بحران تأمین منابع آب در کلانشهرهای بزرگ تهران، تبریز، مشهد، اراک و کرج را تحت تأثیر قرار داده است. پس از قطع مکرر برق در تابستان، اکنون کاهش فشار و قطع شبانه آب در نبود اطلاعرسانی، بار دیگر ضعف در برنامهریزی و ناتوانی وزارت نیرو در پیشبینی این بحران را آشکار کرده است.
این همه در حالیست که مدتی است به اسم کاهش فشار آب در شب، آب در تهران جیرهبندی و در برخی مناطق قطع میشود. گزارشها و اطلاعات شهروندان نشان میدهد که آب مدتی است در برخی نقاط تهران در ساعات ۱۲ تا ۷ صبح قطع میشود.
از آنجا که زمان قطع و وصل آب مشخص است و آب در لولهها ناگهان قطع و سپس با فشار بازمیگردد، روشن است که این کار با برنامهریزی قبلی انجام میشود، اما در حالیکه مسئولان دولتی روز ۱۸ آبان اعلام کردند که قرار است آب در تهران جیرهبندی شود، چند ساعت بعد خبرگزاری «فارس» وابسته به سپاه پاسداران با انتشار خبری ادعا کرد که جیرهبندی آب به معنای تأمین نوبتی آب طبق اعلام قبلی است.
این خبرگزاری در ادامه نوشت: «طبق اطلاعات رسیده از آبفای کشور، تاکنون جیرهبندی آب در تهران و یا هیچ یک از شهرهای کشور انجام نشده است و جیره به معنای تأمین نوبتی آب طبق اعلام قبلی است. بر اساس این گزارش، کاهش فشار و قطع آب در شبها گزارش شده که شرکت آب فاضلاب کشور نیز آن را تأیید کرده است.
با این همه عباس علیآبادی، وزیر نیرو، با اعلام اینکه «قطع شبانه آب» و صفر شدن فشار در برخی شبها محتمل است، از مردم خواسته است برای مدیریت بحران، در خانههایشان مخزن یا «ذخیرهساز خانگی» نصب کنند، سخنگوی صنعت آب نیز گفته است: «از حدود ساعت ۱۲ شب تا نزدیکی صبح که مردم در خواب هستند، فشار آب را کم میکنیم تا فرصتی برای آبگیری مخازن شهری ایجاد شود.»
در حال حاضر کشور با «خشکسالی شدید»، «تنش آبی» و «بحران تأمین منابع آب» روبرو است.
به گفته رئیس مرکز مدیریت بحران خشکسالی، ایران در خشکترین دوره ۵۰ سال اخیر خود به سر میبرد. این خشکسالی فعلی یکی از شدیدترین دورههای خشک ثبتشده است. بسیاری از نقاط کشور با کمبارشی و کاهش شدید منابع آبی روبهرو شدند و منابع آب سطحی کشور نیز حالا به پایینترین سطح خود در سالهای اخیر رسیده است.
به گفته رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی در کوتاهمدت، چشمانداز روشنی برای بارش مؤثر وجود دارد. پیشبینیها نشان میدهد که تا ۱۰ روز آینده سامانه بارشی مؤثری از ایران عبور نمیکند.
آمارهای رسمی نشان میدهد امسال خشکترین سال شش دهه اخیر تهران و یکی از شدیدترین دورههای خشکسالی ۵۰ سال گذشته در کشور است. تنش آبی در کلانشهرها شدت یافته و پیامدهای کمبود منابع آبی تجربه شده است. اکنون حتی منابع آب زیرزمینی نیز که روزگاری ذخایر استراتژیک سرزمین محسوب میشدند، تحت فشار برداشتهای بی رویه در معرض تهدید قرار گرفتهاند.
احد وظیفه روز ۱۸ آبان با تأکید بر اینکه امروز بسیاری از سدها در استانهایی مانند تهران، آذربایجان غربی،آذربایجان شرقی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی و خراسان رضوی و مرکزی در وضعیت نگرانکننده قرار دارند، به خبرگزاری «ایسنا» گفت: «آمارها نشان میدهد ذخایر برخی سدها تکرقمی شده است و منابع آب سطحی پاسخگوی نیاز جمعی نیستند. در این شرایط فشار مصرف آب به منابع آب زیرزمینی منتقل میشود این حالیست که منابع آب زیرزمینی برای استفاده بلندمدت پایدار نیستند.با این وجود، درحالیکه تهران این روزها شرایط مناسب آبی ندارد.»
احد وظیفه افزوده بود که «به جای ارائه یک راه حل مناسب برای حل بحران آب در تهران و برون رفت از این شرایط وخیم، مسعود پزشکیان رئیسجمهور از جیرهبندی آب در آذر ماه و حتی احتمال تخلیه این شهر خبر میدهد.»
