دیوید اعتباری – عرضهی نسل تازهی گوشیهای پیکسل ۱۰ توسط گوگل در آمریکا و اروپا، انقلابی تازه در دنیای ارتباطات به راه انداخته است. این گوشیها برای اولین بار به کاربران امکان میدهند تا تماس شنیداری و دیداری از راه واتساپ بر بستر ماهواره برقرار کنند و پیام اضطراری بدون اینترنت بفرستند. همهی اینها تنها با خود گوشی و بدون نیاز به دیش یا مودم جانبی انجام میشود. در آمریکا، کاربران اپراتور T-Mobile میتوانند با استفاده از منظومهی ماهوارهای استارلینک حتی در دورافتادهترین نقاط نیز به شبکه متصل بمانند.
در ایران اما داستان متفاوت است. جمهوری اسلامی:
• اجازهی فعالیت به استارلینک نداده است.
• زیرساختهای اتصال به ماهواره را مسدود یا مختل میکند.
• در زمان اعتراضات یا بحرانها، عمداً سرعت اینترنت را کاهش میدهد یا آن را بهطور کامل قطع میکند.
• تماسهای رمزگذاریشده مانند واتساپ و سیگنال را فیلتر یا مختل میسازد.
به همین دلیل، حتی اگر پیکسل ۱۰ وارد ایران شود، امکانات ماهوارهای آن عملاً بدون استفاده خواهد بود.
با وجود این محدودیتها، جامعهی مدنی میتواند به ابزارهای جایگزین روی بیاورد:
۱.دستگاههای ماهوارهای مستقل؛ مانند Garmin InReach یا Iridium GO! که بدون نیاز به اپراتور داخلی کار میکنند.
۲.استفادهی غیررسمی از استارلینک؛ هرچند با خطر امنیتی، نشان داده که میتوان دیوار سانسور را دور زد.
۳.اتصال از مرزها؛ در نزدیکی ترکیه، ارمنستان، آذربایجان یا خلیج فارس و دریای عمان امکان گرفتن سیگنال کشورهای همسایه وجود دارد.
۴.شبکههای مش (Mesh)؛ اپلیکیشنهایی چون Briar یا Bridgefy اجازه میدهند بدون اینترنت و از طریق بلوتوث یا وایفای پیام ردوبدل شود.
۵. VPN رمزگذاری؛ حتی در زمان کاهش سرعت یا فیلترینگ، VPN میتواند راه ارتباطی را باز نگه دارد، بهویژه وقتی به یک لینک ماهوارهای خارجی متصل شود
قدرت واقعی در سازمانیابی مدنی است. گروههای محلی میتوانند:
• تجهیزات کوچک ماهوارهای را بطور اشتراکی نگه دارند.
• آموزش استفاده از ابزارهای امن را گسترش دهند.
• شبکههای مش محلی ایجاد کنند که در زمان بحران فعال شوند.
ایرانیان خارج از کشور نیز میتوانند از شرکتهایی چون گوگل و استارلینک انتظار داشته باشند که:
• دسترسی به سرویسهای پایه مانند گوگلمپ، گوگلپلی و پیامرسانها را حتی در شرایط تحریم حفظ کنند.
• ویژگیهای مقاوم در برابر سانسور (مثل Mesh Networking) را برای کاربران کشورهای بسته تقویت کنند.
• ایستگاههای مرزی استارلینک در همسایگی ایران ایجاد کنند تا سیگنال به داخل برسد.
• بستههای اضطراری برای NGOها طراحی کنند که بدون مجوز دولت ایران قابلاستفاده باشد.
• کیتهای کوچک و قابلحمل ماهوارهای را در اختیار فعالان مدنی قرار دهند.
دیاسپورا نیز میتواند با لابیگری در نهادهای غربی، تأمین مالی برای خرید این تجهیزات، و فشار رسانهای بر حق دسترسی آزاد به اینترنت، این روند را تقویت کند.
پیکسل ۱۰ تصویری از آیندهی ارتباطات آزاد ارائه کرده است؛ آیندهای که در ایران هنوز دسترسپذیر نیست. اما تجربهی جهانی نشان میدهد که فناوری به سوی غیرقابلمهار شدن حرکت میکند. در برابر فیلترینگ و سرکوب، تنها ترکیب ابزارهای ماهوارهای، شبکههای امن مدنی در داخل و حمایت ایرانیان برونمرز میتواند سپری در برابر سانسور بسازد. ارتباط آزاد، همانند آب، همیشه راهی برای جاری شدن پیدا میکند.
