یک صرافی مبادله ارزهای دیجیتال مستقر در دبی، به یکی از مراکز اصلی جابجایی سرمایههای غیرقانونی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است.
بر اساس یافتههای این گزارش، این صرافی، شلبیت، حلقه اتصال شبکهای گسترده از قمار اینترنتی، استخراج رمزارز و فعالیتهای مالی وابسته به بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است. این شبکه قمار، زیر پوشش دو چهره مشهور و پر رفت و آمد در فضای مجازی فعالیت میکند. شلبیت صدها میلیون دلار ارز دیجیتال را به بایننس، بزرگترین صرافی جهان ارسال کرده است.
تحقیقات نشان میدهد این صرافی صدها میلیون دلار دارایی دیجیتال را به بزرگترین سکوی مبادله ارزهای دیجیتال جهان منتقل کرده است. موضوعی که پرسشهای جدی درباره نقش این بستر در انتقال منابع مالی جمهوری اسلامی و دور زدن تحریمهای بینالمللی برانگیخته است.
بر پایه این گزارش، این شبکه مالی و قمار یکی از ابزارهای اصلی اجرای طرحی برای دور زدن حدود چهار میلیارد دلار از تحریمهای بینالمللی علیه جمهوری اسلامی بوده است. طرحی که با بهرهگیری از ارزهای دیجیتال، استخراج رمزارز و شبکههای پیچیده مالی، امکان انتقال گسترده سرمایه را فراهم کرده است.
یکی از بزرگترین شبکههای قمار غیرقانونی جهان، میلیونها دلار دارایی دیجیتال را از طریق دفتری در دبی منتقل میکند. دفتری که بخشی از یک شبکه گسترده برای دور زدن حدود چهار میلیارد دلار از تحریمهای اعمال شده علیه جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود.
بر اساس گزارش های دو مؤسسه تخصصی تحقیقات رمزارز و یک تحلیلگر مستقل و پس از بررسی خبرگزاری رویترز، آدرس این دفتر که در طبقهای بالای یک هتل ارزان قیمت در محلهای نه چندان شیک دبی ثبت شده، توسط یک ایرانی مقیم خارج از کشور اداره میشود، بیآنکه مجوز رسمی فعالیت داشته باشد.
در میان مشتریان اصلی صرافی شلبیت، یک شبکه فارسی زبان با بیش از دو هزار پایگاه اینترنتی قمار وجود دارد. شبکهای که مدیریت ظاهری آن در اختیار دو چهره مشهور و پر زرق و برق ایرانی در فضای مجازی قرار دارد. این دو، که از ارتباطات گسترده با مقامهای بلندپایه حکومتی برخوردارند، یکی از ویلایی مجلل در مادرید و دیگری تا همین اواخر از هتلی لوکس در هنگ کنگ فعالیت میکردهاند.
این دو مرد، همراه با ایرانی اداره کننده این صرافی، در سال ۲۰۲۳ در پروندهای مربوط به قمار غیرقانونی در ایران، به اتهام مشارکت در فعالیتهای مجرمانه محکوم شدند.
قمار در جمهوری اسلامی ایران، عملی غیرقانونی و ممنوع است و بر اساس قوانین کشور، مجازات آن میتواند شامل شلاق و حبس باشد. با این حال، شبکه قمار شناسایی شده توسط خبرگزاری رویترز به سامانه پرداخت الکترونیکی ایران دسترسی دارد. سامانهای که تحت نظارت مستقیم و دقیق بانک مرکزی جمهوری اسلامی اداره میشود.
بر پایه این گزارش، صرافی یاد شده به کانون اصلی شبکه انتقال سرمایه جمهوری اسلامی تبدیل شده است. شبکهای که از طریق آن، مجموعه قمار، بانک مرکزی جمهوری اسلامی و دیگر نهادهای مشمول تحریم، به بازارهای جهانی ارزهای دیجیتال دسترسی پیدا میکنند.
جان وُیچیک، پژوهشگر ارشد پیشین تهدیدهای سایبری در اینفوبلاکس گفته:« این شبکه بزرگترین سازمان قمار غیرقانونی وابسته به ایران است که تاکنون شناسایی شده و در عین حال، یکی از بزرگترین شبکههای قمار غیرقانونی در سطح جهان نیز به شمار میرود.»
بر اساس تحلیل دادههای مربوط به جریان انتقال داراییها از طریق شلبیت، این صرافی از ماه مه ۲۰۲۴ تاکنون دست کم چهار میلیارد دلار دارایی دیجیتال را پردازش کرده است. این بررسیها از سوی دو شرکت تخصصی تحقیقات رمزارز(کریپتو) و ریچ سندرز، پژوهشگر و بازرس مستقل حوزه زنجیره بلوکی(بلاکچین) با تمرکز بر ایران، انجام شده است.
این دو شرکت ، به دلیل حساسیت اطلاعات، خواستار فاش نشدن هویت خود شدند. خبرگزاری رویترز نیز دادهها و یافتههای آنان را مورد بررسی و راستیآزمایی قرار داده است.
بررسی سوابق ثبت شده در بلاکچین نشان میدهد که دهها میلیون دلار از داراییهای دیجیتال متعلق به شبکه قمار را میتوان مستقیمأ تا صرافی شلبیت ردیابی کرد.
صرافی شلبیت همچنین صدها میلیون دلار دارایی دیجیتال را به برخی از بزرگترین بازیگران بازار جهانی ارزهای دیجیتال، از جمله بزرگترین صرافی جهان، منتقل کرده است.
