پایگاه خبری «آکسیوس» ۲۸ دیماه ۱۴۰۴ در گزارشی با عنوان «پشتصحنه عقبنشینی ترامپ از حمله به ایران» گزارش داد که تصمیم رئیس جمهوری آمریکا برای به تعویق انداختند حمله نظامی به ایران، پس از هفتهای پرتنش و نزدیک به درگیری، متاثر از مواضع متحدان در منطقه بوده است.
صبح روز چهارشنبه، دهها مقام ارشد نظامی، سیاسی و دیپلماتیک در واشنگتن و سراسر خاورمیانه انتظار داشتند که ظرف چند ساعت آینده بمبهای آمریکا بر سر تهران فرود خواهد آمد اما تا بعدازظهر همان روز، به گفته دو مقام آمریکایی، مشخص که چنین دستوری صادر نخواهد شد و آمریکا از اقدام نظامی عقبنشینی کرده بود.
در طول اعتراضات در ایران، ترامپ در مقاطع مختلف به حکومت در مورد تیراندازی به معترضان و سرکوب خشونتآمیز اعتراضات که هزاران نفر در آن کشته شدند هشدار داد اما با توجه به «کمبود تجهیزات نظامی کافی در منطقه»، هشدارهای متحدانی مانند اسرائیل و عربستان سعودی، نگرانی مشاوران ارشد درباره پیامدها و اثربخشی گزینههای نظامی و همچنین گفتگوهای محرمانه از طریق کانالهای پشتپرده با ایرانیها، او تصمیم گرفت ماشه را نکشد.
این روایت از فرآیند تصمیمگیری ترامپ در ۱۰ روز گذشته، بر اساس گفتگو با چهار مقام آمریکایی، دو مقام اسرائیلی و دو منبع دیگر مطلع از مذاکرات پشتپرده تهیه شده است.
براساس گزارش آکسیوس، چندین گزینه نظامی به ترامپ ارائه شد؛ از جمله حمله به اهداف متعدد حکومت ایران در سراسر کشور با استفاده از ناوهای جنگی و زیردریاییها. ترامپ این گزینهها را محدودتر کرد و خواستار تکمیل آمادگیها شد. یک مقام آمریکایی گفت پس از گفتگوی ترامپ با تیمی شامل (۲۳ دیماه) مقامهای ارشد، طرح حمله آماده بود، اما جلسه بدون تصمیم نهایی پایان یافت.
عقبنشینی ترامپ
مقامات آمریکایی گفتند که در روز چهارشنبه ۲۴ دیماه، هم در داخل دولت آمریکا و هم در پایتختهای خاورمیانه از جمله ایران انتظار جدی وجود داشت که ترامپ چراغ سبز حمله را صادر کند.
نیروهای آمریکایی شروع به تخلیه از پایگاه هوایی العدید در قطر و پایگاه ناوگان پنجم نیروی دریایی در بحرین کردند. حکومت ایران نیز که مطمئن بود حملهای در راه است، نوتم برای بستن حریم هوایی صادر کرد. یک مقام آمریکایی گفت: «این یک نمایش یا فریب نبود.»
توجهها به جلسهای حیاتی معطوف شد که قرار بود ترامپ بعدازظهر چهارشنبه با تیم امنیت ملی ارشد خود برگزار کند.
اما ساعتها گذشت و خبری از کاخ سفید نشد. ترامپ تصمیم گرفته بود فعلاً دست نگه دارد. یک مقام کاخ سفید گفت: «او میخواست به نظارت بر وضعیت ادامه دهد.»
مقام آمریکایی دیگری افزود: «خیلی نزدیک بود. ارتش در موقعیتی بود که میتوانست خیلی سریع اقدام کند، اما دستور صادر نشد.»
در تماسی که اوایل همان روز انجام شد، یک درخواست غیرمنتظره خواستار احتیاط شد: بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل. او به ترامپ گفت که اسرائیل برای دفاع از خود در برابر تلافی احتمالی ایران آماده نیست، بهویژه از آنجا که آمریکا تجهیزات کافی در منطقه برای کمک به رهگیری موشکها و پهپادهای ایرانی ندارد.
