روزنامه «والاستریت ژورنال» گزارش میدهد شش ماه پس از «جنگ ۱۲ روزه» اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران بر سر برنامه هستهای، مقامهای اسرائیلی بار دیگر احتمال یک حمله مجدد را مطرح میکنند؛ اینبار بر سر تلاشهای رژیم برای بازسازی زرادخانه موشکهای بالستیک خود.
بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل، روز چهارشنبه ۲۳ دسامبر (دوم دیماه) در مراسم فارغالتحصیلی خلبانان نیروی هوایی این کشور گفت اسرائیل در حال رصد تحرکات حماس، حزبالله و رژیم ایران برای بازسازی است و در صورت لزوم اقدام خواهد کرد. نتانیاهو همچنین گفت: «ما به دنبال درگیری نیستیم، اما چشمانمان به روی هر خطر احتمالی باز است.»
وزیر دفاع اسرائیل و فرمانده نیروی هوایی این کشور نیز در همین مراسم گفتند اسرائیل برای جلوگیری از شکلگیری تهدیدهای جدید وارد عمل خواهد شد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که نتانیاهو خود را برای سفر به ایالات متحده و دیدار پایان سال با دونالد ترامپ آماده میکند. به گفته یک مقام اسرائیلی، ارزیابی اسرائیل از پیشرفت ایران در برنامه موشکهای بالستیک و احتمال اقدام نظامی بیشتر، از محورهای اصلی گفتوگوی دو طرف خواهد بود.
با این حال، مشخص نیست دولت ترامپ چگونه با احتمال حملات تازه اسرائیل علیه جمهوری اسلامی برخورد خواهد کرد؛ آنهم در شرایطی که واشنگتن از اسرائیل میخواهد توافق آتشبس در غزه با میانجیگری آمریکا را تثبیت کند و تنشها با دولت جدید سوریه را کاهش دهد.
ترامپ بارها گفته است حملات هوایی آمریکا به تاسیسات کلیدی جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه، برنامه هستهای رژیم را نابود کرده و راه را برای صلح منطقهای هموار ساخته است. با این حال، مقامهای آمریکایی بهطور غیرعلنی نارضایتی خود را از آمادگی اسرائیل برای توسل دوباره به نیروی نظامی ابراز کردهاند.
ترامپ نسبت به بازسازی تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی هشدار داده، اما بهطور مشخص درباره برنامه موشکی تهران موضعگیری نکرده است.
آنا کلی سخنگوی کاخ سفید، در پاسخ به این پرسش که آیا دولت آمریکا از حمله اسرائیل بهدلیل برنامه موشکی جمهوری اسلامی حمایت میکند یا نه، گفت: «همانطور که رئیسجمهور ترامپ گفته است، اگر ایران به دنبال دستیابی به سلاح هستهای برود، آن سایت هدف حمله قرار میگیرد و پیش از نزدیک شدن به این هدف نابود خواهد شد.»
نیاز اسرائیل به چراغ سبز واشنگتن
هرگونه حمله اسرائیل به جمهوری اسلامی ایران، دستکم به موافقت ضمنی واشنگتن نیاز دارد؛ چرا که اسرائیل برای دفاع در برابر موشکهایی که حکومت ایران احتمالا در پاسخ شلیک خواهد کرد، به کمک آمریکا احتیاج دارد.
در بخش دیگری از گزارش «والاستریت ژورنال» آمده، حمله به جمهوری اسلامی بهدلیل برنامه موشکهای بالستیک، بهمعنای سختتر شدن خطوط قرمز اسرائیل در قبال تهران خواهد بود. زمانی که اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه حمله غافلگیرکننده خود را آغاز کرد، هدف اصلی برنامه هستهای جمهوری اسلامی بود؛ برنامهای که تلآویو آن را تهدیدی وجودی میداند.
هرچند اسرائیل نابودی سلاحهای متعارف دوربرد ایران را نیز از اهداف جنگ ۱۲ روزه اعلام کرده بود و پس از آن هشدار داد هرگونه تلاش جمهوری اسلامی برای بازسازی برنامه هستهای یا موشکی، با حمله مواجه خواهد شد. اما کشیدن خط قرمز روی موشکها، احتمال جنگی دیگر را در سال آینده بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
دنی سیترینوویچ رئیس پیشین بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل و پژوهشگر ارشد ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، میگوید: «اسرائیل هرگز بهخاطر بازسازی توان متعارف وارد جنگ نشده است. این یک نخستین بار خواهد بود. ما خودمان را مجبور میکنیم خط قرمزی را حفظ کنیم که ما را دوباره به حمله وادار خواهد کرد.»
او توضیح میدهد این تغییر بخشی از دکترین جدید امنیت ملی اسرائیل پس از حملات غافلگیرکننده حماس در «هفت اکتبر» ۲۰۲۳ است؛ دکتریتی که بر اساس آن اسرائیل در برابر تهدیدهای احتمالی درنگ نخواهد کرد.