بر اساس این گزارش، صرافی شلبیت افزون بر آنکه با بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در ارتباط مستقیم قرار دارد، با کیف پول های دیجیتالی نیز تعامل داشته که دولت اسرائیل آنها را به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نسبت داده است. همچنین این صرافی با یکی از صرافیهای شناخته شده ایرانی به نام نوبیتکس نیز ارتباط داشته است. صرافیای که دولت ایالات متحده در اوایل سال جاری، پس از انتشار گزارشی از خبرگزاری رویترز درباره ارتباط آن با حکومت جمهوری اسلامی، در فهرست تحریمهای خود قرار داد.
به گفته دو شرکت تحقیقاتی یادشده، بخشی از داراییهای دیجیتالی که به این صرافی منتقل شده، از یک عملیات استخراج بیتکوین در ایران منشأ گرفته است. عملیاتی که از طریق استخراج، سکه های جدید این ارز دیجیتال را تولید میکند.
سندرز، پژوهشگر مستقل زنجیره بلوکی (بلاکچین)، درباره این صرافی گفته: «این یک عملیات وابسته به سپاه پاسداران است و این موضوع مثل روز روشن است.»
به گفته او، انتقال داراییهای دیجیتال به این صرافی در ماههای منتهی به آغاز جنگ میان جمهوری اسلامی از یک سو و ایالات متحده و اسرائیل از سوی دیگر نیز ادامه داشت. این جریان مالی حتی پس از بمباران مکرر جمهوری اسلامی به خاک امارات متحده عربی نیز متوقف نشد. از جمله حمله یک پهپاد که در فاصله کمتر از یک کیلومتری دفتر این صرافی فرود آمد، همچنان به این صرافی سرازیر می شد.
افشای این شبکه گسترده انتقال پول، نشان میدهد جمهوری اسلامی چگونه با بهرهگیری از سازوکارهای پیچیده مالی، توانسته سالها تحریمهای سختگیرانه بانکی و بازرگانی را دور بزند و آثار آنها را کاهش دهد.
در این میان، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نقشی محوری در حفظ گردش مالی اقتصاد جمهوری اسلامی، به ویژه در دورههای پر تنش در طول جنگ های متناوب با ایالات متحده و اسرائیل، ایفا کرده و در نتیجه، نفوذ و قدرت اقتصادی خود را بیش از پیش گسترش داده است.
تحقیقات خبرگزاری رویترز همچنین نشان میدهد که سپاه پاسداران سالها پیش کنترل بزرگترین پایگاههای اینترنتی قمار، که از داخل ایران قابل دسترسی بودند را در اختیار گرفته و از آن زمان تاکنون از این شبکه برای انتقال سرمایه به خارج از کشور استفاده کرده است.
میعاد ملکی، معاون مدیر سابق دفتر کنترل دارایی های خارجی گفته:« وقتی صحبت از قمار می شود، سپاه پاسداران، سودآورترین درس جمهوری اسلامی را خیلی زود آموخته است: چیزی را غیرقانونی اعلام کن. سپس هم ممنوعیت و هم بازار سیاه را کنترل کن.»
به نوشته رویترز، سپاه پاسداران در زمینه قمار، یکی از سودآورترین شیوههای جمهوری اسلامی را بهکار گرفته است: نخست فعالیتی را غیرقانونی اعلام میکند و سپس هم ابزار اجرای ممنوعیت و هم بازار سیاه همان فعالیت را در اختیار میگیرد.
در ادامه این گزارش، میعاد ملکی، معاون پیشین دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری ایالات متحده، نیز به بررسی ابعاد این شبکه پرداخته است.
خبرگزاری رویترز برای افشای این شبکه دور زدن تحریمها با بیش از ۳۰ نفر گفتگو کرده است. از جمله دو فرد که پیش از این با سپاه پاسداران همکاری داشتهاند، یک مقام پیشین دولتی، دو منبع ارشد ایرانی آگاه از جزئیات این سازوکار، و همچنین افرادی که از روند تحقیقات جاری دولت امارات متحده عربی درباره این شبکه اطلاع مستقیم دارند. شناسایی پایگاههای اینترنتی قمار و ترسیم ارتباط میان آنها نیز با همکاری یک شرکت متخصص در حوزه امنیت سایبری اینفوبلاکس انجام شده است.
بزرگترین شبکه قمار غیرقانونی وابسته به ایران و یکی از عظیمترین نمونههای جهان
جان وُیچیک، پژوهشگر پیشین شرکت امنیت سایبری «اینفوبلاکس» که هفت سال در دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد درباره شبکههای قمار غیرقانونی تحقیق کرده و اکنون تحلیلگر ارشد مؤسسه پژوهشی «تیآراِم لبز» است، میگوید:«این، بیتردید بزرگترین شبکه قمار غیرقانونی وابسته به ایران است که تاکنون شناسایی شده و در عین حال، یکی از عظیمترین شبکههای قمار غیرقانونی در جهان نیز به شمار میرود.»
این شبکه همچنین یکی از بزرگترین سازوکارهای کشف شده برای دور زدن تحریمهای جمهوری اسلامی از سال ۲۰۱۶ تاکنون است. سالی که ایالات متحده شبکهای وابسته به سپاه پاسداران را که از طریق ترکیه و در قالب مبادله طلا در برابر نفت، حدود ۲۰ میلیارد دلار گردش مالی داشت، متلاشی کرد.
