روزنامه جوئیش کرونیکل گزارش داده است که توافق بیبیسی با جمهوری اسلامی برای پوشش مراسم تشییع علی خامنهای، به شرط خودداری از پخش گزارشها برای مخاطبان داخل ایران، با اعتراض و خشم شماری از روزنامهنگاران ایرانی شاغل و پیشین این رسانه روبرو شده است. به گفته این کارکنان، پذیرش چنین محدودیتی نهتنها اصل استقلال و بیطرفی خبری بیبیسی را زیر سؤال برده، بلکه در عمل به حکومت ایران امکان داده است از اعتبار این رسانه برای بازتاب روایت رسمی خود در سطح بینالمللی بهره ببرد، در حالی که شهروندان ایرانی همزمان از دسترسی به همین گزارشها محروم ماندهاند؛ موضوعی که بار دیگر بحث بر سر نحوه تعامل رسانههای بینالمللی با حکومتهای اقتدارگرا را در کانون توجه قرار داده است.
کارکنان بیبیسی پس از آنکه این نهاد رسانهای، به گفته آنان، «با جمهوری اسلامی معامله کرد»، بشدت برآشفته شدهاند. توافقی که به خبرنگاران این رسانه اجازه داد مراسم تشییع علی خامنهای را در ایران پوشش دهند، اما آنان را از پخش گزارشهای خود برای مردم داخل کشور منع کرد.
بیبیسی برای پوشش این مراسم، دو گروه جداگانه از خبرنگاران خود را به ایران فرستاد.
با این همه، هیچیک از گزارشهای آنان برای ایرانیانی که زیر سلطه حکومت سرکوبگر جمهوری اسلامی زندگی میکنند، پخش نشد. حکومتی که بنا بر گزارشها، تنها در دو روز از اعتراضات سراسری ماه ژانویه، بیش از ۳۰ هزار نفر را به خاک و خون کشید.
بر پایه این توافق، خبرنگاران بیبیسی تنها زمانی اجازه یافتند از تهران گزارش تهیه کنند که بپذیرند هیچکدام از گزارشها و تصویرهای آنان از بخش فارسی زبان بیبیسی برای مردم داخل ایران پخش نشود.
روزنامه نگاران ایرانی بیبیسی فارسی در لندن میگویند دیگر باور ندارند که بتوانند کار روزنامهنگاری را آزاد و بدون وابستگی انجام دهند.
چند تن از آنان که با نشریه جوئیش کرونیکل گفتگو کردهاند، گفتهاند این تصمیم باعث شده احساس کنند از سوی سازمان خود رها و تنها گذاشته شدهاند.
یکی از روزنامهنگاران گفته: «این کار واقعا شرمآور است. بیبیسی به جای آنکه از ما پشتیبانی کند، خواستههای حکومت جمهوری اسلامی را پذیرفته است.»
یکی دیگر گفت:« آنها با حکومتی خونریز معامله کردند. این یک خیانت نابخشودنی است.»
بیبیسی نیز در یکی از برنامههای خود تأیید کرد که با دولت جمهوری اسلامی به توافقی دست یافته است.
در چهارم ژوئیه، «بن براون» مجری بخش خبری ساعت ده شب بیبیسی، به بینندگان گفت که «نوال المغافی» خبرنگار ارشد امور بینالملل بیبیسی، از تهران گزارش تهیه کرده است، اما این کار با این شرط انجام شده که هیچ یک از گزارشات و تصاویر او از طریق «بیبیسی فارسی» پخش نشود.
به جوئیش کرونیکل گفته شده است که بخش گردآوری خبر بیبیسی، گروهی را عمدتا برای رسانههای انگلیسی زبان این سازمان، از جمله شبکههای تلویزیونی و رادیویی داخلی، به ایران اعزام کرده بود.
همزمان، بخش زبانهای گوناگون «سرویس جهانی بیبیسی» نیز گروهی شامل یک خبرنگار و دو تهیهکننده را برای پوشش این رویداد به ایران فرستاد.
گزارشها و تصاویر تهیه شده در اختیار بسیاری از بخشهای زبانهای گوناگون بیبیسی قرار گرفت، اما بیبیسی فارسی، رسانهای که مخاطبانش بیش از همه تحت تأثیر رویدادهای ایران قرار داشتند، از استفاده از آنها محروم شد.
