نمایش «زال و سیمرغ» در پاریس

کتایون حلاجان

«گرت هیچ سختی به‌روی آورند
وَر از نیک و بد گفت‌ و گوی آورند
برآتش برافگن یکی پر من
ببینی هم اندر زمان فر من»

قرن‌ها گذشت از زمانی که فردوسی نوشت «بناهای آباد گردد خراب ز باران و ز تابش آفتاب، پی افکندم از نظم کاخی بلند که از باد و بارانش نیابد گزند». امروز می‌بینیم که شاهنامه فردوسی در گذر زمان چگونه بر دل تاریخ ایران نشسته است و فارسی‌زبانان در هر کجای دنیا که هستند داستان‌های آن را از دل و جان می‌خوانند و بازگو می‌کنند.

در قصه شاهنامه زمانی که زال می‌خواست از سیمرغ خداحافظی کند، سیمرغ یکی از پرهای خود را به زال می‌دهد و می‌گوید : هر وقت در تنگنای زندگی قرار گرفتی پر را آتش بزن تا‌ من به یاری‌ات بشتابم.

زمانی که زال همسرش رودابه را در بستر مرگ دید، پر را به آتش کشید تا سیمرغ به کمک اش بشتابد. سیمرغ پس از آن پر دیگری به او داد که زال آن را به رستم سپرد. رستم در جنگ با اسفندیار پر دوم را آتش زد و گویا پر سومی را دریافت کرد. راویان می‌گویند سرنوشت آن پر سوم در شاهنامه نامعلوم است و اشاره‌ای به آن نشده است.

ایرانیان در راستای آتش زدن این پر سوم، افسانه‌ها ساخته‌اند تا جایی که شاعر ایرانی هوشنگ ابتهاج می‌گوید: تاریخ گواه این مدعاست. ایران خانه‌ی سیمرغ است و ما نوادگان رستم و زالیم… سومین پر سیمرغ را به آتش خواهیم‌کشید، تا سیمرغ خِرد، شادی و سعادتمندی، از پس این ظلام وحشت و تیره ‌روزی بر فلات ایران لبخند بزند. ما وارثان پر سوم سیمرغ هستیم.

یادآوری و خوانش متون کهن و لزوم تکرار آن برای نسل های آینده در اکثر فرهنگ‌ها رایج است، زیرا تاریخ و تمدن هر سرزمینی را در آثار به جای مانده از آن می‌توان بازشناخت.

نزدیک به ۴۸ سال است که ایرانیانِ بی شماری مجبور به مهاجرت از سرزمینشان شده‌اند و در کشورهای مختلف زندگی خود را از نو ساخته‌اند. اکثرا مهاجران به خصوص نسل‌های جدید، با وسواس یادگیری زبان فارسی را در الویت تربیت فرزندانشان قرار داده‌اند، به ویژه زوج‌هایی که همسرانی غیر ایرانی دارند، از طریق آموزش زبان فارسی راهی پیدا کرده‌اند تا تاریخ و تمدن سرزمینی که از آن رانده شده‌اند را به فرزندان خود بیاموزند.

کتابفروشی «ناکجا» در پاریس کارگاه زبان فارسی برای کودکان برپا کرده است. کودکان در این کارگاه زبان فارسی را باقصه و بازی می‌آموزند. مربیان این کارگاه با خلاقیت متون کهن را ساده‌سازی کرده‌اند تا کودکان در کنار زبان فارسی با تاریخ ایران نیز آشنا شوند.

روز یکشنبه ۱۰ مه ۲۰۲۶ نمایش عروسکی «زال و سیمرغ» در کتابفروشی «ناکجا» برای کودکان به روی صحنه رفت.

بازیگران و بازی‌دهندگان عروسک در این نمایش، افسانه صرفه جو، داریوش فائزی، صالح علوی‌زاده و مهدیه صدرنژاد به همراه علیرضا بنایی نوازنده تمبک بودند. ساخت عروسک‌ها را جهان نور مهربخش انجام داده بود و نویسنگی و کارگردانی نمایش به عهده شیوا ابراهیمی بود.

شیوا ابراهیمی نویسنده و کارگردان این نمایش می‌گوید: «قصه‌های شاهنامه برای کودکان سنگین و خشن است، از این رو ما تصمیم گرفتیم در قصه‌گویی از شیوه‌هایی استفاده کنیم تا داستان را ساده کنیم و دلیل اتفاقات را تا حدودی برای کودکان توضیح دهیم. مثلا در قصه زال و سیمرغ، پدری کودکش را در کوه می‌گذارد و می‌رود و ما باید برای کودکان توضیح دهیم که دلیل اینکار چیست.

شیوا ‌ابراهیمی‌ دانش‌آموخته‌‌ی رشته‌ی تئاتر در دانشکده‌ی سینما تئاترِ دانشگاه هنر تهران است. او فعالیت بازیگری خود را با تئاتر دانشجویی آغاز کرد و رفته رفته به صحنه‌ی تئاتر حرفه‌‌ای راه پیدا کرد. شیوا ابراهیمی‌ در طول بیست و شش سال فعالیت حرفه‌ای خود به عنوان بازیگر در نمایش‌های متعددی ایفای نقش کرده و بجز صحنه تئاتر در سینما و تلویزیون نیز فعالیت مستمر داشته است. او در چند جشنواره‌ی بین‌المللی از جمله جشنواره‌‌ی Fringe در شهر نیویورک در سال  ۲۰۱۶ در نمایش «در» The door به روی صحنه رفت. او همچنین به در مقام کارگردان چهار نمایش را تا امروز به روی صحنه برده است.

افسانه صرفه‌جو، دانش‌آموخته‌ی کارشناسی ادبیات دراماتیک و کارشناسی ارشد کارگردانی است. او بیشتر به واسطه‌‌ی طراحی صحنه و لباس در سینما و تئاتر ایران شناخته می‌شود. افسانه صرفه‌جو اولین اثر خود را در مقام نویسنده و کارگردان در سال ۱۳۸۶ به روی صحنه برد و تا امروز چندین اثر با نویسندگی و کارگردانی او در ایران و فستیوال‌های مختلف در خارج از ایران به روی صحنه رفته است.

داریوش فائزی، نمایشنامه‌نویس، کارگردان و بازیگر است. او دارای مدرک کارشناسی تئاتر و دکترای مدیریت بوده و فعالیت حرفه‌ای خود را از اوایل دهه ۹۰ میلادی آغاز کرده است. داریوش فائزی در کارنامه خود بیش از ۴۴ اثر نمایشی و همچنین جایزه Phoenix از Actors Space بارسلونا اسپانیا دارد.

صالح علوی‌زاده، نویسنده، کارگردان و بازیگر، دانش آموخته رشته ادبیات نمایشی در ایران است.

او ۱۰ سال در حوزه تئاتر و سینما فعالیت کرده و پنج فیلم کوتاه و یک فیلم بلند در کارنامه خود دارد.

مهدیه صدرنژاد، دانش‌آموخته‌ی کارگردانی تئاتر از دانشگاه هنر تهران است و سابقه‌ی تدریسِ هنر و نمایش در مدارس دوره‌ی ابتدایی و راهنمایی در ایران را در کارنامه خود دارد.

این هنرمندان همگی ساکن پاریس هستند.

نمایش زال و سیمرغ در روز ۱۰ ماه می ۲۰۲۶ در کتابفروشی ناکجا به روی صحنه رفت و با استقبال فروان کودکان و همچنین بزرگسالان روبرو شد.