در همین حال، به گفته فردی که از روند این پرونده اطلاع مستقیم دارد، سازمان تنظیم مقررات داراییهای مجازی دبی (وارا) در حال بررسی اتهامهای وارد شده به این صرافی درباره نقش احتمالی آن در پولشویی برای جمهوری اسلامی ایران و کمک به دور زدن تحریمها می باشد.
این منبع همچنین گفته است که سیاوش کیوان پور، بنیانگذار این صرافی، و نیز شبکه گستردهای از شهروندان ایرانی که در فعالیتهای مرتبط با قمارغیرقانونی مبتنی بر ارزهای دیجیتال نقش داشتهاند، هم اکنون مورد بررسی دقیق این نهاد نظارتی قرار گرفته اند.
وارا، سازمان تنظیم مقررات داراییهای مجازی دبی تأیید کرده است که این نهاد، همراه با اداره اقتصاد و گردشگری دبی، در سال ۲۰۲۵ علیه صرافی شلبیت به دلیل فعالیت بدون مجوز، اقدام قانونی کردهاند.
این سازمان در ۲۴ ژوئیه، اندکی پس از آنکه خبرگزاری رویترز خواستار دریافت توضیح شد، با انتشار اطلاعیهای اعلام کرد که این صرافی مقررات مربوط به مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم را نقض کرده است و به همین دلیل دستور داده شد تمام فعالیتهای بدون مجوز خود در حوزه داراییهای مجازی را فورا متوقف کند.
در اطلاعیه منتشرشده از سوی این نهاد آمده است:« تخلف شناسایی شده تنها به تهدید حقوق مصرفکنندگان محدود نمیشود، بلکه شامل معاملات فرامرزی بسیار نگران کنندهای نیز هست که میتواند سلامت و یکپارچگی نظام مالی امارات متحده عربی را با مخاطره روبرو سازد.»
یکی از چهرههای شناخته شده این شبکه قمار، ساشا سبحانی، فرزند یکی از دیپلماتهای ارشد و وزیران پیشین جمهوری اسلامی ایران است. پدر او پیش از این بهطور علنی از فرزندش اعلام برائت کرده و رفتارهای وی را «مغایر با موازین اسلامی» توصیف کرده بود.
فرد دیگر، پویان مختاری، خواننده و چهره شناخته شده فضای مجازی است که پس از اخراج از دبی در اواخر ماه آوریل، در چند هتل مجلل هنگ کنگ اقامت داشت. او در دبی بازداشت شد و مقامات امارات وی را به تأمین مالی سازمانهای تروریستی وابسته به جمهوری اسلامی ایران متهم کرده بودند.
این دو نفر در شبکههای اجتماعی، زندگی پر زرق و برق خود را به نمایش میگذارند و بهطور مداوم تصاویری از خودروهای فوق لوکس، مهمانیها روی کشتیهای تفریحی و سفر با هواپیماهای اختصاصی منتشر میکنند.
پویان مختاری در گفتگو با خبرگزاری رویترز، اتهامهای مطرح شده علیه خود در دبی را رد کرد و گفت عضو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یا هیچ یک از نهادهای نظامی جمهوری اسلامی نیست. با این حال، او درباره اینکه آیا با این نهادها همکاری یا روابط تجاری داشته است یا نه، پاسخی نداد.
مختاری در این مصاحبه گفت:«من عضو آنها نیستم، اما آرزو میکنم روزی مانند آنها باشم. نه برای حمله به کسی، بلکه برای دفاع از مردم. هرگز از قدرت، ثروت یا جایگاهم در شبکههای اجتماعی برای آزار دیگران یا آسیب رساندن به بشریت استفاده نکردهام.»
او در روزهای منتهی به این سفر، تصاویری از خود با موهای تازه رنگ شده، هنگام ورزش، بستن چمدان و خرید هدیه، منتشر کرد.
مختاری در چهارم ژوئیه در کنار تصویری از خود و با استفاده از نماد چهره گریان نوشت:«حس عجیبی دارم، دارم به وطن برمیگردم.»
هر دو نفر، یعنی ساشا سبحانی و پویان مختاری، هرگونه ارتباط میان پایگاههای اینترنتی قمار که تبلیغ میکنند را رد کردند.
با این حال، شرکت امنیت سایبری اینفوبلاکس اعلام کرده است که هرچند این پایگاهها در زمانهای متفاوت، با نامهای گوناگون و با نشانهای تجاری مختلف ثبت شدهاند، اما از نظر نرمافزار، زیرساخت فنی و ویژگیهای تخصصی، شباهتهای فراوانی دارند که نشان دهنده ارتباط آنها با یکدیگر است.
این دو مرد همچنین تأکید کردند که از هرگونه نقش یا دخالت جمهوری اسلامی در فعالیتهای خود بیاطلاع هستند، سیاوش کیوان پور را نمیشناسند و هیچ آشنایی یا ارتباطی با صرافی شلبیت ندارند.
ساشا سبحانی نیز در ایمیلی که برای خبرگزاری رویترز ارسال کرد، گفت:«قاطعانه هرگونه دخالت در پولشویی، دور زدن تحریمها، تأمین مالی تروریسم یا انتقال منابع مالی به نمایندگی از دولت جمهوری اسلامی ایران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یا هر نهاد حکومتی دیگر ایران را رد میکنم.»