بر پایه این محدودیتها، خبرنگاران بیبیسی در ایران ناچار بودند بیشتر از تصاویر مراسم تشییع رهبر جمهوری اسلامی که از سوی تلویزیون حکومتی ایران پخش شده بود و نیز از تصاویر و مطالبی که در خارج از ایران در دسترس قرار داشت، استفاده کنند.
بیبیسی در دفاع از این تصمیم اصرار دارد که بیبیسی فارسی، با وجود ممنوع بودن فعالیتش در ایران، همچنان با ارائه «اخباری مستقل و بیطرف به حدود یک چهارم مردم ایران دسترسی دارد.»
با این همه، شماری از روزنامهنگاران بیبیسی فارسی بر این باورند که این توافق بر سر پوشش مراسم تشییع، عملا مانع انجام روزنامهنگاری آزاد و مستقل از سوی این رسانه شده است.
یکی از آنان به جوئیش کرونیکل گفته: «این توافق در عمل به پیشبرد دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی کمک کرد. حکومت توانست با بهره گیری از اعتبار نام بیبیسی، پیامهای خود را برای مخاطبان جهانی، بویژه در خاورمیانه، بازتاب دهد، در حالی که همزمان راهبرد خود را برای محروم کردن مردم ایران از دسترسی به اطلاعات آزاد، بیش از پیش تقویت کرد.»
او افزود: «جمهوری اسلامی سالهاست که بیبیسی فارسی را ابزاری برای نفوذ بریتانیا میداند و این رسانه را یک نهاد خصمانه معرفی کرده است.»
سالهاست که مقامات جمهوری اسلامی با تهدید، فشار و آزار، روزنامهنگاران این شبکه را هدف قرار دادهاند.
خبرنگاران و کارکنان ایرانی سابق بیبیسی فارسی که در خارج از کشور زندگی میکنند، نمیتوانند با امنیت به ایران بازگردند، زیرا به دلیل فعالیت حرفهای خود با خطر بازداشت، بازجویی و پیگرد قضایی روبرو هستند.»
بیبیسی در گفتگو با روزنامه جوئیش کرونیکل تأیید کرد که شرط تعیین شده از سوی مقامهای جمهوری اسلامی را پذیرفته و در عین حال مدعی شد که در این باره با مخاطبان خود «شفاف» بوده است.
این نهاد رسانهای در بیانیهای اعلام کرد: «ما در پوشش خبری خود، محدودیتهایی را که بر کار خبرنگارانمان تحمیل شده بود، آشکارا با مخاطبان در میان گذاشتیم و در برنامههای خود نیز اعلام کردیم که گزارشهای ما با این شرط تهیه شده است که هیچیک از آنها از طریق بیبیسی فارسی پخش نشود. محدودیتهای مشابهی نیز برای همه رسانههای بینالمللی فعال در ایران اعمال شده بود.»
بیبیسی پیش از این بارها گزارش داده است که روزنامهنگاران بخش فارسی این رسانه در بریتانیا، به دلیل فعالیت حرفهای خود، بارها با تهدید به مرگ روبرو شدهاند.
خانوادههای آنان در ایران بارها بازداشت، بازجویی و زیر فشار و تهدید قرار گرفتهاند. از سوی دیگر، شهروندان عادی ایران نیز اگر با بیبیسی فارسی گفتگو کنند، با خطر بازداشت و پیگرد روبرو می شوند.
حکومت اسلامی در سال ۲۰۱۷ داراییهای صدها تن از روزنامهنگاران و همکاران بیبیسی فارسی را توقیف و اموال شماری از کارکنان این رسانه و اعضای خانوادههای آنان را نیز مصادره کرد.
یکی از روزنامهنگاران گفت: «بخاطر کارمان در بیبیسی، خانوادههایمان بازداشت شدهاند، داراییهایمان را توقیف کردهاند، حقوق بازنشستگی پدر و مادرهایمان را قطع کردهاند و خود ما نیز بارها تهدید به مرگ شدهایم.»
او درباره پوشش مراسم تشییع نیز گفت: «بیبیسی خبرنگارانی را برای تهیه گزارش برای بخشهای دیگر خود، بویژه اردو، پشتو و عربی، به ایران فرستاد. بخشهایی که مقامات رژیم مایل بودند پیامهایشان از طریق آنان به مخاطبان برسد. اما در همان حال، بیبیسی فارسی را، با وجود تجربه، شناخت و مخاطبان گستردهاش در داخل ایران، عملا کنار گذاشت.»
