خبرگزاری رویترز روز دوشنبه ۱۵ دیماه ۱۴۰۴ به نقل از چند «مقام آگاه» گزارش داد که تلاشهای جمهوری اسلامی برای مهار اعتراضات، در پی تهدید دونالد ترامپ به مداخله و همچنین بازداشت نیکلاس مادورو، پیچیدهتر شده است.
رویترز به نقل از یک مقام ایرانی نوشت که پس از اقدام آمریکا در ونزوئلا، برخی از مقامهای ایرانی نگراناند جمهوری اسلامی «قربانی بعدی سیاست خارجی تهاجمی ترامپ» باشد. به گفته این مقام، فشارهای آمریکا دامنه مانور جمهوری اسلامی را محدود کرده و رهبران کشور را میان خشم عمومی در خیابانها و تهدیدهای واشنگتن گرفتار کرده است.
به گفته مقامها و منابع مطلع، تلاشهای جمهوری اسلامی ایران برای مهار موجی از اعتراضات ضدحکومتی، با تهدید دونالد ترامپ به مداخله به نفع معترضان پیچیدهتر شده است؛ هشداری که با بازداشت نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، توسط آمریکا بهطور جدی برجسته شد.
یک روز پیش از آنکه نیروهای ویژه آمریکا در سوم ژانویه ۲۰۲۶ مادورو و همسرش را بازداشت کرده و به نیویورک منتقل کنند، رئیسجمهور آمریکا در شبکههای اجتماعی هشدار داد که اگر جمهوری اسلامی به سوی معترضان شلیک کند، آمریکا «به کمک آنها خواهد آمد». بر اساس آمار اولیه، در جریان این اعتراضات تاکنون دستکم ۱۷ نفر جان باختهاند.
گزینههای تهران بهدلیل تهدیدهای ترامپ و همچنین بحران اقتصادی طولانیمدتی که پس از حملات اسرائیل با همراهی آمریکا به ایران تشدید شد، محدود شده است. این حملات در جریان جنگ ۱۲روزهای رخ داد که چندین سایت هستهای جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.
برخی میترسند ایران «قربانی بعدی» باشد
یک مقام ایرانی به رویترز گفت: «این فشارهای دوگانه فضای مانور تهران را محدود کرده و خامنهای را میان خشم عمومی در خیابانها و مطالبات و تهدیدهای فزاینده واشنگتن گرفتار کرده است؛ گزینهها اندک و ریسکها بالاست.»
این دیدگاه از سوی دو مقام دیگر و یک مقام پیشین ایرانی نزدیک به تصمیمگیران نیز تأیید شده است.
اقتصاد ایران سالهاست زیر فشار تحریمهای آمریکا قرار دارد، اما ارزش ریال از زمان حملات اسرائیل و آمریکا در سال گذشته، که عمدتاً سایتهای هستهای را هدف گرفت، بهشدت سقوط کرده است؛ سایتهایی که غرب میگوید تهران در آنها بر روی سلاح هستهای کار میکند، ادعایی که ایران آن را رد میکند.
رویترز مینویسد گستردگی اعتراضات کنونی به اندازه ناآرامیهای سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳ پس از مرگ مهسا امینی در بازداشتگاه «گشت ارشاد» نیست. با این حال، هرچند کوچکتر، این اعتراضات بهسرعت از مطالبات اقتصادی فراتر رفته و به نارضایتیهای گستردهتر سیاسی کشیده شده است؛ بهطوریکه برخی معترضان شعارهایی مانند «مرگ بر جمهوری اسلامی» یا «مرگ بر دیکتاتور» سر دادهاند.
این وضعیت چالشی برای مقامهایی است که در پی حفظ روحیه وحدت ملی شکلگرفته در جریان و پس از حملات اسرائیل و آمریکا بودهاند. مقام سومی گفت نگرانیها در تهران در حال افزایش است که «ترامپ یا اسرائیل ممکن است علیه ایران اقدام نظامی کنند».
جمهوری اسلامی ایران، متحد دیرینه ونزوئلا
جمهوری اسلامی ایران که سالها با ونزوئلا، دیگر تولیدکننده نفت و کشور تحت تحریم آمریکا، همپیمان بوده است، اقدام واشنگتن در کاراکاس و همچنین اظهارات ترامپ درباره جمهوری اسلامی را محکوم کرده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، گفت چنین اظهاراتی درباره «امور داخلی ایران» طبق هنجارهای بینالمللی چیزی جز «تحریک به خشونت، تروریسم و کشتار» نیست.
ترامپ تهدید کرد در صورت اعمال خشونت علیه معترضان مداخله خواهد کرد و گفت: «ما آماده و مسلح هستیم»، هرچند جزئیاتی ارائه نداد.
این اعتراضات یکی از اولویتهای دیرینه علی خامنهای را تهدید میکند: حفظ جمهوری اسلامی به هر قیمت. در نشانهای از نگرانی رهبری، خامنهای روز شنبه «دشمنان جمهوری اسلامی» را به دامنزدن به ناآرامیها متهم کرد و هشدار داد «اغتشاشگران باید سر جای خود نشانده شوند».
مقامها رویکردی دوگانه اتخاذ کردهاند؛ از یک سو اعتراضات اقتصادی را مشروع دانسته و وعده گفتوگو دادهاند و از سوی دیگر، با برخی تجمعات از طریق درگیریهای خیابانی و استفاده از گاز اشکآور برخورد شده است.
با این حال، به گفته گروههای حقوق بشری، در یک هفته دستکم ۱۷ نفر کشته شدهاند. مقامها اعلام کردهاند دستکم دو نفر از نیروهای امنیتی جان باخته و بیش از ۱۲ نفر زخمی شدهاند.
جمهوری اسلامی هنوز در حال کنار آمدن با پیامدهای حملات اسرائیل و آمریکا در سال ۲۰۲۵ به اهداف هستهای و نظامی است؛ حملاتی که به کشتهشدن فرماندهان ارشد سپاه و دانشمندان هستهای انجامید و تنها یک روز پیش از دور ششم گفتوگوهای برنامهریزیشده با واشنگتن درباره برنامه هستهای ایران صورت گرفت.
مذاکرات پس از جنگ ۱۲روزه متوقف مانده است، هرچند دو طرف میگویند همچنان به توافق باز هستند. آمریکا و متحدانش ایران را متهم میکنند که برنامه هستهای خود را پوششی برای توسعه توان تسلیحاتی قرار داده، در حالیکه تهران تأکید دارد اهدافش صرفاً صلحآمیز است.
نارضایتیهای اقتصادی همچنان در کانون اعتراضات اخیر قرار دارد. شکاف فزاینده میان مردم عادی و طبقه برخوردار روحانی و امنیتی، همراه با سوءمدیریت، تورم افسارگسیخته و فساد — که حتی رسانههای حکومتی نیز به آن اذعان دارند — خشم عمومی را تشدید کرده است.
شاهدان در تهران، مشهد و تبریز از حضور گسترده نیروهای امنیتی در میدانهای اصلی خبر دادهاند. امیررضا، ۴۷ ساله، فرشفروش در بازار بزرگ تهران، میگوید: «فضای تهران متشنج است، اما زندگی عادی جریان دارد.»