نه سیاوش کیوان پور و نه دولت جمهوری اسلامی ایران به درخواستهای خبرگزاری رویترز برای اظهار نظر پاسخی ندادند. همچنین پلیس دبی و دادستانی کل این شهر نیز از پاسخگویی به پرسشهای رویترز خودداری کردند. در بیانیه سازمان تنظیم مقررات داراییهای مجازی نیز هیچ اشارهای به نام ساشا سبحانی یا پویان مختاری نشده است.
سخنگوی دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری ایالات متحده در گفتگو با رویترز اظهار داشت:«ما از این اتهامات آگاه هستیم و آنها را با نهایت جدیت پیگیری میکنیم. از زمان بازگشت رئیس جمهوری دونالد ترامپ به کاخ سفید، وزارت خزانه داری اقدامات خود را برای هدف قرار دادن داراییهای دیجیتال مرتبط با حکومت جمهوری اسلامی بهطور چشمگیری تشدید کرده است.»
بررسی دادههای مورد مطالعه خبرگزاری رویترز نشان میدهد که این صرافی، از ماه مه ۲۰۲۴ یعنی زمانی که فعالیت خود را آغاز کرده است، تنها برای یکی از پایگاههای اینترنتی قمار وابسته به این شبکه گسترده، دست کم ۱۳۰ میلیون دلار دارایی دیجیتال را پردازش کرده است.
میعاد ملکی که تا سال گذشته معاون دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری ایالات متحده بود و در تدوین سیاستهای مقابله با دور زدن تحریمهای ایران مشارکت داشت، در این باره گفت:«برای سپاه پاسداران، ایدئولوژی نقش یک نشان تجاری را ایفا میکند، اما سودآوری، الگوی واقعی کسب و کار آن است. سپاه در موضوع قمار، خیلی زود سودآورترین درس جمهوری اسلامی را آموخت: نخست فعالیتی را غیرقانونی اعلام کن، سپس هم اجرای ممنوعیت آن و هم بازار سیاه همان فعالیت را در اختیار بگیر.»
سپاه پاسداران، اقتصاد پنهان و شبکه قمار اینترنتی
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نهادی در ساختار جمهوری اسلامی است که مأموریت آن پاسداری از انقلاب اسلامی است و در عین حال بر مجموعهای از بنگاههای اقتصادی با گردش مالی چندین میلیارد دلاری نظارت دارد.
با وجود آنکه میلیاردها دلار دارایی دیجیتال از طریق صرافی شلبیت جابجا شده است، در حال حاضر هیچ راه شناخته شدهای برای استفاده عموم از خدمات آن وجود ندارد. سه نفری که در نشانی ثبت شده این صرافی در محله دیره دبی حضور داشتند، به خبرنگار رویترز که از آنجا دیدار میکرد گفتند که تاکنون نام چنین شرکتی را نشنیدهاند و هیچ ارتباطی با فعالیتهای مرتبط با ارزهای دیجیتال ندارند. انجام مبادلات اینترنتی نیز از طریق این صرافی امکان پذیر نیست، زیرا پایگاه اینترنتی آن دیگر در دسترس نیست.
شرکت بینانس در پاسخ به پرسش رویترز درباره ارتباط خود با صرافی شلبیت، اعلام کرد که این صرافی هرگز نزد آن حساب کاربری نداشته و در فهرست تحریمهای این شرکت نیز قرار نداشته است. شرکت بینانس در عین حال، پردازش صدها میلیون دلار دارایی دیجیتال برای این صرافی را انکار نکرد و اعلام کرد این تراکنشها در زمان انجام، در زمره معاملات پرخطر ارزیابی نشده بودند.
این شرکت در بیانیهای افزود:«هرگاه کاربرانی مرتبط با این صرافی با بستر ما تعامل داشتهاند، سامانههای نظارتی ما مطابق مقررات عمل کردهاند. حسابهای مربوط را بررسی و مسدود کرده و موضوع را به مراجع مسئول اجرای قانون گزارش دادهاند.»
این شرکت از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد.
تسلط بر شبکه قمار
گرایش سپاه پاسداران به قمار اینترنتی، ادامه روند گسترش نفوذ این نهاد بر بخشهای مختلف اقتصاد ایران، اعم از رسمی و غیررسمی، به شمار میرود.
اگرچه پیشتر، از جمله در گزارشی که در سال ۲۰۲۱ از سوی یک مؤسسه پژوهشی در واشنگتن منتشر شد، گمانههایی درباره نقش حکومت در صنعت قمار مطرح شده بود، اما خبرگزاری رویترز نخستین رسانهای است که جزئیات چگونگی تسلط سپاه پاسداران بر این صنعت پرسود را منتشر میکند.
رضا غیبی، مقام پیشین جمهوری اسلامی که در سال ۲۰۲۲ ایران را ترک کرد و اکنون در بریتانیا زندگی میکند، به رویترز گفت:« هنگامی که حدود یک دهه پیش قمار اینترنتی در ایران رونق گرفت، سپاه پاسداران این حوزه را فرصتی سودآور تشخیص داد و کنترل آن را در دست گرفت.»
به گفته او، فعالیت گسترده قمار اینترنتی بدون همکاری بانک مرکزی جمهوری اسلامی نیز امکان پذیر نبود، زیرا زیرساخت پرداخت الکترونیکی کشور، از جمله کارتهای بانکی و سامانههای انتقال وجه، زیر نظر این بانک اداره میشود.
