ساخت نخستین پروژه طرح «خانه‌ریز» در غرب تهران آغاز، و قیمت هر متر از این واحدهای مسکونی ۲۳۸ میلیون تومان اعلام شده است. رقمی معادل حدود یک سال درآمد یک کارگر برای خرید تنها یک متر آپارتمان!
طرح «خانه‌ریز» تابستان امسال توسط شهرداری تهران رونمایی شد که بر اساس آن شهروندان امکان خرید مسکن به صورت متری را پیدا می‌کنند. بر اساس طرح شهرداری، هر «خانه‌ریز» معادل ۰/۰۱ مترمربع، یعنی ۱۰۰ سانتی‌مترمربع از یک مترمربع است. بنابراین با خرید ۱۰۰ خانه‌ریز، فرد از منافع تغییر ارزش یک مترمربع از پروژه برخوردار می‌شود. قیمت هر خانه‌ریز بر اساس ارزش‌گذاری پروژه تعیین می‌شود و قیمت اعلامی می‌تواند با تغییر ارزش پروژه تغییر کند.
در شرایطی که شهرداری تهران اعلام کرده بود این طرح برای حمایت از خانه‌دار شدن شهروندان کم‌درآمد اجرایی شده است، اکنون با اجرای نخستین پروژه ۵۰ واحدی در منطقه پنج تهران، قیمت هر متر خانه‌ریز ۲۳۸ میلیون تومان اعلام شده است.
شهرداری تهران پیشتر اعلام کرده بود که از هر دو شهروند تهرانی، یک نفر مستأجر است و به گفته رئیس سازمان سرمایه‌گذاری شهر تهران قیمت هر واحد مسکونی در تهران حداقل ۸ میلیارد تومان است و بخش زیادی از مردم توان خرید خانه را ندارند.
اکنون با توجه به قیمت اعلام شده از سوی شهرداری قیمت کامل یک واحد ۵۰ متری خانه‌ریز با نرخ امروز نیز بیش از ۱۱ میلیارد تومان خواهد بود. در حالیکه شهرداری پیشتر نیز اعلام کرده بود قیمت اعلامی می‌تواند با تغییر ارزش پروژه تغییر کند؛ به این معنا که قیمت خانه‌ها با افزایش قیمت ساخت و افزایش تورم ممکن است افزایش پیدا کند.
نرخ اولیه اعلام شده برای هر متر خانه‌ریز در شرایطی ۲۳۸ میلیون تومان اعلام شده که رقم حقوق ماهانه یک کارگر در صورت داشتن قرارداد رسمی و دریافت همه مزایای شغلی حداکثر حدود ۲۵ میلیون تومان خواهد بود. به بیان دیگر یک کارگر در صورت پس‌انداز کل درآمدش -که امری محال است- پس از یک سال خواهد توانست یک متر «خانه‌ریز» خریداری کند.
این مقایسه نشان می‌دهد طرح «خانه‌ریز» نیز از ابتدا در دستیابی به هدف اعلام شده شکست خورده است. دیگر طرح‌هایی که به ظاهر برای حمایت از خانه‌دار شدن مستأجران و جوانان اجرا شده نیز در عمل کمکی به این اقشار نمی‌کند.
برای نمونه وام مسکن با رقمی ناچیز نسبت به قیمت مسکن عرضه می‌شود اما در آنسو اقساط چند ده میلیونی این وام‌ها سبب شده اقشار کم‌درآمد در عمل توان پرداخت این اقساط را نداشته باشند.
بانک مرکزی در تازه‌ترین مصوبه خود، سقف تسهیلات خرید مسکن را برای متقاضیان انفرادی در تهران به یک میلیارد تومان افزایش داده است. این رقم برای مراکز استان‌ها و شهرهای بالای ۲۰۰ هزار نفر، ۸۰۰ میلیون تومان و برای سایر مناطق شهری، ۶۰۰ میلیون تومان تعیین شده است. این افزایش، در شرایطی اعمال می‌شود که بازار مسکن در ماه‌های اخیر رشد قیمت قابل توجهی را تجربه کرده و قدرت خرید خانوارها نیز به شدت کاهش یافته است.
