احمد رأفت – دونالد ترامپ رئیس جمهور مناقشهبرانگیز ایالات متحده آمریکا در اولین سفر رسمی در دور دوم اقامت خود در کاخ سفید وارد ریاض شد. وی در دور اول نیز در اولین سفر رسمی خود راهی پادشاهی سعودی شده بود. در این سفر، برخلاف سفر قبلی، دونالد ترامپ از اسرائیل بازدید به عمل نخواهد آورد، بلکه در قطر و امارات متحده عربی توقف کوتاهی خواهد داشت.
انتخاب پادشاهی سعودی به عنوان اولین کشوری که دونالد ترامپ برای سفر رسمی خود انتخاب کرده است، میتواند چند دلیل داشته باشد، که بدون شک قول سرمایهگذاری یک تریلیون دلاری محمد بنسلمان ولیعهد پرقدرت سعودی، در چهار سال آینده در ایالات متحده مهمترین آن است. توقف چند ساعته دونالد ترامپ در دوحه نیز برای امیر این شیخنشین بیش از نیم میلیارد دلار هزینه داشته که قرار است یک بوئینگ آخرین مدل را پیشکش رئیس جمهور آمریکا کند. البته هنوزمشخص نیست که این هواپیمای مجلل که گفته میشود مبالغ زیادی خرج دکور داخلی آن شده، هدیهای به نهاد ریاست جمهوری قدرتمندترین کشور دنیاست، یا پس از پایان دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، همراه او کاخ سفید را ترک کرده و در آشیانهی خصوصی وی در ایالت فلوریدا جا بگیرد. این در حالیست که خود ترامپ روز دوشنبه ۱۲ ماه مه اعلام کرد که این هدیه به وزارت دفاع ایالات متحده است.
امارات متحده عربی نیز متعهد شده در ده سال آینده بیش از یک تریلیون دلار در آمریکا سرمایهگذاری کند. در این میان، به نظر میرسد دونالد ترامپ که تا کنون نتوانسته موفقیتی قابل ذکر در زمینه اقتصادی داشته باشد، از این سفر با دستان پر به واشنگتن باز خواهد گشت.
هیأتی که دونالد ترامپ را در سفر به کشورهای حاشیهی خلیج فارس همراهی میکند، تنها مارکو روبیو وزیر امور خارجه، پیت هگست وزیر دفاع و اسکات بسنت وزیر خزانهداری را در بر نمیگیرد. بسیاری از کارآفرینان سرشناس آمریکائی نیز در این سفر رئیس جمهور را همراهی میکنند که از جمله میتوان به ایلان ماسک رئیس شرکت تسلا، اندی جاسی مدیرعامل آمازون، مارک زاکربرگ صاحب شرکت متا، سم آلتمن مدیرعامل آوپنایآی و مدیران عامل شرکتهای بلکراک، سیتیگروپ، آیبیام، بوئینگ، دلتا ایرلاینز، آمریکن ایرلاینز، یونایتد ایرلاینز و بسیاری دیگر اشاره کرد. همراهانی که فهرست آنها خود گویای اهمیت اقتصادی این سفر است.
رؤسای جمهور آمریکا طبق سنتی نانوشته برای اولین سفر خود پس از ورود به کاخ سفید کشورهای اروپائی و یا کانادا را انتخاب میکنند که متحدین تاریخی این کشور هستند. سفر هفته گذشته دونالد ترامپ به رم برای حضور در مراسم تشییع پاپ فرانسیس اول را نمیتوان سفر رسمی به حساب آورد، اگرچه تصویر دیدار او با ولودیمیر زلینسکی رئیس جمهور اوکراین در داخل کلیسای سن پیتر بدون شک در صفحات تاریخ ثبت خواهد شد.