حمید نیکو در این باره گفت:«هرگاه یک فعالیت اقتصادی به اندازهای بزرگ شود که خارج از کنترل نهادهای حاکمیتی و امنیتی رشد کند، سپاه پاسداران برای در اختیار گرفتن آن وارد عمل میشود. آنها از پایگاههای اینترنتی قمار بهعنوان ابزاری برای برقراری ارتباط میان نظام مالی داخل و خارج از کشور استفاده کردند.»
به گفته رضا غیبی، حمید نیکو و محمدحسین ترکمان، سپاه پاسداران برای تبلیغ این پایگاههای اینترنتی، از خوانندگان، بازیگران و چهرههای مشهور شبکههای اجتماعی بهره میگیرند تا آنها این وبگاهها را به میلیونها دنبالکننده خود معرفی کنند.
این منابع میگویند نمایش زندگیهای تجملی و ثروتهای کلان از سوی این افراد، برای بسیاری از ایرانیانی که با بحران اقتصادی و کاهش قدرت خرید روبرو هستند، جذابیت فراوانی ایجاد کرده است.
حمید نیکو در سال ۲۰۱۵ ایران را ترک کرد. او پیش از آن، راهبرد پرداز ارشد یکی از مؤسسههای مطالعات راهبردی وابسته به سپاه پاسداران بود. محمد حسین ترکمان نیز در سال ۲۰۱۰ از ایران خارج شد. این سه نفر میگویند همچنان با منابعی در داخل ساختار حکومت در ارتباط هستند و بهطور مرتب با آنها گفتگو میکنند.
ترکمان گفت:« پس از آنکه بهعنوان تهدید امنیتی بازداشت شد، اندکی پس از آزادی از زندان از ایران گریخت.»
نیکو نیز اظهار داشت که برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری از ایران خارج شد، اما تحصیل خود را نیمه کاره رها کرد.
رضا غیبی نیز گفت پس از چندین بار بازجویی که در پی گفتگوهایش با رسانههای خارجی صورت گرفت، ناچار به ترک ایران شد.
تحقیقات رویترز نشان میدهد بیش از ۶۰ چهره شناخته شده ایرانی در شبکههای اجتماعی، این پایگاههای اینترنتی قمار را تبلیغ میکنند. حدود نیمی از آنان بیش از یک میلیون دنبالکننده دارند و سه نفر نیز مخاطبانی بیش از ده میلیون نفر را در اختیار دارند.
«کلیک کنید و لذت ببرید»
ساشا سبحانی، که نام اصلی او محمد جواد سبحانی است، با خالکوبیهای فراوان و علاقهاش به پوشاک و کالاهای گران قیمت، یکی از شناخته شدهترین چهرههای دنیای قمار اینترنتی فارسی زبان به شمار میرود.
او فرزند یکی از سفیران پیشین جمهوری اسلامی است و حدود سه میلیون و هفتصد هزار دنبال کننده در اینستاگرام دارد. در این صفحه، افزون بر تبلیغ آثار موسیقی خود، پایگاههای اینترنتی قمار را نیز تبلیغ میکند. او به رویترز گفت که دیگر هیچ ارتباطی با پدرش ندارد.
در ویدئویی که در سال ۲۰۲۵ از سوی دوست دختر اسپانیایی او در شبکه اجتماعی تیک تاک منتشر شد، سبحانی در جشن تولد هجدهسالگی او، یک خودروی رولزرویس صورتی رنگ به وی هدیه میدهد.
در بالای صفحه اینستاگرام او نیز پیوندی به یکی از پایگاههای اینترنتی قمار قرار گرفته است که میان تصویرهای نمادین دستههای اسکناس بالدار، تنها یک جمله به چشم میخورد:«کلیک کنید و لذت ببرید.»
پویان مختاری پیش از آنکه حساب کاربری او در اینستاگرام در اوایل سال جاری بسته شود، دنبالکنندگان بیشتری نسبت به ساشا سبحانی داشت. او اکنون در شبکه اجتماعی وطن، که عمدتا به زبان فارسی فعالیت میکند و خود میگوید آن را بر پایه فعالیتهای مرتبط با قمار راهاندازی کرده است، حضور دارد. هرچند شمار دنبال کنندگانش اکنون به مراتب کمتر از گذشته است.
خبرگزاری رویترز نتوانست علت بسته شدن حساب اینستاگرام مختاری را مشخص کند. شرکت متا، مالک اینستاگرام، نیز در پاسخ به درخواست رویترز، توضیحی در این باره ارائه نداده است.
مطالب منتشرشده از سوی مختاری در شبکههای اجتماعی، اغلب آمیزهای از نمایش ثروت و زندگی تجملی، از جمله مجموعهای از خودروهای فوق لوکس و ساعتهای گران قیمت در کنار ویدیوهای موسیقی و مطالبی در حمایت از جمهوری اسلامی بود.
در یکی از این تصاویر، او در دیدار با اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیسجمهوری پیشین جمهوری اسلامی، دیده میشود. همچنین در یکی از گفتگوهای زنده اینستاگرامی که با حضور مختاری و یکی دیگر از کاربران ایرانی برگزار شد، احمد خمینی، نوه روحالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، نیز برای مدتی کوتاه به این گفتگو پیوست.
