قیمت جهانی نفت در پی حمله اسرائیل به تأسیسات گاز پارس جنوبی در روز چهارشنبه ۲۷ اسفند و حملات تلافیجویانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به تأسیسات انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس افزایش یافت. تحلیلگران معتقدند در صورت تداوم این حملات، جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی وارد مرحله جدیدی میشود.
قیمت جهانی هر بشکه نفت برنت که پس از هدف قرار گرفتن تأسیسات گاز پارس جنوبی توسط اسرائیل مسیری افزایشی را طی کرده بود در بامداد روز پنجشنبه ۲۸ اسفند به ۱۱۲ دلار در هر بشکه رسید رسید.
در شرایطی که برخی گزارشها به نقل از مقامات اسرائیل و آمریکا اعلام کردند حملات روز گذشته به پارس جنوبی توسط ارتش اسرائیل و با هماهنگی ایالات متحده صورت گرفته، اما ساعاتی پیش دونالد ترامپ با انتشار بیانیهای اعلام کرد «ایالات متحده هیچ اطلاعی از این حمله خاص نداشت».
دونالد ترامپ تأکید کرد «اسرائیل، از روی خشم نسبت به آنچه در خاورمیانه رخ داده، بهطور خشونتآمیز به یک تأسیسات بزرگ در ایران به نام میدان گازی پارس جنوبی حمله کرده است.»
پارس جنوبی بزرگترین میدان گازی جهان، مشترک میان ایران و قطر است و تأسیسات پالایشگاهی این میدان در ایران در عسلویه استان بوشهر قرار دارد؛ تأسیساتی که چهار فاز آن روز گذشته مورد حمله قرار گرفت.
فرماندار عسلویه دقایقی پس از هدف قرار گرفتن این تأسیسات اعلام کرد در این حملات فازهای ۳، ۴، ۵ و ۶ پارس جنوبی در عسلویه هدف قرار گرفته است. او افزود برای کنترل و جلوگیری از سرایت آتش به دیگر بخشهای اصلیترین تأسیسات گاز ایران، این فازها از مدار خارج شدهاند و تلاشها برای کنترل و مهار آتش ادامه دارد.
اهمیت تأسیسات پارس جنوبی تنها به علت سهم بیش از ۷۰ درصدی آن در تولید گاز در ایران نیست بلکه به تقسیمبندی سبد انرژی در ایران باز میگردد. گاز طبیعی حدود ۲۳ تا ۲۵ درصد از سبد انرژی جهان را تشکیل میدهد اما در ایران گاز سهم ۴۰ درصدی در سبد انرژی دارد؛ به بیان دیگر تولید و صنعت در ایران، از تولید برق و بنزین و گازوئیل تا دیگر کالاها، و همچنین تأمین انرژی بخش خانگی در ایران به شدت وابسته به گاز است. در شرایطی که تأسیسات پارس جنوبی بهتنهایی سهم بیش از ۷۰ درصدی در تولید گاز در ایران دارد، اختلال در تولید فازهای مختلف این تأسیسات میتواند چالش بزرگی برای جمهوری اسلامی ایجاد کند.
از سوی دیگر ساعتی پس از هدف قرار گرفتن چهار فاز فعال تأسیسات پارس جنوبی، شبکه خبری «الحدث» اعلام کرد پس از این حمله انتقال گاز ایران به عراق کاملا متوقف شده است.
نقش ویژه تأسیسات گازی پارس جنوبی برای تأمین سوخت و انرژی در ایران ابزاری برای گستردهتر کردن آتش جنگ از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. موضوعی که در واکنش نظامی سریع این نهاد نظامی در هدف قرار دادن تأسیسات انرژی در چند کشور حاشیه خلیج فارس کاملا نمایان است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شامگاه چهارشنبه ۲۷ اسفند در اقدامی تلافیجویانه تعدادی از تأسیسات نفتی و گازی در منطقه از جمله در عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر را هدف حمله قرار داد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تأسیسات نفتی و گازی شامل پالایشگاه سامرف و مجتمع پتروشیمی الجبیل در عربستان سعودی، میدان گازی الحسن امارات متحده عربی، مجتمع پتروشیمی مسیعید و شرکت مسیعید هولدینگ و پالایشگاه رأس لفان فازهای یک و دو در قطر را بهعنوان «اهداف مشروع و مستقیم» در فهرست حملات جمهوری اسلامی معرفی کرده بود.
از روز گذشته و ساعاتی پس از هدف قرار گرفتن تأسیسات گاز پارس جنوبی قیمت نفت روندی افزایشی را تا ۱۱۲ دلار در هر بشکه طی کرد. قیمت نفت عمان نیز با ثبت رکوردی تاریخی ۲۰۰ دلار برای هر بشکه معامله شد.
روند افزایشی قیمت نفت در حالیست که قیمت هر بشکه نفت برنت در نخستین ساعات بامداد چهارشنبه با حدود ۶ دلار کاهش نسبت به روز گذشته به محدوده ۹۶ دلار در هر بشکه رسیده بود. علت کاهش قیمت نفت در بامداد امروز توافق دولت عراقی با مقامات اقلیم کردستان برای از سرگیری صادرات نفت بود. پس از شروع جنگ خاورمیانه صادرات نفت عراق کاهش محسوسی پیدا کرده بود اما توافق جدید با اقلیم کردستان به معنای افزایش عرضه نفت خام از سوی عراق در بازارهای جهانی است.