عمر العبادی روزنامهنگار سعودی ساکن بریتانیا به کیهان لندن میگوید: «رئیس جمهور آمریکا به دنبال متحدین جدیدی است که در راستای سیاستهای او بدون چانهزنی حرکت کنند و همزمان از بنیه مالی قوی برخوردار باشند. پادشاهی سعودی، امارات متحده غربی و قطر همگی این دو خصویت را دارند، زیرا هم در منطقه نفوذ دارند و هم از امکانات مالی بسیاری برخوردارند و هم مانند اروپا نمیخواهند در تصمیمگیری های کاخ سفید نقش داشته باشند و یا در مورد آنها ابراز نظر کنند.» همین تحلیلگر سعودی- بریتانیائی در ادامه میافزاید: «البته نباید نادیده گرفت که سعودیها و قطریها، به دلایل مختلفی، در سالهای اخیر نقش مهمی در خارج از منطقه خاورمیانه نیز به عهده گرفتهاند.»
در ازای این سرمایهگذاری گسترده توسط کشورهای حاشیهی جنوبی خلیج فارس، دونالد ترامپ مجبور است به خواستهای سیاسی این کشورها نیز پاسخی مثبت دهد. به نظر میرسد یکی از کمهزینهترین این پاسخها تغییر نام خلیج فارس به نام جعلی «خلیج عربی» است. نباید فراموش کرد که در روزهای گذشته، دونالد ترامپ با یکی از دستورهای اجرائی خود نام خلیج مکزیک را نیز به «خلیج آمریکا» تغییر داد. البته اتحادیه اروپا نیز در اقدامی مناقشهبرانگیز در سال گذشته طی بیانیهای صحبت از «اشغال» سه جزیره تنب بزرگ و کوچک و ابوموسی در خلیج فارس توسط ایران کرد. سالهاست که امارات متحده عربی در هر مناسبتی ادعای مالکیت این سه جزیره ایرانی را مطرح می کند، ولی این اولین بار است که ۲۷ کشور اروپائی بر این ادعا به صورت رسمی صحه گذاشتند.
پرونده دیگری که در این سفر، به ویژه در جریان دیدار دونالد ترامپ با رهبران هر ۶ کشور «شورای همکاری خلیج فارس» روی میز قرار خواهد گرفت، جنگ ویرانگر غزه و آینده فلسطینیها است. دونالد ترامپ در نخستین روزهای دوره جدید ریاست جمهوریاش گفته بود که کشورش میخواهد غزه را به «ریویرای خاورمیانه» تبدیل کند. پیشنهادی که با واکنش مثبت اسرائیل و مخالفت سخت کشورهای عربی مواجه شد. پروژهای که پس از آن دیگر از سوی ترامپ مطرح نشد. این پیشنهاد که هیچ پشتیبان دیگری بجز اسرائیل پیدا نکرد، در عمل جابجایی جمعیت ۲/۱ میلیون نفری این منطقه و انتقال آنها به کشورهای عربی بود. کشورهای عربی هم در مخالفت با این پیشنهاد و پذیرفتن این جمعیت فلسطینی در خاک خود، در نشستی مشترک طرحی جانشین ارائه دادند که البته اسرائیل و آمریکا آن را نپذیرفتند.
عبدالله حکیم روزنامهنگار فلسطینی در رامالله به کیهان لندن میگوید: «پیوستن پادشاهی سعودی به پیمان ابراهیم که در دوران ریاست جمهوری قبلی دونالد ترامپ با به رسمیت شناختن اسرائیل از سوی امیرنشین بحرین و امارات متحده عربی شکل گرفت، تا زمانی که مشکلی به نام فلسطین وجود دارد قابل تصور نیست. مقامات سعودی بارها و بارها تکرار کردهاند که تنها زمانی اسرائیل را به رسمیت خواهند شناخت و با این کشور مناسبات رسمی برقرار خواهند کرد، که چشمانداز ایجاد کشوری مستقل به نام فلسطین در دستور کار اسرائیل و آمریکا قرار گیرد.» این خواست را سعودیها در دیدار این روزهای خود با دونالد ترامپ نیز مطرح خواهند کرد. «خبر غیرمنتتظرهای» که دونالد ترامپ قول اعلام آن را در جریان این سفر به کشورهای خلیج فارس داده بود، به گفتهی این روزنامهنگار فلسطینی میتواند در این رابطه باشد. عبدالله حکیم معتقد است تغییراتی در رهبری سازمان آزادیبخش فلسطین که حکومت در نوار غربی رود اردن را در دست دارد، میتواند در همین جهت باشد.