منبع: عکس از روی اینستاگرام
در یکی دیگر از تصاویر منتشرشده در حساب اینستاگرام، که اکنون بسته شده است، خودروی کونیگزگ یسکو اتک، متعلق به مختاری، با ارزش تقریبی سه و نیم میلیون دلار، به نمایش درآمده است. خودرویی که رنگ بدنه آن از طلایی براق به صورتی درخشان تغییر یافته بود.
بر اساس اسناد قضایی ایران که خبرگزاری رویترز آنها را بررسی کرده است، پویان مختاری و ساشا سبحانی دست کم از سال ۲۰۲۰ با یکدیگر همکاری داشتهاند. در همان سال، دستگاه قضایی جمهوری اسلامی آنان را به اتهام راهاندازی شبکهای از پایگاههای اینترنتی قمار، از جمله اِیبیتی نود و حضرات، تحت پیگرد قرار داد.
این دو در زمان تشکیل پرونده خارج از ایران به سر میبردند و سه سال بعد، دادگاه جمهوری اسلامی آنان را غیابا محاکمه و هر یک را به دو سال حبس محکوم کرد.
در همان پرونده، سیاوش کیوان پور، بنیانگذار صرافی شلبیت نیز به اتهام همکاری با آنان، به سه ماه حبس محکوم شد.
بر اساس یک سند قضایی جمهوری اسلامی و به گفته فردی آگاه از این پرونده، جمهوری اسلامی برای پویان مختاری و ساشا سبحانی از سازمان پلیس جنایی بینالمللی درخواست صدور اعلان قرمز کرده بود.
هر دو نفر، که در آن زمان در اسپانیا اقامت داشتند، بازداشت شدند. پویان مختاری به خبرگزاری رویترز گفت که بیش از یک ماه در بازداشت بوده است.
به گفته این منبع، این اعلانها بعدا و به درخواست خود این دو نفر از سوی اینترپل لغو شد. بر اساس مقررات اینترپل، هرگاه دولت درخواستکننده پس از اعتراض فرد، مدارک و اطلاعات تکمیلی ارائه نکند، امکان لغو اعلان قرمز وجود دارد.
پویان مختاری در گفتگو با رویترز هرگونه تخلف را رد کرد و مدعی شد که قمار در ایران غیرقانونی نبوده است.
او گفت:« در ایران قانون مکتوبی درباره این حوزه، یعنی بازار پیشبینی اینترنتی یا قمار، یا هر نام دیگری که بر آن بگذارید، وجود نداشت. بنابراین اساسا فعالیت ما غیرقانونی محسوب نمیشد.»
با این حال، ماده ۷۰۵ قانون مجازات اسلامی تصریح میکند که قمار میتواند تا شش ماه حبس و ۷۴ ضربه شلاق در پی داشته باشد. همچنین در سال ۲۰۲۳ اصلاحیهای به این قانون افزوده شد که شرطبندی و قمار اینترنتی را نیز به صراحت در بر میگیرد.
رضا غیبی، مقام پیشین جمهوری اسلامی، در گفتگو با رویترز اظهار داشت که برخورد حکومت با شبکههای قمار، بیش از آنکه با هدف حمایت از مردم یا اجرای قانون انجام شود، برای حذف رقیبان صورت میگیرد.
او افزود:«موضوع این نیست که حکومت نگران رفاه مردم باشد یا قمار را از نظر شرعی حرام بداند؛ مسئله اصلی، حذف رقیبان است.»
وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی در مارس ۲۰۲۴ اعلام کرد شبکهای گسترده از قمار اینترنتی را که آن را «مافیای مستقر در لندن» توصیف کرده بود، متلاشی کرده است. این وزارتخانه در آن زمان مدعی شد شبکهای با نام «نیترو بت»، که ۵۴ پایگاه اینترنتی قمار را اداره میکرد، بزرگترین شبکه قمارغیرقانونی ایران بوده است.
با این حال، به گفته پژوهشگران حوزه ارزهای دیجیتال و کارشناسان امنیت فناوری اطلاعات که ماهها فعالیت این شبکه را بررسی کردهاند، مجموعه متشکل از بیش از دو هزار پایگاه اینترنتی قمار که از سوی پویان مختاری و ساشا سبحانی تبلیغ میشود، از نظر گستره فعالیت به مراتب بزرگتر از شبکه نیترو بت است و همچنان به فعالیت خود ادامه میدهد.
این شبکه، بازیهای مبتنی بر بخت و اقبال، از جمله ماشینهای قمار، بیست و یک و رولت را در اختیار کاربران قرار میدهد.
هیچ یک از مقامات کنونی یا پیشین جمهوری اسلامی که با خبرگزاری رویترز گفتگو کردهاند، نتوانستند توضیح دهند که چرا شبکهای که از سوی مختاری و سبحانی تبلیغ میشود، همچنان اجازه فعالیت دارد. در حالی که پایگاه اینترنتی نیترو بت دیگر در دسترس نیست.
رضا غیبی، مقام پیشین جمهوری اسلامی، در توضیح نحوه عملکرد سپاه پاسداران گفت:«سپاه پاسداران شبکهها و ساختارهایی ایجاد میکند که در آنها چهرهها به مرور تغییر میکنند. هر فردی که به شهرت و نفوذ برسد، دستگاه اطلاعاتی سپاه در پشت سر او قرار میگیرد و از او برای پیشبرد این شبکه استفاده میکند.»
در تصویری منتشرشده در اکتبر ۲۰۲۲ در شبکه اجتماعی اینستاگرام، ساشا سبحانی و پویان مختاری در کنار یکدیگر، درون یک هواپیمای اختصاصی، در حال صرف غذایی از مک دونالد دیده میشوند. مختاری در توضیح این تصویر تنها نوشت:«برادر من.»
