در آغاز سومین هفته از جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی بازار نفت همچنان با کاهش عرضه و افزایش قیمت روبروست. انجمن بازار لویدز اعلام کرد که حدود هزار کشتی با ارزشی بیش از ۲۵ میلیارد دلار در خلیج فارس گرفتار شدهاند. تحلیلگران نه تنها معتقدند با تداوم جنگ بحران انرژی در جهان ابعاد تازهای پیدا خواهد کرد بلکه نسبت به تهدید زنجیره جهانی تأمین غذا نیز هشدار میدهند.
دو هفته از جنگ میان اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی که دامنه آن به بیش از ۱۲ کشور گسترده شده است میگذرد. ابعاد اقتصادی این جنگ طی ۱۴ روز گذشته نمایان شده است. ایجاد اختلال در حملونقل دریایی از تنگه هرمز توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و کاهش تولید نفت از سوی کشورهای خاورمیانه به علت افزایش حملات نظامی زنگ خطر کمبود و گرانی انرژی و سوخت در جهان را به صدا درآورده است.
خبرگزاری «رویترز» گزارش داده عربستان سعودی، بزرگترین صادرکننده نفت جهان در بحبوحه جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی تولید نفت خام خود را از دو میدان بزرگ فراساحلی کاهش داده است. بر این اساس تولید روزانه این کشور با ۲ میلیون بشکه کاهش، از ۱۰ میلیون بشکه به حدود ۸ میلیون بشکه رسیده است.
پیش از این خبرگزاری دولتی عراق به نقل از رئیس شرکت دولتی بنادر عراق (GCPI) اعلام کرد فعالیت بنادر نفتی این کشور به طور کامل متوقف شده است. پیشتر خبرهایی درباره کاهش تولید نفت در عربستان نیز منتشر شده بود.
آژانس بینالمللی انرژی روز پنجشنبه ۲۱ اسفند در گزارشی با اشاره به اینکه مجموع تولید نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله عراق، قطر، کویت، امارات متحده عربی و عربستان سعودی، دستکم ۱۰ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است، اعلام کرد بدون از سرگیری سریع جریان حملونقل از تنگه هرمز، کاهش تولید این کشورها باز هم بیشتر میشود.
از سوی دیگر آمارهای ارائه شده از سوی انجمن بازار لویدز (انجمن بیمهگران دریایی لندن) نشان میدهد در پایان هفته دوم جنگ خاورمیانه حدود هزار کشتی با ارزشی بیش از ۲۵ میلیارد دلار به علت محدودیت حملونقل دریایی در تنگه هرمز، در خلیج فارس گرفتار شدهاند.
قیمت نفت نیز با وجود تلاش ایالات متحده در آزادسازی ذخائر نفت و صدور معافیت خرید نفت از روسیه ادامه دارد. روز گذشته قیمت هر بشکه نفت برنت به ۱۰۳ دلار رسید و تحلیلگران کف قیمت نفت در هفته سوم جنگ را ۱۰۸ دلار پیشبینی میکنند.
افزایش قیمت و کاهش عرضه نفت بر قیمت فرآوردههای نفتی نیز اثرگذار بوده بطوریکه خبرگزاری «آکسیون» گزارش داده هزینه سوخت جت که حدود ۳۰ درصد از هزینههای خطوط هوایی را تشکیل میدهد از زمان آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی با افزایش ۸۵ درصدی روبرو شده است.
این گزارش افزایش ۸۵ درصدی سوخت جت را زنگ خطری برای ایرلاینهای جهان ارزیابی کرده و به نقل از تحلیلگران نوشته اگر قیمتهای انرژی همچنان بالا بماند، مسافران باید انتظار داشته باشند شرکتهای هواپیمایی بهای بلیط را افزایش و مصرف سوخت هواپیماها را کاهش داده و در بهای برخی پروازهای خاص، هزینههای سوخت اضافی اعمال کنند.
این در حالیست که قیمت پیشفروش بلیت هواپیما در مسیرهای بین قارهای نیز در دو هفته گذشته تا دو برابر افزایش نسبت به پیش از جنگ را تجربه کرده است.
همچنین قیمت بنزین در کشورهای مختلف در حال افزایش است. «والاستریت ژورنال» گزارش داده قیمت بنزین در آمریکا از زمان آغاز حمله به ایران بهطور میانگین حدود ۲۵ درصد گران شده و تداوم قیمت بنزین در این کشور ادامه خواهد داشت.
گزارش دیگری حاکی از آنست که کشورهایی که تأمین سوخت و انرژی در آنها وابسته به واردات نفت و گاز از خاورمیانه بوده اقداماتی پیشگیرانه در برابر کمبود سوخت را انجام دادهاند. توزیع کپسول گاز در هند کاهش یافته است. دولت نپال نیز در واکنش به نگرانیهای ناشی از تأثیر درگیریهای خاورمیانه بر زنجیره تأمین سوخت، طرح سهمیهبندی گاز پختوپز را از روز جمعه ۲۲ اسفند اجرا کرده است.
تحلیلگران معتقدند انباشت نفتکشها، زیرساختهای انرژی آسیبدیده و تهدیدات در تنگه هرمز میتواند برای مدتها قیمت بنزین و سوخت را بالا نگه دارد.
تهدید زنجیره جهانی تأمین غذایی و متعاقب آن افزایش احتمالی مواد غذایی در سراسر جهان از دیگر پیامدهای جنگ و بسته ماندن تنگه هرمز است که از سوی کارشناسان مورد توجه قرار گرفته است.
حدود یک سوم از مواد تشکیل دهنده کود جهان – نهادههای کلیدی که کشاورزان برای کشت محصولاتی که به اقلام غذایی روزمره تبدیل میشوند به آنها متکی هستند از طریق تنگه هرمز ترانزیت میشود.
کشورهایی که به دلیل جنگ در منطقه در معرض توقف یا کاهش صادرات قرار گرفتهاند، از جمله مصر، ایران، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، حدود ۴۹ درصد از صادرات جهانی اوره و تقریبا ۳۰ درصد از صادرات آمونیاک را تشکیل میدهند.
بازارهای کود در سطح جهانی یکپارچه هستند، بنابراین اختلالات عرضه در یک منطقه میتواند بر قیمتها و دسترسی به آن در جاهای دیگر تاثیر بگذارد. در چنین شرایطی تولید محصولات کشاورزی و زنجیره تامین کشاورزی جهانی تحت تأثیر قرار میگیرد که نتیجه آن کاهش تولید و گرانی مواد غذایی در جهان خواهد بود. این در حالیست که در بسیاری از نقاط جهان فصل کاشت بهاره محصولات کشاورزی آغاز میشود و تقاضا برای کود در هفتههای آینده افزایش پیدا خواهد کرد.
