شهرام سبزواری- گاهی یک خبر اقتصادی، صرفا فقط خبر نیست. پشت عددها، سندهای مالکیت و ساختمان‌های لوکس، لایه‌ای دیگر هم وجود دارد؛ لایه‌ای که بیشتر با دسترسی، داده و شناخت انسان‌ها سر و کار دارد تا با سود و زیان مالی.
گزارش‌هایی که در هفته‌های گذشته درباره دارایی‌ها و هتل‌های خارجیِ منتسب در روایت‌های رسانه‌ای به حلقه‌هایی نزدیک به ساختار قدرت در جمهوری اسلامی منتشر شده، عمدتاً بر ثروت‌های پنهان، شبکه‌های مالی پیچیده و مسئله تحریم‌ها تمرکز داشته‌اند. این تمرکز طبیعی است؛ زیرا نخستین چیزی که دیده می‌شود، پول است.
اما آنچه کمتر دیده می‌شود، کارکرد متفاوت فضاهایی مانند هتل در جهان امروز است. هتل فقط محل اقامت نیست. هتل جایی است که آدم‌ها از نقاط مختلف جهان به آن وارد می‌شوند، هویت خود را ثبت می‌کنند، با دیگران دیدار دارند و ناخواسته ردّی از مسیر زندگی و ارتباطاتشان بر جای می‌گذارند. در جهانی که رقابت‌های امنیتی بیش از هر زمان دیگری به اطلاعات وابسته شده، چنین فضاهایی می‌توانند معنایی فراتر از یک دارایی تجاری پیدا کنند.
در تجربه تاریخی بسیاری از کشورها، مراکز اقامتی گاه به‌عنوان نقاطی حساس در تحلیل‌های امنیتی مطرح بوده‌اند؛ نه الزاماً به دلیل وقوع یک عملیات مشخص، بلکه به سبب امکان دسترسی ساختاری به داده‌های انسانی. دانستن این‌که چه کسی سفر کرده، به کجا رفته، با چه نهادی در ارتباط است یا چگونه هزینه‌های خود را پرداخت می‌کند، می‌تواند برای هر بازیگر امنیتی اهمیت داشته باشد صرف‌نظر از این‌که آن بازیگر متعلق به کدام کشور باشد.
از همین منظر است که برخی تحلیلگران، موضوع مالکیت یا نفوذ بر هتل‌های خارج از کشور را صرفاً یک تصمیم اقتصادی نمی‌بینند. برای آنان، مسئله اصلی نه خودِ ساختمان، بلکه نزدیکی خاموش به اطلاعات است؛ اطلاعاتی که گاه بدون هیچ اقدام آشکار، فقط از دلِ حضور انسان‌ها در یک مکان شکل می‌گیرد. در جهانی که داده به یکی از مهم‌ترین منابع قدرت بدل شده، چنین دسترسی‌ای even اگر هرگز به اقدام عملی منجر نشود به‌خودی‌خود واجد اهمیت راهبردی است.
البته میان «امکان دسترسی» و «استفاده واقعی اطلاعاتی» فاصله‌ای جدی وجود دارد.
عبور از این فاصله تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که اسناد قضایی، افشاگری‌های معتبر اطلاعاتی یا گزارش‌های رسمی نهادهای امنیتی منتشر شود. در نبود چنین شواهدی، هر سخنی در این باره ناگزیر در سطح تحلیل و ارزیابی ریسک باقی می‌ماند و نه یک داوری قطعی. تأکید بر این مرز، نه از سر احتیاط لفظی، بلکه برای حفظ تمایز ضروری میان تحلیل سیاسی و ادعای اثبات‌نشده است؛ تمایزی که برای اعتبار هر گفت‌وگوی عمومی اهمیت بنیادین دارد.
با این همه، طرح چنین پرسش‌هایی خود نشانه تغییری عمیق در ماهیت قدرت در قرن بیست‌ویکم است.
قدرت دیگر صرفاً با منابع طبیعی، سرمایه‌های مالی یا حتی توان نظامی سنجیده نمی‌شود. آنچه بیش از پیش تعیین‌کننده شده، دسترسی به اطلاعات، توانایی پیوند دادن داده‌ها و نزدیکی به شبکه‌های انسانی است؛ عناصری که اغلب در سکوت شکل می‌گیرند و بی‌صدا اثر می‌گذارند.
از این زاویه، پرونده هتل‌ها فارغ از داوری‌های سیاسی و مناقشات رایج دیگر تنها روایت ثروت نیست؛ بلکه نشانه‌ای از پیوند پیچیده میان پول، اطلاعات و قدرت در زمانه‌ای است که مرز میان اقتصاد و امنیت هر روز باریک‌تر می‌شود. شاید پرسش اصلی نیز همین باشد: در جهانی که داده می‌تواند سرنوشت سیاست را تغییر دهد، کدام دارایی واقعاً ارزشمندتر است ساختمان‌های دیده‌شده، یا اطلاعاتی که هرگز دیده نمی‌شوند؟
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسی‌زبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