بر اساس تحقیقات خبرگزاری رویترز، این دو نفر همچنان به تبلیغ همان پایگاههای اینترنتی قمار ادامه میدهند که پیشتر در پرونده قضایی تشکیل شده علیه آنان در جمهوری اسلامی نیز نامشان مطرح شده بود.
ساشا سبحانی در بیانیهای که برای رویترز فرستاد، یادآور شد که اعلان قرمز اینترپل علیه او لغو شده و پروندهای که در اسپانیا درباره وی تشکیل شده بود نیز مختومه شده است.
او نوشت:«هرگونه ادعا مبنی بر اینکه من با همان مقامهای ایرانی که مرا تحت پیگرد قرار دادند همکاری داشتهام، کاملا بیاساس و نادرست است.»
سبحانی همچنین گفت نقش او در پایگاه اینترنتی« اِیبیتی نود» تنها به انتشار آگهیهای تبلیغاتی در شبکههای اجتماعی محدود بوده است.
او افزود:«من هرگز مالک، سهامدار، مدیر، مسئول، کارمند، گرداننده یا تصمیم گیرنده «ای بی تی ۹۰» یا هیچ سکوی وابسته به آن نبودهام. همچنین نمیدانم این پایگاهها چگونه به سامانه پرداخت بانکی ایران دسترسی پیدا کردهاند.»
ساعتهای لوکس و ارزهای دیجیتال
دفتر صرافی شلبیت، در میان صرافیهای ارزی و ساختمانهای اداری منطقه دیره در دبی قرار گرفته است و از طریق سرسرای یک هتل ارزان قیمت میتوان به آن راه یافت. بازدیدکنندگان پس از ورود، با آسانسوری شلوغ به طبقه چهارم ساختمان میرسند. جایی که دری سنگین و قفل شده، مجهز به زنگ و دوربین امنیتی، ورودی دفتر را تشکیل میدهد. بر روی تابلوی نصب شده کنار این در، نام یک شرکت بازرگانی ساعتهای ولوریکس دیده میشود. بر اساس اسناد ثبت شرکتها در دبی، این شرکت نیز متعلق به سیاوش کیوانپور، بنیانگذار صرافی شلبیت است.
خبرنگار خبرگزاری رویترز که در اوایل ماه ژوئیه از دفتر ثبت شده این صرافی بازدید کرده بود، در آنجا تنها دفتری سه اتاقه مشاهده کرد که در آن ۱۳ ساعت مچی کارکرده، یک دستگاه شمارش اسکناس و یک میز کار قرار داشت. یکی از سه کارمند حاضر در دفتر، که تیشرت و صندل به تن داشت، به خبرنگار گفت که تاکنون نام سیاوش کیوانپور را نشنیده است.
کارمند دیگری با لحنی محتاطانه پرسید:«چه کسی شما را فرستاده است؟»
کارکنان همچنین گفتند ساعتهای موجود در دفتر برای فروش نیستند.
ریچ سندرز و دو شرکت متخصص در تحقیقات ارزهای دیجیتال بر این باورند که تمام گردش مالی حدود چهار میلیارد دلاری انجام شده از طریق صرافی شلبیت، تحت کنترل جمهوری اسلامی بوده است. به گفته آنان، این ارزیابی بر پایه چند عامل صورت گرفته است. از جمله ارتباط مستقیم این صرافی با بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و دیگر نهادهای تحت تحریم، نداشتن هیچ گونه حضور واقعی و قابل استفاده در فضای اینترنت، و همچنین پیوند آن با شبکههای استخراج ارزهای دیجیتال در ایران.
به گفته این کارشناسان، این صرافی دست کم ۱۲۵ میلیون دلار دارایی دیجیتال را از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دریافت کرده که بخش عمده آن به طور مستقیم منتقل شده است.
دادههای زنجیره بلوکی(بلاکچین) که خبرگزاری رویترز آنها را بررسی کرده است، همچنین نشان میدهد این صرافی دست کم ۲۰ میلیون دلار دیگر را از یک شبکه مشکوک استخراج ارزهای دیجیتال در ایران دریافت کرده است. این انتقالات از طریق کیف پولهای واسطه انجام شدهاند. کیف پول هایی که برای پنهان کردن منشا واقعی داراییهای دیجیتال به کار میروند.
استخراج ارزهای دیجیتال فرآیندی است که در آن رایانههای قدرتمند با حل محاسبات پیچیده، واحدهای جدید ارز دیجیتال تولید میکنند. فرایندی که در عمل به معنای ایجاد پول دیجیتال جدید است. جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۱۹ استخراج ارزهای دیجیتال را قانونی اعلام کرد، اما فعالان این حوزه را موظف ساخت برای فعالیت، مجوز دولتی دریافت کنند.
استخراج ارزهای دیجیتال در سالهای اخیر به یکی از ارکان اصلی راهبرد جمهوری اسلامی برای دور زدن تحریمهای غرب تبدیل شده است. تحریمهایی که دسترسی ایران به ارزهای معتبر خارجی و شبکه بانکی بینالمللی را بهشدت محدود کردهاند.