او اضافه کرد: «ما خواستار برگزاری نشستی با مدیران ارشد بیبیسی شدیم تا درباره این تصمیم گفتگو کنیم و بدانیم آیا هنگام مذاکره با مقامهای جمهوری اسلامی برای گرفتن مجوز این مأموریت خبری که احتمالا گستردهترین پوشش خبری بیبیسی از ایران در سالهای اخیر بوده، موضوع امنیت و ادامه آزار و فشار علیه روزنامهنگاران بیبیسی فارسی نیز با طرف ایرانی مطرح شده بود یا نه. اما به ما گفته شد که چنین نشستی برگزار نخواهد شد.»
مقامات حکومت اسلامی مدعی شدند که میلیونها نفر در مراسم شش روزه تشییع علیخامنهای شرکت کردهاند.
با این حال، تصاویر منتشرشده از این مراسم نشان میداد که در بخشهایی از جمعیت، فاصلهها و جایهای خالی به چشم میخورد. همچنین بسیاری از رهبران کشورهای منطقه نیز در این مراسم حضور پیدا نکردند.
جوئیش کرونیکل با بررسی پوشش خبری بیبیسی در بخش زبانهای گوناگون که برای مخاطبان مناطق مورد توجه جمهوری اسلامی برنامه پخش میکنند، دریافت که «بیبیسی اردو» برای مخاطبان پاکستان و نیز «بیبیسی عربی»، هر دو مراسم تشییع را بصورت زنده پوشش دادند و در سراسر این برگزاری، گزارشها و خبرهای پیدرپی منتشر کردند. پوششی که از نظر گستردگی و شیوه ارائه، شباهت زیادی به برنامههای رسانههای حکومتی جمهوری اسلامی داشت.
گزارشهای بیبیسی از داخل ایران در ماههای اخیر بارها با انتقاد روبرو شده است، اما نحوه پوشش مراسم تشییع علیخامنهای بیش از همیشه و بطور خاصی بحثبرانگیز بوده است.
یکی از روزنامهنگاران بیبیسی فارسی گفته است:«گروههایی که به تهران اعزام شده بودند، تقریبا و منحصرا همه توجه خود را بر مراسم تشییع متمرکز کردند و از پرداختن به زمینه ها و ارائه جزئیات رویدادهایی که به مرگ علی خامنهای انجامید، خودداری کردند.
او ادامه داد: «هیچ تلاش آشکاری برای صحبت با خانوادههای جان باختگان که شش ماه پیش به دست جمهوری اسلامی کشته شدند یا با چهرههای مخالف حکومت، صورت نگرفت تا تصویر کامل تری از درگیریها و شرایطی که به مرگ علی خامنهای انجامید، در اختیار مخاطبان قرار گیرد.»
این انتقاد به سرکوب خونین اعتراضات سراسری ضد حکومتی در دی ماه ۱۴۰۴ (ژانویه ۲۰۲۶) اشاره دارد. اعتراضاتی که با برخورد خشونتآمیز نیروهای جمهوری اسلامی سرکوب شد.
بسیاری از خانوادههای جان باختگان آن اعتراضات، پس از مرگ علیخامنهای آشکارا ابراز شادی کردند و او را مسئول اصلی سرکوب خونین معترضان دانستند.
این روزنامهنگار این پرسش را مطرح کرد که آیا با محدودیتهایی که مقامهای جمهوری اسلامی بر کار خبرنگاران تحمیل کرده بودند، اساسا امکان تهیه گزارشی متعادل و همهجانبه وجود داشت یا نه؟
او گفت: «اگر محدودیتهای اعمال شده در ایران به اندازهای بوده که بیبیسی نمیتوانسته آن دیدگاهها را بازتاب دهد، پس اساسا چرا گروهی خبرنگار به ایران اعزام شد؟ وقتی از همان آغاز روشن بود که امکان تهیه گزارشی متوازن و منطبق با اصول و ضوابط حرفهای بیبیسی وجود ندارد؟ و اگر امکان شنیدن این صداها از داخل ایران فراهم نبود، چرا بیبیسی برای برقراری توازن در پوشش خبری خود، با چهرههای مخالف جمهوری اسلامی و دیگر صاحب نظران در خارج از کشور، برای نمونه در لندن، گفتگو نکرد؟»
جوئیش کرونیکل دریافته است که این نخستین بار نیست که بیبیسی بر سر چگونگی و شرایط فعالیت خبری خود در داخل ایران با مقامات جمهوری اسلامی وارد مذاکره شده است.