عمر العبادی همچنین معتقد است که توافق هفته گذشته دونالد ترامپ با حوثیها و توقف بمباران مواضع آنها از سوی آمریکا به پیشنهاد سعودیها و با وساطت کشورهای عرب خلیج فارس انجام گرفته است. توافقی که اسرائیل را در بر نمیگیرد زیرا انصارالله بارها اعلام کرده است که به پرتاب موشک به سمت این کشور تا پایان اشغال غزه ادامه خواهد داد. اظهاراتی که منابع نزدیک به کاخ سفید هم آن را تائید میکنند. دونالد ترامپ برای تضمین موفقیت اولین سفر رسمی خود، در هفتههای گذشته بارها اقداماتی انجام داده که خشم و تگرانی دولت بنیامین نتانیاهو را برانگیخته است، اگرچه به نظر میرسد نخستوزیر اسرائیل تلاش دارد آنها را کماهمیت جلوه دهد و در همین ارتباط خبر درباره اختلاف بین خود و ترامپ را تکذیب و تأکید کرد که در همه مسائل مواضع یکسانی دارند. این در حالیست که رسانههای اسرائیلی نگرانی از سیاستهای آمریکا در منطقه را نه تنها بروز میدهند بلکه بسیار خطرناک ارزیابی میکنند.
همزمان پادشاهی سعودی و دیگر کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس با نگرانی به گفتگوهای جمهوری اسلامی و ایالات متحده آمریکا در رابطه با پرونده هستهای تهران نگاه میکنند. عدم موفقیت این گفتگوها که پس از وقفهای کوتاه دوباره یکشنبه ۱۱ ماه مه در مسقط برگزار شد، کابوسی برای امیرنشینهای خلیج فارس است. آنها نگران واکنشهای احتمالی جمهوری اسلامی به جنگ احتمالی در صورت شکست این مذاکرات هستند. دونالد ترامپ بارها در روزهای گذشته از دو گزینه توافق یا بمباران صحبت کرده است. عمر العبادی میگوید: «در ریاض این دو گزینه نیز از جمله پروندههائی هستند که روی میز قرار خواهند گرفت.»
العبادی به افزایش نقش پادشاهی سعودی، قطر، عمان و امارات متحده عربی در سطح جهانی در دو سال گذشته اشاره میکند و میافزاید: «روسها و چینیها قبل از آمریکا روی این نقش پادشاهی سعودی و قطر حساب باز کردند و آمریکا که عقب مانده بود، برای از دست ندادن نفوذ تاریخی خود در منطقه مجبور است آن را جبران کند.» اشاره این روزنامهنگار سعودی به مذاکرات در رابطه با جنگ اوکراین در پادشاهی سعودی، نقش امارات متحده عربی در تبادل زندانیان جنگی بین مسکو و کییف، و نقش قطر در مذاکرات بین آمریکا و طالبان افغانستان است. بحرانهائی که چین و روسیه را نیز درگیر کرده و آنها روی نقش کشورهای جنوب خلیج فارس در حل این مشکلات حساب باز کردهاند.
عبدالرحمن الراشد تحلیلگر بانفوذ سعودی در تحلیلی که در روزنامه «الشرق الاوسط» منتشر شده مینویسد: «سفر دونالد ترامپ رئیس جمهوری ایالات متحده به پادشاهی عربی سعودی قرار نیست یک دیدار تشریفاتی باشد. آنچه در پس این سفر تاریخی نهفته، فهرستی بلند از پروندههایی است که اگر اجرا شوند، نه فقط روابط ریاض و واشنگتن را دگرگون میکنند، بلکه میتوانند نظم سیاسی، امنیتی و اقتصادی منطقه را متحول ساخته و حتی نظم جهانی را نیز تحت تاثیر قرار دهند.»