بر اساس نامهای که در سال ۲۰۲۴ از سوی دو سناتور آمریکایی، الیزابت وارن و انگِس کینگ، خطاب به مقامهای ارشد دولت جو بایدن ارسال شد، بانک مرکزی جمهوری اسلامی بیتکوین و دیگر ارزهای دیجیتالی را که در ایران استخراج میشوند، در بازارهای بینالمللی ارزهای دیجیتال به فروش میرساند.
دادههای زنجیره بلوکی(بلاکچین) که از سوی دو شرکت تحقیقاتی و خبرگزاری رویترز بررسی شدهاند، نشان میدهد که از ماه مه ۲۰۲۴ تاکنون، دستکم ۶۷۶ میلیون دلار دارایی دیجیتال از کیفپولهای متعلق به این صرافی به بزرگترین صرافی ارزهای دیجیتال جهان منتقل شده است.
از این میزان، دست کم ۵۴۰ میلیون دلار پس از آن جابجا شده که سازمان تنظیم مقررات داراییهای مجازی دبی، سال گذشته این صرافی را بهدلیل ارائه خدمات مبادله ارزهای دیجیتال بدون مجوز و تبلیغ این خدمات، جریمه کرده بود.
ریچ سندرز، پژوهشگر و بازرس مستقل گفت که در اکتبر ۲۰۲۵ بایننس را از ارتباط صرافی شلبیت با جمهوری اسلامی آگاه کرده بود. با این حال، دادههای بررسی شده نشان میدهد که حتی پس از این هشدار نیز انتقال داراییهای دیجیتال از این صرافی به بزرگترین صرافی ارزهای دیجیتال جهان ادامه یافته است.
این صرافی در پاسخ به پرسشهای رویترز درباره اقداماتی که پس از دریافت این هشدار انجام داده یا نداده است، پاسخی ارائه نکرد.
شرکت بایننس در بیانیه خود اعلام کرد:«انتقال داراییهای مرتبط با صرافی شلبیت به بایننس، بر اساس ارزیابی یک مؤسسه مستقل تحلیل زنجیره بلوکی شخص ثالث، در زمره تراکنشهای پرخطر قرار نگرفته بود.»
این شرکت نام مؤسسه را فاش نکرد. صرافی بایننس افزود که نمیتواند رقم انتقال یافته پس از جریمه مقام ناظر دبی را با دادههای خود «تطبیق» یا «تأیید» کند.
بایننس در سال ۲۰۲۳ از سوی ایالات متحده به دلیل نقض قوانین مبارزه با پولشویی از جمله انجام معاملات ارزهای دیجیتال مرتبط با جمهوری اسلامی به پرداخت چهار میلیارد و سیصد میلیون دلار جریمه محکوم شد.
با این حال، بایننس در ماه دسامبر، مجوزهای نظارتی کلیدی را در امارات متحده عربی برای سکوی مبادلات خود دریافت کرد.
بر اساس اظهارات دو منبع آگاه؛ پلیس دبی در اواخر ماه مارس، مختاری را به اتهام تأمین مالی گروههای تروریستی وابسته به جمهوری اسلامی که اقدامات خصمانهای علیه امارات متحده عربی انجام می دادند، بازداشت کرد.
آنها گفتند که او ۳۵ روز در بازداشت بود و سپس از امارات اخراج شد. همچنین تمامی داراییهای او در این کشور، از جمله موجودی حسابهای بانکی و خانهای به ارزش تقریبی پنج میلیون دلار، ضبط شد.
مختاری در گفتگویی که در اوایل ماه مه با یک پادکست ساز ایرانی انجام داد، درباره بازداشت خود سخن گفت و تأکید کرد که اتهام تأمین مالی حملات علیه امارات متحده عربی، کاملا بی اساس و دروغ بوده است.
خبرگزاری رویترز پس از اخراج مختاری از دبی، با بررسی مطالب منتشرشده در شبکههای اجتماعی، محل اقامت او را در سوئیتی به ارزش شبی حدود دو هزار دلار در هتلی مشرف به بندرگاه ویکتوریا در هنگ کنگ شناسایی کرد.
مختاری در پیامهای خود از رفتار مقامهای دبی بهژشدت انتقاد کرد و مدعی شد که آنان همه داراییهایش را از او گرفتهاند.
او همچنین در یکی از مطالب منتشرشده در شبکههای اجتماعی نوشت که پس از انتقال ۱۵۰ هزار دلار برای دوستانش در ایران بازداشت شده است.
مختاری پس از حدود دو ماه اقامت در هنگ کنگ، به نظر میرسید خود را برای بازگشت و بازسازی چهرهاش در ایران آماده میکند. در روزهای پیش از برگشت، چند رسانه دلسوز ایرانی با او گفتگوهایی منتشر کردند و وی را فردی توبه کرده، خداترس، اهل خواندن قرآن و پایبند به نماز روزانه معرفی کردند.
او در هشتم ژوئیه، از فرودگاه بانکوک، تصویری از خود در پای پلکان هواپیمایی که عازم ایران بود منتشر کرد و نوشت:«انشاالله کمتر از ۲۴ ساعت دیگر در تهران خواهم بود. دعا کنید بتوانم در پیشگاه خداوند متعال و مردم خوب این جهان، مفید و سربلند باشم.» در آن زمان مراسم تشییع رهبر جمهوری اسلامی در ایران به پایان رسیده بود.
بر اساس این گزارش، پویان مختاری از آن زمان تاکنون مطلب تازهای در شبکههای اجتماعی منتشر نکرده است.
منبع: رویترز
ترجمه و تنظیم: کیهان لندن
