ناصر تقوایی، فیلمساز، نویسنده و از چهرههای تأثیرگذار سینمای ایران روز سه شنبه ۲۲ مهر در ۸۴ سالگی درگذشت. خبر درگذشت او را مرضیه وفامهر، همسرش در صفحه اینستاگرام خود منتشر کرد و نوشت: «هنرمندی که دشواری آزاده زیستن را برگزید به رهایی رسید.» او در یادداشت خود افزود: «پروازش را به خاطر بسپاریم. وى عاشق گیاهان بود، به یادش درخت بکاریم. او عاشق سینما بود، به یادش تماشا کنیم.»
ناصر تقوایی، زاده ۲۲ تیر ۱۳۲۰ در آبادان، فعالیت حرفهای خود را با مستند سازى آغاز کرد و سپس در تلویزیون ملی ایران مشغول شد. او از نخستین فیلمسازانى بود که سینمای ایران را از روایتهای شعاری به زبان ادبی و اجتماعی نزدیک کرد.
او قبل از انقلاب فیلمهایی چون «آرامش در حضور دیگران»، «صادق کُرده» و «نفرین» را ساخت و در دهه پنجاه خورشیدی، به عنوان یکی از پایهگذاران «موج نوی» سینمای ایران شناخته شد. جریانی که سینما را به تفکر، نقد و هویت ایرانی پیوند داد.
تقوایى با سریال «دایی جان ناپلئون» در سال ١٣۵۵ نام خود را ماندگار نمود. این سریال که اقتباس از رمانی از ایرج پزشکزاد با همین نام است، یکی از محبوبترین آثار تلویزیونی ایران است که به دلیل نگاه طنزآمیز و شخصیتپردازىهاى ماندگارش، همچنان در حافظه جمعی ایرانیان زنده است. هرچند این مجموعه تلویزیونی بعد از انقلاب اسلامى هرگز از صداوسیمای جمهوری اسلامی بازپخش نشد.
پس از انقلاب اسلامی، تقوایی با دشواریهای فراوانی برای ادامه کار روبرو شد اما در سال ۱۳۶۵ با فیلم «ناخدا خورشید»، اقتباسی از رمان «داشتن و نداشتن» ارنست همینگوی نویسنده مشهور آمریکایى بار دیگر توانست درخششی ماندگار از خود برجای بگذارد. این فیلم جایزه «پلنگ برنز» جشنواره لوکارنو را برای او به ارمغان آورد. دو اثر بعدی او، «ای ایران» (۱۳۶۸) و «کاغذ بیخط» (۱۳۸۰) نیز از جمله فیلمهای شاخص دوران پس از انقلاب به شمار میروند.
تقوایی در دهههای بعد کمتر مجال فعالیت یافت. آخرین پروژهاش، فیلم نیمهتمام «چای تلخ» (۱۳۸۲)، در خوزستان کلید خورد اما به دلیل آنچه مشکلات مالی توصیف شد، ناتمام ماند.
او نه تنها در سینما، بلکه در عکاسی، نویسندگی و مستندسازی نیز فعالیت داشت. از جمله مستندهای ماندگارش میتوان به «بادِ جن» (با صدای احمد شاملو) و «اربعین» اشاره کرد که نگاهی شاعرانه و مستندگونه به آیینها و فرهنگ جنوب ایران دارند.
ناصر تقوایی در طول زندگی هنریاش همواره از استقلال فکری و هنری خود دفاع کرد. او با نگاهى انسانی و با وفادارى به فرهنگ و زبان ایرانی، از پیشگامان سینمای مؤلف در ایران بود و آثارش هنوز الهامبخش نسلهای بعدی فیلمسازان است.
