افزایش قیمت ارز و تورم در دو ماه گذشته سبب افزایش هزینهها در صنعت نشر شده و قیمت کتاب را نسبت به پنج سال پیش بطور متوسط ۱۰ برابر افزایش داده است.
وبسایت «اقتصاد ۲۴» در گزارشی به آثار افزایش قیمت ارز و تورم بر صنعت نشر پرداخته و نوشته در خرداد و تیر ۱۴۰۴، با رسیدن قیمت دلار به کانال ۹۰ هزار تومان، وضعیت بازار کتاب به مرز بحران رسیده است.
این گزارش تأکید کرده که در سال ۱۳۹۹، با وجود تحریمها و نوسانات ارزی، قیمت کتابها نسبتاً قابل کنترل بود. دلار در کانالهای قیمتی حدود ۲۵ تا ۳۰ هزار تومان در نوسان بود و قیمت یک کتاب عمومی معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ هزار تومان متغیر بود؛ اما با گذر زمان و ورود به سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲، شاهد رشد چشمگیری در قیمت دلار و به تبع آن، کتاب بودیم.
در این سالها، دلار از مرز ۵۰ هزار تومان عبور کرد و قیمت کتاب نیز بطور متوسط دو تا سه برابر افزایش یافت. بسیاری از کتابهای چاپ سالهای قبل که با دلار ارزانتر منتشر شده بودند، با تجدید چاپ، جهش قیمتی قابل توجه پیدا کردهاند.
حال در خرداد و تیر ۱۴۰۴، با عبور دلار از مرزهای قیمتی جدید و رسیدن به کانال ۹۰ هزار تومان، وضعیت بازار کتاب به مرز بحران رسیده و قیمت یک کتاب عمومی که در سال ۱۳۹۹ با ۳۰ تا ۵۰ هزار تومان قابل تهیه بود، اکنون به راحتی به ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار تومان و حتی بیشتر رسیده است.
این افزایش چند صد درصدی، بیش از هر چیز، بازتاب مستقیم افزایش قیمت دلار است. مواد اولیه تولید کتاب از جمله کاغذ، مرکب و هزینههای چاپ، همگی وابستگی شدیدی به واردات دارند و با هر نوسان ارزی، قیمت آنها افزایش مییابد. این افزایش هزینه تولید، مستقیماً به مصرفکننده نهایی، یعنی خواننده، منتقل میشود.
بر اساس این گزارش قیمت هر بند کاغذ تحریر ۷۰ گرمی (۱۰۰۰ ورقی) که در ابتدای سال ۱۳۹۹ حدود ۱۲۰ هزار تومان بود، اکنون به حدود یک میلیون و ۵۵۰ هزار تومان رسیده است؛ یعنی افزایشی نزدیک به ۱۳ برابری که نشاندهنده افزایش بسیار قابل توجه قیمت مواد اولیه است.
از سوی دیگر قیمت مرکب و سایر ملزومات چاپ مانند فیلم و زینک نیز روند افزایشی مشابهی را تجربه کردهاند، بطوری که برخی از این اقلام شاهد افزایش ۵ برابری قیمت بودهاند. در این بین، هزینههای مربوط به فرآیند چاپ و صحافی نیز به دلیل افزایش قیمت مواد مصرفی در این فرآیندها، هزینههای نگهداری و تعمیر ماشینآلات (که بسیاری از آنها وارداتی هستند) و همچنین دستمزد نیروی کار، بطور میانگین بین ۳ تا ۴ برابر افزایش یافته است.
«اقتصاد ۲۴» تأکید کرده که با در نظر گرفتن این افزایشهای قابل توجه در هزینههای مواد اولیه و فرآیندهای تولید، هزینه تمام شده یک کتاب بطور کلی افزایش یافته است. اگر چه قیمت نهایی کتابها به عوامل متعددی از جمله تعداد صفحات، نوع کاغذ، طرح جلد و همچنین استراتژی قیمتگذاری ناشر بستگی دارد، اما بطور میانگین، میتوان گفت هزینههای تولید یک کتاب در مقایسه با سال ۱۳۹۹، بین ۴ تا ۵ برابر افزایش یافته است.
از سوی دیگر بازار کتابهای صوتی و پیدیاف به علت قیمت بالای کتابهای کاغذی پررونق شده است. بسیاری از شهروندان وقتی نمیتوانند هزینه کتابهای کاغذی را پرداخت کنند، با هزینههایی خیلی پایینتر نسخه پیدیاف همان کتاب را تهیه میکنند.
مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی دو سال پیش در گزارشی اعلام کرد که با احتساب تورم، میانگین هزینهکرد فرهنگی خانوارهای ایرانی ازسال۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱، روند نزولی داشته است. بطوری که سهم هزینه فرهنگی خانوار از سبد خرید آنها از۱۱/۵ درصد درسال۱۳۹۶ به ۹/۳ درصد در سال ۱۴۰۱ کاهش یافته است.
در این گزارش تأکید شده بود که افزایشی هزینهها در بازار سینما، کتاب و موسیقی بیش از آنکه ناشی از افزایش تعداد مخاطبان و میزان فروش باشد، ناشی از افزایش تورم بوده است.
افزایش قیمت کتاب سبب حذف این کالای مهم فرهنگی از سبد خرید شهروندان شده است. بسیاری از خانوادهها بودجهای برای خرید کتابهای غیردرسی ندارند.
در همین رابطه وبسایت «اقتصاد ۲۴» نوشته وقتی کتاب از سبد خانوار حذف میشود، یا به کالایی لوکس و دستنیافتنی تبدیل میشود، جامعه از ذخایر دانشی و فرهنگی خود محروم میشود. این اتفاق، بهویژه در شرایطی که کشور با چالشهای سیاسی و اجتماعی روبرو است، میتواند شکافهای فرهنگی و اطلاعاتی را عمیقتر کند.
ان گزارش تأکید کرده کتاب به عنوان یکی از کالاهای غیرضروری در کوتاهمدت، اولین قربانی سیاستهای انقباضی خانوارها میشود. این چرخه معیوب، که در آن افزایش تنش منجر به افزایش قیمت دلار، کاهش قدرت خرید و در نهایت، کاهش سرانه مطالعه میشود، زنگ خطری جدی برای آینده فرهنگی کشور است.
این در حالیست که خرید کتابهای درسی هم برای بسیاری از خانوارها به چالشی جدی تبدیل شده است. گزارشها نشان میدهد هر ساله بسیاری از والدین کمدرآمد توان خرید کتاب درسی، نوشت افزار یا لباس فرم مدرسه را ندارند و شماری از والدین نیز ناچار به خرید کتابهای دست دوم برای فرزندان خود هستند.
