همزمان با ادامه مذاکرات به امید یک «توافق نهایی»، ارتش آمریکا به تلافی موشکپرانی جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و دریای عمان، تأسیسات نظامی در قشم و سیریک را هدف قرار داد.
سنتکام بامداد شنبه ۲۷ ژوئن (ششم تیرماه) اعلام کرد که انبارهای موشک، پهپاد و سایتهای رادار ساحلی در ایران را هدف قرار داده است. این اقدام چند ساعت پس از آن انجام شد که دونالد ترامپ موشکپرانی جمهوری اسلامی را «نقض احمقانه آتشبس شکننده میان دو کشور» توصیف کرد.
یکی از مقامات دفاعی آمریکا که به شرط ناشناس ماندن گفته است این حملات یک اقدام تلافیجویانه بوده و به معنای آغاز دوباره عملیات گسترده نظامی نیست.
روزنامه «نیویورک تایمز» به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد این حملات حدود ۹۰ دقیقه طول کشید و چند جنگنده آمریکایی به چهار هدف حمله کردند.
نیروهای نظامی جمهوری اسلامی اعلام کردند در پاسخ به حملات آمریکا، تهران مواضع ارتش آمریکا در منطقه را هدف قرار داده است، اما ارتش آمریکا بلافاصله این ادعا را تأیید نکرده است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیهای که رسانههای دولتی در ایران منتشر کردند، اعلام کرد حملات آمریکا نقض آتشبس بوده و هشدار داد اگر چنین اقداماتی تکرار شود «پاسخ ما گستردهتر خواهد بود».
جیدی ونس معاون ترامپ در شبکههای اجتماعی گفت که آمریکا «به آتشبس احترام گذاشته»، اما هشدار داد در برابر هرگونه اقدام خصمانه ایران پاسخ خواهد داد.
او گفت: «اگر اختلافی درباره نحوه اجرای تفاهمنامه دارند، میتوانند تماس بگیرند… اما خشونت با خشونت پاسخ داده میشود.»
ترامپ پیشتر در شبکههای اجتماعی گفته بود ایران حداقل چهار پهپاد تهاجمی یکطرفه پرتاب کرده که یکی از آنها به عرشه بالایی یک «کشتی بزرگ و بسیار گرانقیمت حمل بار» اصابت کرده است. او افزود سه پهپاد دیگر سرنگون شدند و کشتی با وجود آسیب، به مسیر خود ادامه داده است.
این کشتی به نام «اور لیولی» یک کشتی کانتینری بود که در مسیر سمت عمان در تنگه هرمز در حال عبور بود. این حمله به نظر میرسد نخستین حمله شناختهشده رژیم ایران به یک کشتی تجاری پس از امضای «یادداشت تفاهم» صلح میان تهران و واشنگتن باشد.
این حمله باعث شد سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) تلاش خود را برای کمک به صدها کشتی گرفتار در خلیج فارس متوقف کند. بر اساس دادههای شرکت لجستیک Lloyd’s List Intelligence، دستکم دو نفتکش پس از هشدار جمهوری اسلامی ایران مسیر خود را تغییر دادند و تعداد کشتیهای عبوری از تنگه از ۷۳ به ۵۴ کاهش یافت.
اگرچه آمریکا و رژیم ایران توافق کردهاند دسترسی به تنگه هرمز را باز نگه دارند و ترامپ نیز آن را مسیر «باز برای عبور بدون محدودیت» اعلام کرده، اما تفاهمنامه جزئیات دقیقی درباره نحوه اجرای آن ندارد.
رژیم ایران بار دیگر تأکید کرده که نقش مرکزی در مدیریت ترافیک دریایی تنگه دارد. وزارت خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد این تنگه در آبهای ایران و عمان قرار دارد و به بندی از تفاهمنامه استناد کرد که به گفته تهران اجازه مدیریت ترافیک دریایی را به ایران میدهد.
در این تفاهمنامه آمده است ایران «با حداکثر تلاش خود ترتیباتی برای عبور ایمن کشتیهای تجاری فراهم خواهد کرد»، اما این عبارت مبهم است و امکان تفسیرهای متفاوت را باقی میگذارد.
یک مقام امنیتی دریایی گفت برخی شرکتهای کشتیرانی و بیمهکنندگان ممکن است پس از حمله پنجشنبه نتیجه بگیرند که عبور از تنگه بیش از حد خطرناک است.
کشتی کانتینری «اور لیولی» چند ساعت پس از هشدار جمهوری اسلامی هدف قرار گرفت؛ سپاه پاسداران اعلام کرده بود تنها مسیر امن عبور از آبهای تحت کنترل آن است. بسیاری از کشتیها از مسیر جنوبی مورد حمایت آمریکا و نزدیک سواحل عمان استفاده میکنند.
پس از حمله تلافیجویانه آمریکا، چند نماینده مجلس شورای اسلامی گفتند این حملات «نقض بیملاحظه آتشبس» بوده و منجر به «عقبنشینی و پشیمانی» برای آمریکا خواهد شد.
اختلافات جمهوری اسلامی با آمریکا در تفاهمنامه زیاد است. یکی از اساسیترین آنها آزاد شدن مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز است که حکومت ایران به دنبال اخذ عوارض از کشتیهاست اما آمریکا نمیپذیرد.