گستردهتر شدن دامنه تنشهای نظامی و جنگ در خاورمیانه نسبت به ۲۰ روز گذشته میتواند بر قیمت جهانی انرژی و سوخت اثرگذار باشد و کشورهای واردکننده از جمله در شرق آسیا و اروپا را بیش از پیش متأثر از جنگ میان ائتلاف اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی کند.
در همین حال به نظر میرسد دونالد ترامپ در تلاش برای کنترل جنگ است. او در بیانیهای که ساعاتی پیش درباره حمله به پارس جنوبی صادر کرد، تأکید کرد که «دیگر هیچ حملهای از سوی اسرائیل به این میدان بسیار مهم و ارزشمند پارس جنوبی انجام نخواهد شد.»
او همچنین تهدید کرد که اگر جمهوری اسلامی «نابخردانه تصمیم بگیرد به کشوری کاملاً بیگناه، در این مورد قطر، حمله کند. در چنین حالتی، ایالات متحده آمریکا، با یا بدون همکاری یا رضایت اسرائیل، کل میدان گازی پارس جنوبی را با شدتی بسیار بالا، بهگونهای که ایران هرگز مشابه آن را ندیده، بهطور گسترده نابود خواهد کرد. من تمایلی به صدور مجوز برای چنین سطحی از خشونت و تخریب ندارم، زیرا پیامدهای بلندمدت آن برای آینده ایران بسیار جدی خواهد بود.»
امانوئل مکرون رئیس جمهوری فرانسه نیز ساعاتی پیش در شبکه «ایکس» نوشت: «من همین الان با امیر قطر و رئیس جمهور ترامپ پس از حملاتی که امروز به تأسیسات تولید گاز در ایران و قطر انجام شد، صحبت کردم. منافع مشترک ما ایجاب میکند که بدون تأخیر، حملاتی را که زیرساختهای غیرنظامی، به ویژه تأسیسات انرژی و آب را هدف قرار میدهند، متوقف شوند. جمعیت غیرنظامی، نیازهای حیاتی کشور و همچنین امنیت تأمین انرژی باید از تشدید حملات نظامی محافظت شود.»
فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان اما، بعد از حملات سپاه پاسداران جمهوری اسلامی به چند هدف زیرساختی در این کشور، در جریان نشست وزرای خارجه کشورهای اسلامی و عربی در ریاض با انتقاد شدید از این جملات تأکید کرد چنین اقداماتی برای جمهوری اسلامی «هزینهبر» خواهد بود و گزینه نظامی در کنار گزینه سیاسی در دست ریاض است.
وزارت خارجه قطر هم اعلام کرد در پی حمله به شهر صنعتی «رأس لفان»، وابسته نظامی و وابسته امنیتی سفارت جمهوری اسلامی در دوحه به همراه کارکنان این بخشها «عنصر نامطلوب» اعلام شده و باید ظرف ۲۴ ساعت خاک این کشور را ترک کنند.
وزارت خارجه قطر تأکید کرد حمله به «رأس لفان» تشدیدی خطرناک در حملات از سوی جمهوری اسلامی و نقض آشکار حقوق بینالملل و قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل است.
تنش در جنگ خاورمیانه در حالی با بمباران پارس جنوبی وارد مرحله تازهای شده که افزایش قیمت انرژی و سوخت در جهان یکی از مهمترین پیامدهای این جنگ و البته با نقشی تعیینکننده در تصمیم ترامپ برای زمان و شیوه پایان جنگ است.
در حال حاضر دولت دونالد ترامپ راهکارها برای افزایش عرضه نفت در جهان را در دستور کار دارد. دولت ایالات متحده پیشتر از آزادسازی بیش از ۱۷۰ میلیون بشکه ذخائر نفتی برای جبران بخشی از کاهش عرضه نفت در جهان خبر داده بود. همچنین وزارت خزانهداری آمریکا مجوز فروش نفت ونزوئلا را به شرکتهای آمریکایی و در بازارهای جهانی صادر کرد.
همچنین اعلام شده دولت دونالد ترامپ بخش نفت و گاز را از قانون حمل و نقل آمریکا معاف میکند تا قیمتها را کاهش دهد. به نظر میرسد مجموعه این اقدامات در ادامه تلاشهای دولت دونالد ترامپ برای کنترل قیمت انرژی و سوخت در ایالات متحده و افزایش عرضه نفت در بازار جهانی صورت میگیرد.
از سوی دیگر به گزارش «بلومبرگ»، عربستان سعودی موفق شده است با استفاده از مسیرهای جایگزین و خط لوله شرق به غرب، حدود ۵۰ درصد از صادرات نفت خود را که به دلیل انسداد تنگه هرمز متوقف شده بود، احیا کند. این اقدام با هدف دور زدن منطقه درگیری و انتقال محمولهها به پایانههای دریای سرخ صورت گرفته است.
در کنار اینها، اگر عراق نیز بتواند صادرات خود را با استفاده از مسیر اقلیم کردستان افزایش دهد، بخشی از کمبود عرضه جهانی نفت خام جبران خواهد شد و التهاب در بازار جهانی انرژی و سوخت کاهش مییابد.