نگاه ایران به موشکها و وضعیت منطقه
کشورهای عرب حوزه خلیج فارس نیز نسبت به برنامه موشکی جمهوری اسلامی نگران هستند. اما ایران که نیروی هوایی موثری ندارد، موشکها را ستون اصلی دفاع خود میداند؛ بهویژه پس از آنکه برنامه هستهای و متحدان منطقهایاش، از جمله حزبالله و حماس، در جریان دو سال جنگ با اسرائیل بهشدت تضعیف شدهاند.
تحلیلگران میگویند جمهوری اسلامی در حال تلاش برای احیای توان تولید موشک است، در حالی که با احتیاط بیشتری به سراغ سایتهای کلیدی هستهای خود میرود.
جمهوری اسلامی ایران پس از چندین دور حملات اسرائیل که موشکها، سکوهای پرتاب و تجهیزات تولید سوخت جامد را هدف قرار داد، با خسارتهای سنگینی مواجه شده است.
تحریمها و نشانههای بازسازی
نیروهای ویژه آمریکا اوایل دسامبر، یک کشتی را در اقیانوس هند متوقف کردند و محمولهای از تجهیزات مرتبط با امور نظامی را که از چین به مقصد ایران در حرکت بود، ضبط کردند. بهطور جداگانه، وزارت خزانهداری آمریکا ۳۲ فرد و نهاد در اروپا، خاورمیانه و آسیا را بهدلیل حمایت از تولید موشکهای بالستیک و پهپادهای ایران تحریم کرد.
تصاویر ماهوارهای شرکت «پلنت لبز» نشان میدهد جمهوری اسلامی ایران در حال بازسازی سایتهای تولید موشک است که در حملات قبلی اسرائیل هدف قرار گرفته بودند.
سام لیر پژوهشگر «مرکز مطالعات منع اشاعه جیمز مارتین» میگوید در صورت بازگشت کامل این تاسیسات به ظرفیت عملیاتی، جمهوری اسلامی میتواند ماهانه صدها موشک تولید کند.
او براساس شواهد توضیح میدهد، جمهوری اسلامی احتمالا تولید موشکهای جدید را آغاز کرده، اما دادهها برای نتیجهگیری قطعی کافی نیست. «به نظر میرسد ایران بخشی از توان تولید موشک خود را بازسازی کرده، اما هنوز به سطح قبلی نرسیده است.»
رسانههای اسرائیلی و آمریکایی در هفتههای اخیر هشدارهای متعددی را به نقل از تحلیلگران، اندیشکدهها و سیاستمداران درباره تلاشهای جمهوری اسلامی برای بازسازی تسلیحاتی خود منتشر کردند.
الی کوهن وزیر انرژی اسرائیل و عضو حزب «لیکود» این هفته گفت: «نکته اصلی شش ماه پیش فقط این نبود که توان این برنامهها را بهشدت تضعیف کردیم، بلکه این بود که تابوی حمله به ایران شکسته شد. پیام به ایران روشن است: اگر تلاش کنید برنامه هستهای یا موشکی را بازسازی کنید، اسرائیل حمله خواهد کرد.»
سناتور لیندزی گراهام نیز پیش از دیدار با نتانیاهو در اورشلیم گفت: «نمیتوانیم اجازه دهیم ایران دوباره وارد چرخه تولید موشکهای بالستیک شود.»
ارزیابی خطر حمله پیشدستانه
جمهوری اسلامی ایران سال گذشته موجهای سنگینی از حملات موشکی را علیه اسرائیل انجام داد که در چارچوب تشدید تنشهای متقابل دو طرف بود. این حملات در برخی مناطق از سامانههای دفاعی اسرائیل عبور کرد و در جنگ تابستان سال ۲۰۲۵ نیز موشکهای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی تلفات بیشتری برجای گذاشتند، اما آسیب راهبردی جدی وارد نکردند.
اسرائیل نگران است که جمهوری اسلامی در سالهای آینده بتواند هزاران موشک تولید کند؛ حجمی که هر سامانه دفاعی را از پا در میآورد. نتانیاهو این هفته بهطور ضمنی به نگرانی از احتمال حمله پیشدستانه جمهوری اسلامی اشاره کرد.
با این حال، تحلیلگران میگویند احتمال حمله پیشدستانه از سوی جمهوری اسلامی بسیار کم است، چرا که حکومت ایران همچنان از جنگ اخیر تضعیف شده و با بحرانهای داخلی متعددی، از جمله کمبود شدید آب و سقوط ارزش پول ملی، دستوپنجه نرم میکند. تهران همچنین از تحریک مستقیم آمریکا پرهیز دارد.
تحلیلگران امنیتی میگویند نگاه اسرائیل به حمله، تحت تاثیر این ارزیابی است که پنجرهای کوتاه وجود دارد؛ زمانی که توان موشکی جمهوری اسلامی ایران هنوز تضعیف شده، پدافند هواییاش ضعیف است و حکومت با بحرانهای داخلی روبهروست.
امیر آویوی، مقام ارشد پیشین دفاعی اسرائیل، میگوید: «ما نمیخواهیم صبر کنیم تا آنها قویتر شوند و بعد به ما حمله کنند. باید همین حالا و در زمانی که ضعیف هستند و مسیر هوایی باز است، با این تهدید برخورد کنیم.»
