استان تهران ۸۸ میلیمتر بوده که نسبت بارش در سال آبی قبل ۴۴ درصد کاهش نشان میدهد. کاهش ذخیره برف در ارتفاعات البرز، مهمترین منبع آب شیرین برای فصل گرم، نگرانیها را تشدید کرده است.»
به گفته این استاد دانشگاه، رودخانههای اصلی تأمینکننده آب تهران مانند جاجرود، لار و لتیان با کاهش جریان مواجهند. حجم آب سدهای تهران (لار، لتیان، ماملو، و طالقان) به زیر ۴۰ درصد ظرفیت رسیده است. در چنین شرایطی کاهش شدید سطح آبهای زیرزمینی با کاهش سالانه یک تا دو متر در دشتهای اطراف تهران و فرونشست زمین، از ۲۰ تا ۳۶ سانتیمتر در سال در برخی مناطق جنوب و جنوب غرب تهران، از تبعات بحران آب در پیرامون تهران است.
مهدی زارع همچنین افزوده «تهران روزانه حدود ۳ میلیون مترمکعب آب مصرف میکند؛ که بخش عمده آن از منابع زیرزمینی تأمین میشود و ۳۰ درصد آب شهری به دلیل نشت شبکههای فرسوده هدر میرود.»
محسن اردکانی مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران روز پنجشنبه ۱۶ اسفند ۱۴۰۳ اعلام کرد که برنامهای برای نوبتبندی آب وجود ندارد، اما از شهروندان درخواست کرد مصرف آب را ۲۰ درصد کاهش دهند «تا تابستان سختی را پیش رو نداشته باشیم.»
روزنامه «جمهوری اسلامی» با انتقاد از شیوه مدیریت منابع انرژی در کشور نوشته «با بیدرایتی کامل و به بهانه مشکل ناترازی برق و عدم گسترش خاموشیها به مناطق مسکونی، به صورت برنامهریزی نشده آب سدها را فقط به منظور تولید برق رها کردند و ادعا داشتند که کاملاً حساب شده رهاسازی انجام شده و هیچ مشکلی برای سال آبی آینده رخ نخواهد داد.»
این روزنامه افزود: «به این امید بودند که بارانهای خوبی در پاییز و زمستان بتواند کسری مخازن را جبران نماید امّا چنین نشد و پیش بینیهای اقلیمی درست از آب در آمدند و اکنون ما ماندهایم و سدهای خالی از آب و صدای آهسته مسئولان که شعارهای ایام تابستان خود را فراموش کرده و کنترل مصرف آب را آهسته از سر گرفته و آن را به آسمان نسبت میدهند.»
سدهای ایران یکی پس از دیگری خالی میشوند؛ هشدار درباره تأمین آب در سال آینده
خشکسالی در ایران وارد مراحل جدیدی شده بطوریکه برای نخستینبار در فصل زمستان بسیاری از سدهای ایران خالی هستند.
هفته گذشته تصاویری از سد کرج منتشر شد که نشان میدهد مخزن این سد کاملا خشک شده و آبی در آن نیست.
سد کرج تنها یکی از سدهای کشور است که آب ذخیره در آن رو به اتمام است. ذخیره آب سد طرق در استان خراسان «رضوی» نیز ۲ درصد منفی است.
سدهای زنجیره کارون، دز و مارون در خوزستان به ترتیب ۱۰ درصد، ۲۹ درصد و ۲۸ درصد نسبت به سال آبی گذشته آب کمتری در مخازن خود دارند. گلپایگان و پانزده خرداد در حوضه قمرود نیز یک و ۳۹ درصد منفی هستند. سد ارس در استان اردبیل نیز یک درصد نسبت به سال آبی قبل ذخیره آبی کمتری دارد.
فیروز قاسمزاده سخنگوی صنعت آب کشور گفته وضعیت بارشها و ذخایر سدهای کشور در سال آبی جاری (۱۴۰۴-۱۴۰۳) نشاندهنده کاهش قابل توجهی نسبت به سالهای گذشته است.
وی افزوده بر اساس شبکه ایستگاههای مبنای وزارت نیرو، ارتفاع کل ریزشهای جوّی کشور از ابتدای سال آبی تا ۱۰ اسفند، ۸۶/۷ میلیمتر ثبت شده که نسبت به میانگین بلندمدت ۴۲ درصد و نسبت به سال گذشته ۲۴ درصد کاهش داشته است.
به گفته سخنگوی صنعت آب کشور، بر اساس گزارش هفتگی شاخصهای آب و برق، موجودی آب مخازن سدهای کشور تا ۱۰ اسفند، ۲۲/۲۶ میلیارد مترمکعب است که نسبت به سال گذشته ۵ درصد کاهش یافته است. علاوه بر این، میزان ورودی آب به سدها نیز ۳۱ درصد کمتر از سال گذشته گزارش شده است.
او با اشاره به وضعیت برخی سدهای مهم کشور گفته «این کاهش ذخایر در بسیاری از سدهای مهم کشور محسوس است. به عنوان مثال، سدهای پنجگانه تهران نسبت به متوسط ۵ سال گذشته دارای کاهش ۳۰ درصدی است. سد زایندهرود با کاهش ۴۰ درصدی نسبت به متوسط ۵ سال گذشته و ۵۳ درصدی ذخایر آب نسبت به سال گذشته مواجه شده است. همچنین سد شمیل و نیان با کاهش ۹۱ درصدی و سد استقلال با کاهش ۷۱ درصدی ذخایر آب نسبت به سال گذشته روبهرو هستند.»
