وبسایت رادیو «اروپای آزاد» به اسنادی دست پیدا کرده که نشان میدهد حدود ۱۳ هزار شرکت ایرانی در گرجستان ثبت شدهاند که این شرکتها تنها به چند نشانی محدود تعلق دارند؛ این موضوع نگرانیهایی را برانگیخته که جمهوری اسلامی و نیروهای مسلح آن ممکن است از این کشور قفقاز جنوبی برای دور زدن تحریمهای بینالمللی استفاده کنند.
در این گزارش که ۲۴ اکتبر (دوم آبانماه) منتشر شده آمده است که شرکتهای ایرانی ثبتشده در گرجستان در حوزههایی از جمله ساخت و ساز، لجستیک، خدمات گردشگری و حتی کلوبهای شبانه فعالیت دارند.
همزمان با اعمال تحریمهای بینالمللی علیه جمهوری اسلامی ایران تعداد شرکتهای ایرانی ثبتشده در گرجستان بطور چشمگیری افزایش یافته است.
تحریمهای بینالمللی بر اساس قطعنامههای شورای امنیت، افراد و شرکتها و دولتهای خارجی را از ارسال یا دریافت پول از ایران منع میکند و نقضکنندگان ممکن است با جریمههای سنگین یا حتی پیگرد کیفری روبرو شوند.
یک سازمان غیردولتی گرجی به نام Civic IDEA اخیراً در گزارشی تحقیقی، حزب حاکم «رویای گرجی» را متهم کرد که به شرکتهای ایرانی از جمله برخی مرتبط با نیروهای مسلح جمهوری اسلامی اجازه داده است تا از گرجستان به عنوان یک «نقطه ترانزیت استراتژیک» برای دور زدن تحریمها و انتقال پول به تهران استفاده کنند.
مقامات گرجستان به درخواست RFE/RL برای اظهار نظر پاسخی ندادند.
تجارت، تحریمها و جذابیت گرجستان
طبق دادههای رسمی تا ماه ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۴)، بیش از ۱۲ هزار و ۸۰۰ شرکت ایرانی در گرجستان ثبت شدهاند که تقریباً همه آنها بطور کامل در مالکیت ایرانیان هستند. شمار دقیق شرکتهای ایرانی که هنوز در گرجستان فعالاند مشخص نیست.
رادیو «اروپای آزاد» گزارش میدهد، فعالیت شرکتهای ایرانی در گرجستان از حدود سال ۲۰۰۹ آغاز شد. بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۹ تعداد ثبت شرکتهای ایرانی در گرجستان افزایش چشمگیری یافت؛ دورهای که با اجرای تحریمهای سخت بینالمللی علیه تهران همزمان بود.
گزارشهای رسانهای برخی از این شرکتهای ایرانی را به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که نقش مهمی در اقتصاد کشور دارد مرتبط دانسته و مدعی شدند که این شرکتها راهی غیرمستقیم برای دسترسی جمهوری اسلامی به بازارهای غربی فراهم کردهاند.
در همین ارتباط، گرجستان قوانین بانکی مربوط به ایرانیان را سختگیرانهتر کرد و سفر بدون ویزا برای شهروندان ایران را بطور موقت به حالت تعلیق درآورد. با این حال، پس از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ میان تهران و قدرتهای جهانی، سرمایهگذاری ایرانی در گرجستان دوباره افزایش یافت، به ویژه در بخشهای املاک، حمل و نقل و ساخت و ساز.
تصمیم واشنگتن برای بازگرداندن تحریمهای فلجکننده علیه تهران در سال ۲۰۱۸ نیز نتوانست مانع ادامهی سرمایهگذاری ایرانیان در گرجستان شود. این سرمایهگذاریها همزمان با افزایش مبادلات تجاری میان تفلیس و تهران بوده است.
بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴، حجم تجارت دوجانبه ۲۳ درصد افزایش یافت. واردات گرجستان از ایران در سال ۲۰۲۴ به حدود ۳۰ میلیون دلار رسید که عمدتاً شامل محصولات کشاورزی و غذایی بود. در برخی بخشها، ایران سهم قابل توجهی از بازار داخلی گرجستان را در اختیار دارد؛ به گونهای که ۱۳ درصد کره، ۴۵ درصد کشمش و ۸۵ درصد خرمای وارداتی گرجستان از ایران تأمین میشود.
ارزش واردات نفت و محصولات پتروشیمی ایران نیز تقریباً سه برابر شده و از ۶۸۳ هزار دلار در سال ۲۰۲۰ به حدود ۲ میلیون دلار در سال ۲۰۲۴ رسیده است. به نظر نمیرسد که در سال جاری نیز روند این واردات با وجود هشدارهای دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا، در ماه مه مبنی بر اینکه هر کشوری که با ایران در زمینه نفت تجارت کند، مشمول تحریمهای ثانویه خواهد شد، کاهش یافته باشد.
تشویق بازرگانان برای سرمایهگذاری
وبسایتهای تجاری و شرکتهای مشاورهای ایرانی که به صورت عمومی فعالیت دارند، بطور آشکار بازرگانان را تشویق میکنند تا شرکتهای خود را در گرجستان به ویژه در نزدیکی بنادر این کشور ثبت کنند تا هزینهها را کاهش داده و مسیر صادرات را تغییر دهند. برخی حتی روشهایی را توضیح میدهند که چگونه کالاهای ایرانی را پیش از ارسال به بازارهای غربی با برچسب «ساخت گرجستان» (Made in Georgia) مجدداً برندگذاری کنند.
نشانیهای مشکوک
طبق اسناد رسمی، هزاران شرکت ایرانی در گرجستان تنها در چند نشانی محدود از جمله در پایتخت تفلیس و چند روستای دورافتاده ثبت شدهاند.
تقریباً ۷۰۰ شرکت ایرانی تنها در یک ساختمان مسکونی در تفلیس ثبت شدهاند، بدون اینکه هیچ نشانهای از فعالیت در محل داشته باشند. حوزههای فعالیت اعلامشده برای این شرکتها شامل تدارکات، گردشگری، جواهرات، دامداری و فناوری اطلاعات است، اما هیچ شواهد فیزیکی از وجود واقعی این کسب و کارها در آن مکانها یافت نمیشود.
الگوی مشابهی در دونتا، یک روستای دورافتاده با حدود ۱۰۰ نفر جمعیت در غرب گرجستان، دیده میشود، جایی که تقریباً ۸۰۰ شرکت ایرانی ثبت شدهاند! بسیاری از این شرکتها در زمینه حمل و نقل بار فعالیت دارند و برخی از آنها طبق اسناد عمومی، مجوزهای حمل و نقل بینالمللی از نهادهای مسئول دریافت کردهاند.
در همین حال، بیش از ۸۰۰ شرکت ایرانی در اونتسا، روستایی با حدود ۳۰۰ نفر جمعیت در جنوب غربی گرجستان، ثبت شدهاند. اسناد عمومی نشان میدهند که نشانیهای این روستا توسط مهاجران روسی نیز استفاده شده تا از مزایای نظام مالیاتی گرجستان بهرهمند شوند.
شرکتهای ایرانی همچنین قراردادهای دولتی گرجستان را نیز به دست آوردهاند.
شرکت Qafrina LLC که در سال ۲۰۱۸ ثبت شده و متعلق به فرزاد نوری شهروند ایرانی است، طبق سوابق مناقصهها، سیستمهای دوربین مداربسته (CCTV) را به بانک ملی گرجستان، دادگاههای شهر غربی کوتایسی و شهرداری تفلیس فروخته است.
شرکت دیگری به نام Geo Tech متعلق به ایرانیان، محصولات بهداشتی از جمله کاغذ توالت برای وزارت دفاع، راهآهن گرجستان، شرکت حمل و نقل تفلیس و چند نهاد عمومی تأمین کرده است.