در نگاه اول، دو برابر شدن سقف وام می‌تواند گامی در جهت حمایت از خانه‌اولی‌ها به نظر برسد، اما نگاهی به واقعیت بازار تصویر دیگری را نشان می‌دهد. در حالی که برآوردهای پژوهشگران مسکن نشان می‌دهد، میانگین قیمت هر مترمربع مسکن در تهران از مرز ۲۰۰ میلیون تومان عبور کرده است، وام یک میلیارد تومانی تنها عیار خرید حدود ۵ مترمربع آپارتمان را دارد و با احتساب هزینه خرید اوراق، این توان به حدود ۴ مترمربع کاهش می‌یابد.
محمود اولاد، کارشناس اقتصادی، نیز در گفتگو با وبسایت «تجارت نیوز» گفته: «این وام با توجه به قیمت مسکن در کشور بسیار ناچیز است. در چنین شرایطی، پیش از هر چیز باید دید تسهیلات پرداختی چه سهمی از هزینه خرید یک واحد مسکونی را پوشش می‌دهد.»
او توضیح داده: «برای مثال، اگر مبلغ وام به ۳ تا ۵ میلیارد تومان برسد، باید بررسی کرد این رقم چه میزان از قیمت یک خانه را تامین می‌کند. از سوی دیگر، اگر اقساط چنین وامی به ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان در ماه برسد، باید پرسید چه خانواری توان پرداخت این میزان قسط را دارد.»
این کارشناس اقتصادی افزوده: «دهک‌های بالای درآمدی که ممکن است توان پرداخت چنین اقساطی را داشته باشند، گروه هدف اصلی وام مسکن نیستند و بسیاری از آنها نیز اساسا نیازی به چنین تسهیلاتی ندارند. بنابراین افزایش رقم وام به تنهایی نمی‌تواند مشکل تامین مالی خرید مسکن را برطرف کند.»
محمود اولاد بحران اصلی مساله اصلی را فاصله بسیار زیاد میان درآمد خانوار و قیمت مسکن ارزیابی کرده و گفته: «زمانی که قدرت اقتصادی خانوار کاهش پیدا کرده، افزایش اسمی سقف وام به تنهایی نمی‌تواند قدرت خرید مسکن را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. تسهیلات زمانی می‌تواند کارایی لازم را داشته باشد که از یک سو بخش قابل توجهی از قیمت خانه را پوشش دهد و از سوی دیگر، اقساط آن با توان مالی خانوار تناسب داشته باشد. بنابراین مسئله فقط افزایش رقم وام نیست؛ بلکه باید میان مبلغ تسهیلات، قیمت مسکن و قدرت بازپرداخت خانوار تناسب ایجاد شود.»
ناچیز بودن رقم وام‌های مسکن از سوی حبیب‌الله طاهرخانی، معاون مسکن و ساختمان وزیر راه و شهرسازی، نیز تأیید شده است. او گفته: «در زمان حاضر سهم تسهیلات مسکن از قیمت یک واحد مسکونی قابل استطاعت ۱۰ تا ۱۵ درصد است که رقم بسیار پایینی محسوب می‌شود.»
معاون وزیر راه و شهرسازی افزوده: «در بسیاری از کشور‌ها تسهیلات مسکن می‌تواند تا ۸۰ درصد قیمت یک واحد مسکونی را پوشش دهد، اما در کشور ما خانوارها نمی‌توانند صرفاً با پس‌انداز وارد بازار مسکن شوند. بنابراین افزایش تسهیلات و همراهی نظام بانکی و بانک مرکزی برای تقویت قدرت خرید مردم ضروری است.»
