دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا بامداد سهشنبه ۱۳ ژانویه (۲۳ دیماه) در واکنش به سرکوب خونین اعتراضات مردم ایران توسط جمهوری اسلامی با انتشار فرمانی اعلام کرد: «از همین لحظه، هر کشوری که با ایران تجارت کند، برای هرنوع تجارت با ایالات متحده آمریکا، تعرفه ۲۵ درصدی پرداخت خواهد کرد.»
خبرگزاری بلومبرگ مینویسد این اقدام ترامپ فشار بر حکومت ایران را که با اعتراضات گسترده مردمی مواجه شده، افزایش میدهد و همزمان میتواند روابط تجاری مهم ایالات متحده با کشورهای مختلف جهان را مختل کند زیرا شرکای ایران تنها کشورهای همسایه نیستند، بلکه اقتصادهای بزرگی مانند هند، ترکیه و چین را نیز شامل میشوند.
ترامپ پیشتر نیز تعرفههایی تا سقف ۵۰ درصد بر کالاهای هندی مرتبط با خرید نفت روسیه اعمال کرده بود. دو طرف ماههاست در تلاشاند تا توافقی را نهایی کنند که به دهلینو تخفیفهای تعرفهای مورد انتظارش را بدهد.
اعمال یک تعرفههای ۲۵ درصدی بر محصولات چین میتواند آتشبس تجاریای را که ترامپ اواخر سال ۲۰۲۵ با رئیسجمهور چین، شی جینپینگ بر سر آن توافق کرده بود به خطر بیندازد. چین بزرگترین خریدار نفت خام ایران در جهان است و پالایشگاههای مستقل این کشور تا ماه گذشته در حال افزایش واردات این نفت بودند.
در بخشی از این گزارش آمده، دیوان عالی ایالات متحده میتواند تصمیم ترامپ برای افزایش ۲۵ درصدی تعرفهها را محدود کند.
بلومبرگ تأکید میکند: «ایران هفتههاست شاهد ناآرامیهای گسترده مردمی است؛ اعتراضاتی که در ابتدا با بحران ارزی و وخامت شرایط اقتصادی آغاز شد، اما بهتدریج بیش از پیش متوجه خود نظام حاکم شده است. این وضعیت به بزرگترین چالش برای ساختار حکمرانی جمهوری اسلامی از سال ۱۹۷۹ تاکنون تبدیل شده است.»
اگرچه حکومت تحت رهبری علی خامنهای پیش از این نیز اعتراضات دیگری را پشت سر گذاشته، اما این بار تظاهرات در حال گسترش است و بنا به برخی گزارشها، در آخر هفته گذشته صدها هزار نفر را در سراسر کشور به خیابانها کشانده است. به گفته خبرگزاری فعالان حقوق بشر، مقامات ایرانی تاکنون برای سرکوب اعتراضات اقدام کردهاند که نتیجه آن بیش از ۵۰۰ کشته و بیش از ۱۰ هزار بازداشت بوده است.
ترامپ بهطور علنی از معترضان حمایت کرده و به تهران هشدار داده است که از سرکوب خشونتآمیز تظاهرات خودداری کند. او هفته گذشته در مصاحبهای با فاکس نیوز گفت اگر ایران به تیراندازی به سوی معترضان ادامه دهد، آمریکا «بسیار سخت» به آن ضربه خواهد زد.
رئیسجمهور آمریکا روز یکشنبه به خبرنگاران گفت که رهبری ایران برای درخواست گفتوگو با او تماس گرفته و در حال تدارک یک دیدار هستند، هرچند جزئیاتی درباره زمان آن ارائه نکرد. با این حال، او تأکید کرد که دولتش در حال بررسی گزینههای مختلف است و اشاره کرد که با متحدان خود در واکنش به وضعیت ایران هماهنگ میشود.
ترامپ به خبرنگاران گفت: «ما این موضوع را بسیار جدی بررسی میکنیم. ارتش در حال بررسی است و ما گزینههای بسیار قدرتمندی را مدنظر داریم. من گزارشهای ساعتی دریافت میکنم و در نهایت تصمیمگیری خواهیم کرد.»
به گفته یکی از مقامات کاخ سفید، ترامپ درباره طیفی از گزینهها برای حملات نظامی به جمهوری اسلامی ایران، از جمله اهداف غیرنظامی، توجیه شده است. این مقام که برای تشریح گفتوگوهای داخلی خواست نامش فاش نشود، گفت رئیسجمهور بهطور جدی در حال بررسی صدور مجوز حمله است.
عباس عراقچی وزیر خارجه، جمهوری اسلامی روز دوشنبه گفت، کانالهای ارتباطی با استیو ویتکاف فرستاده ترامپ در امور خاورمیانه باز شده است.
جمهوری اسلامی ایران به آمریکا و اسرائیل درباره هرگونه تلاش برای مداخله هشدار داده است. تهران و واشنگتن دهههاست روابط دیپلماتیک رسمی ندارند.
تهدیدهای ترامپ علیه ایران، پس از حمله آمریکا در اوایل این ماه به ونزوئلا -کشوری دیگر با ذخایر عظیم نفت- که به دستگیری نیکلاس مادورو، رهبر این کشور، انجامید، منطقه را در حالت آمادهباش قرار داده است. در صورت مداخله آمریکا یا متحدش اسرائیل، این خطر وجود دارد که کشورهای همسایه نیز به بحران کشیده شوند و دسترسی به تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی برای صادرکنندگان انرژی، به خطر بیفتد.
