مستند «گوگوش: ساختهشده از آتش» به کارگردانی نیلوفر تقیزاده، فیلمساز ایرانیتبار ساکن آلمان، که نخستین بار در اکتبر ۲۰۲۴ در سینماها به نمایش درآمد، این هفته همزمان با چهارمین سالگرد جنبش «زن، زندگی، آزادی» از طریق «اپل تیوی» در دسترس مخاطبان قرار میگیرد.
این مستند روایت زندگی پرفرازونشیب گوگوش، خواننده و بازیگر محبوب و نامدار ایرانی است که در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی به اوج شهرت رسید. اما فعالیت هنریاش با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ بشکلی ناگهانی و بیرحمانه متوقف شد و او به مدت ۲۱ سال از فعالیت هنری محروم ماند. گوگوش در دههی ۱۹۹۰ بار دیگر در آمریکای شمالی به صحنه بازگشت و از سال ۲۰۰۰ میلادی تاکنون برای دوستدارانش، که وی را تحسین میکنند، در سراسر جهان برنامه اجرا کرده است.
گوگوش در صحنههای آغازین این مستند میگوید: «انسانها نیرویی در درون خود دارند. سرچشمهای از قدرت؛ همهی ما آن را داریم، حتی اگر ندانیم. بهنوعی، از وجود آن آگاه نیستیم.»
«گوگوش: ساختهشده از آتش» روایت تأثیرگذار زندگی «ملکهی پاپ ایران» است. این مستند با بهرهگیری از تصاویر آرشیوی کمیاب، گفتگوهای صمیمانه و روایتها و تأملات شخصی خود این هنرمند، زندگی پرآشوب او، سالهای دوری از وطن و بازگشت پیروزمندانهاش به صحنههای بینالمللی در سال ۲۰۰۰ را به تصویر میکشد.
گوگوش در بخشی از این مستند با یادآوری دوران کودکی خود میگوید: «نامادری داشتم که بطور کلیشهای شرور بود. من و برادرم را بسیار آزار میداد. اغلب ما را کتک میزد. در خانه از ما مثل برده کار میکشید. من سه کار داشتم: کارهای خانه، نگهداری از بچهها و فعالیت هنریام در بیرون از خانه.»
او در ادامه میگوید: «سعی میکردم در مدرسه تمام تلاشم را بکنم، اما متأسفانه امکان ادامهی تحصیل در سنین پایین از من گرفته شد.»
گوگوش تنها دورهی ابتدایی را به پایان رساند و به او اجازهی ادامهی تحصیل در دورهی متوسطه داده نشد.
تنها جایی که او در آن احساس امنیت و آزادی میکرد، صحنه بود. گوگوش میگوید: «صحنه و بازی کردن مقابل دوربین، زندگی واقعی من بود. آنجا احساس میکردم زندهام. دور از صحنه، فقط سعی میکردم زنده بمانم.»
نیلوفر تقیزاده، کارگردان، نویسنده و تهیهکننده، سال ۱۹۷۸ در مشهد به دنیا آمد؛ زمانی که به نوشتهی خودش در یادداشتهای مربوط به تولید این مستند، «کمی پیش از آنکه زندگی مردم بکلی زیر و رو شود.»
او که دوران کودکی و نوجوانی خود را در مشهد گذراند، به ترانههای گوگوش گوش میداد و فیلمهای او را تماشا میکرد. تقیزاده گاه نوارهای کاست گوگوش را از فروشندهای غیرمجاز تهیه میکرد که در زیرزمین یک مرکز خرید، در پوشش اسباببازیفروشی، نوار موسیقی میفروخت.
تقیزاده میگوید: «در حالی که ما بچههای انقلاب مجبور بودیم کاملا پوشیده باشیم، لباسهای تیره بپوشیم، اجازهی آواز خواندن نداشتیم و حتی بخاطر بیرون بودن چند تار مو تنبیه میشدیم، گوگوش رنگ فراوانی به زندگی ما میبخشید. من همیشه میتوانستم به موسیقی و فیلمهای او پناه ببرم و زنی ایرانی را در ذهنم تصور کنم که هیچ شباهتی به واقعیت زندگی روزمرهی ما نداشت.»
نیلوفر تقیزاده در سال ۱۹۹۶ به آلمان مهاجرت کرد و در آنجا در رشتهی کارگردانی سینما در آکادمی آتانور تحصیل کرد. او در سال ۲۰۱۹ شرکت فیلمسازی «ویندکچر پروداکشنز» را تأسیس کرد که بعدها مستند «رویای نیلا در باغ عدن» در سال ۲۰۲۴ و «گوگوش: ساختهشده از آتش» را تهیه کرد.
«رویای نیلا در باغ عدن» درباره کودکانی در ایران است که حاصل ازدواجهای موقت هستند اما هویت و حقوق قانونی آنان به رسمیت شناخته نشده و در وضعیتی مبهم و بلاتکلیف از نظر حقوقی زندگی میکنند.
از نگاه تقیزاده، گوگوش بسیار فراتر از یک چهرهی سرشناس موسیقی پاپ یا بازیگری مشهور است.
او میگوید: «گوگوش نماد تلاش خستگیناپذیر برای آزادی و صدای خاموششدهی بانوان ایرانی است. او همچنان الهامبخش نسلهای مختلف است تا حتی در جایی که امیدی وجود ندارد، تسلیم نشوند. او برای چیزی مبارزه کرده که بیش از ۸۰ میلیون نفر برای دخترانشان و برای خودشان میخواهند: صدایی آزاد و رسا.»
تقیزاده افزوده است: «گوگوش: ساختهشده از آتش» تلاش من برای روایت داستان زندگی او و همزمان، بازتاب تاریخ فرهنگ ایران در ۴۵ سال گذشته است.»
در پایان مستند، او از گوگوش میپرسد چه پیامی برای زنان و مردان در هر گوشهی جهان دارد که امید خود را از دست دادهاند و احساس میکنند در بنبست گرفتار شدهاند.
گوگوش پاسخ میدهد که «پیام خاصی ندارد، زیرا خود را همچنان گرفتار توفانی مداوم میبیند و هر آنچه روی میدهد، چه خوب و چه بد، برای وی تجربهای تازه است.»
او میگوید: «با خوشحالی آن را پذیرفتم و هنوز هم میپذیرم و از آن فرار نمیکنم، زیرا همهی اینها مرا ساخته و همچنان به ساختن من ادامه میدهد.»
و در پایان میگوید: «امید من این است که روزی آزادی و شادی به میهنم بازگردد.»
گفتنی است که مستند «گوگوش: ساختهشده از آتش» نخستین بار در جشنوارهی بینالمللی مستند شفیلد در انگلستان به نمایش درآمد و پس از آن در شماری از جشنوارههای معتبر بینالمللی، از جمله جشنوارهی بینالمللی فیلم تورنتو در کانادا، فیلمفست هامبورگ و جشنوارهی بینالمللی فیلم مستند کپنهاگ، پایتخت دانمارک، به نمایش گذاشته شد.
منبع: کیهان لایف
ترجمه و تنظیم: کیهان لندن