علاوه بر این، به گفته یکی از مشاوران نتانیاهو، او معتقد بود طرح فعلی آمریکا به اندازه کافی قوی و مؤثر نیست.
محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی، نیز با ترامپ گفتگو کرد و بنا بر گفته یک منبع مطلع، نگرانی عمیق خود را درباره پیامدهای این اقدام برای ثبات منطقه ابراز داشت.
چند مقام آمریکایی گفتند اگرچه درک اینکه دقیقاً در ذهن ترامپ چه میگذرد دشوار است، اما هشدار نتانیاهو و گزارشهای تیم ترامپ درباره تهدیدهای احتمالی علیه نیروهای آمریکایی در صورت تلافی ایران، عوامل مهمی بودند.
ترامپ روز جمعه به خبرنگاران گفت: «کسی من را قانع نکرد. خودم به این نتیجه رسیدم.»
انگشت هنوز نزدیک ماشه است
یکی از عوامل مهم این بود که از زمان آخرین درگیری با ایران در جنگ ۱۲ روزه، بسیاری از نیروها و تجهیزات آمریکا به کارائیب و شرق آسیا منتقل شده بودند.
برخی مقامات گفتند «صحنه عملیات آماده نبود» و این موضوع گزینههای آمریکا را -هم برای حمله و هم برای سناریوی درگیری گستردهتر در صورت واکنش ایران- محدود کرده بود.
یک منبع مطلع گفت: «ما عملاً پنجره زمانی را از دست دادیم.»
یک مقام کاخ سفید این ادعاها را رد کرد و گفت آمریکا تجهیزات کافی در منطقه دارد «تا بسیاری از گزینههایی را که به رئیسجمهور ارائه شده بود، در صورت انتخاب، اجرا کند.»
عامل دیگر در تصمیمگیری ترامپ، پیامهایی بود که از طریق کانال دیپلماتیک پشتپرده بین ویتکاف و عراقچی ردوبدل میشد.
صبح چهارشنبه، به گفته دو مقام آمریکایی، عراقچی در پیامی به ویتکاف تعهد داد که اجرای برنامهریزیشده احکام اعدام معترضان را متوقف کرده و «کشتار را متوقف کند».
حدود ساعت ۳ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا، اندکی پس از جلسهای که در آن تصمیم گرفت دستور حمله صادر نکند، ترامپ در دفتر بیضیشکل با خبرنگاران صحبت کرد و از پیامی که از سوی ایرانیها دریافت کرده بود پرده برداشت.
در این مرحله، به گفته مقامات آمریکایی، روشن بود که ترامپ دستکم در کوتاهمدت به سمت کاهش تنش حرکت میکند.
روز پنجشنبه، ترامپ اذعان کرد پیامهایی که از ایرانیها دریافت کرده، تأثیر قابلتوجهی بر تصمیم او داشته است.
یک مقام کاخ سفید گفت: «این پیامها تأثیر داشتند، اما تنها دلیل نبودند. رئیسجمهور با غریزههای فوقالعادهاش هدایت میشود.»
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، به آکسیوس گفت: «در هفته گذشته، گزارشهای زیادی بر اساس منابع ناشناس منتشر شده که درباره طرز فکر رئیسجمهور ترامپ در قبال ایران گمانهزنی میکنند. حقیقت این است که هیچکس جز خود رئیسجمهور نمیداند او در مورد ایران چه خواهد کرد.»
او افزود: «همانطور که همیشه بوده، رئیسجمهور گزینههای زیادی دارد و تصمیمهایی خواهد گرفت که به نفع آمریکا و جهان باشد.»
اگرچه ترامپ فعلاً از حمله صرفنظر کرده، اما عملیات نظامی علیه ایران همچنان کاملاً روی میز است. مقامات آمریکایی میگویند نقطه تصمیمگیری بعدی ممکن است ظرف چند هفته آینده فرا برسد.