به گفته منابع متعدد در داخل بیبیسی، چندین سفر خبری نیز در ماههای اخیر به ایران تحت همین محدودیت انجام شده است. شروطی که بر پایه آن، گزارشها و تصاویر تهیه شده توسط خبرنگاران بیبیسی اجازه نداشت از طریق «بیبیسی فارسی» منتشر یا پخش شود.
همچنین، بنا بر اطلاعاتی که جوئیش کرونیکل به دست آورده، شماری از مدیران ارشد بیبیسی در دیدارهایی غیرعلنی با مقامات جمهوری اسلامی درباره چگونگی فعالیت این رسانه در ایران گفتگو کردهاند.
تاکنون هیچ یک از این دیدارها و گفتگوها به اطلاع افکار عمومی نرسیده بود.
بیبیسی نیز اعلام کرد که «نوال المغافی» و «لیز دوسه»، خبرنگاران ارشد امور بینالملل این رسانه، مراسم تشییع و همچنین واکنشهای مردم در ایران را برای «چندین بخش خبری بیبیسی در بریتانیا و نیز بخش زبانهای گوناگون این رسانه» پوشش دادهاند.
بیبیسی در بیانیهای اعلام کرد: «خبرنگاری و گزارش از داخل ایران همواره با چالش همراه بوده و خبرنگاران ما بندرت اجازه ورود به این کشور را دریافت میکنند. با این حال، ما توانستهایم از ایران گزارشهایی بیطرفانه همراه با تحلیلهای روشنگرانه تهیه کنیم. از جمله درباره سرکوب معترضان از سوی جمهوری اسلامی در اوایل سال جاری که در تازهترین گزارشهای ما نیز بازتاب پیدا کرده است. همچنین گفتگویی چالش برانگیز با شهردار بندرعباس انجام دادهایم، از بخش ایرانی تنگه هرمز گزارش تهیه کردهایم و مراسم تشییع رهبر پیشین جمهوری اسلامی را نیز برای مخاطبان خود در بریتانیا و دیگر کشورهای جهان پوشش دادهایم.»
پذیرش محدودیتهای تعیین شده از جانب مقامهای جمهوری اسلامی از سوی بیبیسی، در حالی صورت گرفته است که حکومت ایران سالهاست کارزار گستردهای را علیه روزنامه نگاران فارسی زبان مستقر در بریتانیا به راه انداخته است.
نهادهای امنیتی بریتانیا نیز بارها نسبت به طرحهای جمهوری اسلامی برای هدف قراردادن مخالفان حکومت و فعالان رسانهای در خاک این کشور هشدار دادهاند. تنها در یک سال گذشته، چندین روزنامهنگار ایرانی ساکن بریتانیا زیر نظر گرفته شده و هدف عملیات و نیز طرحهای ادعایی برای ترور قرار گرفتهاند.
هفته گذشته، دو شهروند رومانی بهدلیل انجام آنچه دادستانها «حملهای هدفمند با چاقو» به یک روزنامهنگار تلویزیونی ایرانی در لندن و «به نیابت از حکومت جمهوری اسلامی» توصیف کردند، به زندان محکوم شدند.
در ماه مه نیز یک شهروند یونانی در دادگاه حاضر شد. او متهم است که یک روزنامهنگار ایرانی ساکن لندن را زیر نظر داشته و برای این کار، بنا بر ادعای دادستان، از دوربینی مخفی که داخل یک جوراب پنهان کرده بود، استفاده کرده است.
بیبیسی اعلام کرد که همچنان از کارکنان بخش فارسی خود پشتیبانی میکند.
سخنگوی این رسانه گفت: «بیبیسی تهدیدها، آزارها و رفتارهای خصمانهای را که متوجه همکاران ما در بیبیسی فارسی است، با نهایت جدیت دنبال میکند. ما بارها موضوع امنیت آنان را با سازمان ملل متحد در میان گذاشتهایم.»
بیبیسی در پاسخ به پرسش در مورد درخواست کارکنان برای دیدار با مدیران ارشد این سازمان درباره توافق با جمهوری اسلامی بر سر پوشش مراسم تشییع، اعلام کرد:« مدیران ارشد این رسانه بطور منظم با کارکنان بیبیسی فارسی دیدار میکنند.» و افزود: «ما درباره نشستهای داخلی سازمان اظهارنظر نمیکنیم.»
منبع: جوئیش کرونیکل
نوشته: علی همدانی
ترجمه و تنظیم: کیهان لندن