با این همه در حالیکه آبفای کشور جیرهبندی آب در تهران و یک از شهرهای کشور را رد می کند برخی از کارشناسان انجام جیرهبندی آب را امری قطعی میدانند.
محمد ابراهیم رئیسی روز ۱۸ آبان در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا درباره اظهارات اخیر پزشکیان مبنی بر جیرهبندی و یا تخلیه تهران به دلیل بحران کنونی آب توضیح داده است: «وقتی کمبود آب داریم یا باید مدیریت عرضه و یا مدیریت تقاضا داشته باشیم، در مدیریت عرضه برای تهران همه کارهایی که امکان داشت را انجام دادهایم، یعنی در واقع سدها که از تابستان آب نداشتند و مدت زیادی است که در حال برداشت از آب زیرزمینی هستیم و افت آبخوان داریم، به عبارت دیگر علاوه بر سدها منابع آب زیرزمینی را نیز از دست دادهایم.»
وی با اشاره به اوضاع وخیم منابع آب سطحی تأکید کرده است: «اکنون بیشترین حجم آب در طالقان و در حد تنها ۳۴ درصد و میزان موجودی آب در ۴ سد دیگر تهران در حد بسیار کم و حتی تک رقمی است، بنابراین آب سطحی شارژ نشده و با این وضعیت طبیعتا عرضه آب نداریم زیرا هر کاری که میتوانستیم؛ انجام دادهایم.»
به گفته این کارشناس حوزه آب، اگر از گذشته در حوزه مدیریت تقاضا کار میکردیم و ابزارهای مدیریت تقاضا را بکار گرفته و یا روی قیمتگذاری کار میکردیم امروز میتوانستیم کاری کنیم، اما هیچ اقدامی نکردیم هر آنچه در کوتاهمدت انجام دهیم؛ تأثیری ندارد، توصیه به مردم هم تأثیری نداشته و چون مردم به دولتها باور ندارند، ما حتی نتوانستهایم انجیاوها را به سمت مردم جذب کنیم، در فضای مجازی را در حوزه موضوع آب تحت تأثیر قرار ندادهایم.
وی با تأکید بر قطعی بودن جیرهبندی آب قطعی اضافه کرده: «دولت از تابستان فشار آب را کم کرده و تعبیه مخزن را در منازل اجباری کرده، اما اکنون آب وجود ندارد و این منابع محدود باید بین همه مردم پخش شود و جیرهبندی یکی از روشها است، امروز به جایی رسیدیم که لاجرم از جیرهبندی آب هستیم و باید بدانیم که ۲۴ ساعته آب نداریم.»
رئیسی ادامه داده «اکنون اگر قرار است چارهای داشته باشیم تنها راهکار مدیریت مصرف است که یک طرف مردم هستند که به نظر میرسد؛ همکاری لازم را به دلیل بیاعتمادی ندارند و یک طرح فعالیت فنی وزارت نیرو بوده که همان اجرای پروژههای تأمین از جمله انتقال آب است. با تمام این اوصاف آخرین اقدام جیرهبندی و این اکنون تنها راهحل باقی مانده است.»
وی با تأکید بر اینکه تهران با دستور تخلیه نمیشود گفته «اما شرایط است که ما را به این مرحله و به سمت تخلیه میکشاند، اگر به خوبی نگاه کنیم اکنون هم تهران تقریبا تخلیه شده به طوری که شاهدیم آخر هفته همه به دنبال این هستند که به خاطر اوضاع هوا، انرژی و اکنون آب از شهر خارج شوند. در هر حال، عوامل متعددی برای تخلیه تهران وجود دارد. اگر شرایط آب اگر بدتر شود و مردم برای تأمین آب شرب و بهداشت خود با قطعی مواجه شوند خود به خود این اتفاق میافتد، اینکه تهران تخلیه شود حرف رادیکالی است اما دور از ذهن نیست.»
رئیسی با بیان اینکه نقش مدیریت نادرست آب را نباید نادیده بگیریم، تأکید کرد: «در این مقطع چاره فوری و اساسی مدیریت مصرف است، البته همه اقدامات صورت گرفته و تنها راه باقی مانده جیرهبندی است که باید اجرا شود، اما این را نیز در نظر داشته باشیم که اگر به اوضاعی برسیم که مثلا ۲ ساعت در روز آب وصل باشد تهران هم تخلیه خواهد شد.»
به گفته وی، اگرچه به احتمال خیلی زمستان پر آب خواهیم داشت اما چنانچه چند سال پشت سرهم ترسالی نداشته باشیم، برداشت آب زیرزمینی جبران نمیشود و اوضاع به همین شکل خواهد بود.
اکنون پس از ماهها تجربه خاموشیهای پراکنده برق و تهدید به قطع شبانه آب، ادامه کم بارشیها تأمین آب را با مشکلات جدیتری روبرو خواهد کرد. پنج سد «لار»، «لتیان» و «ماملو» در شرق تهران و «امیرکبیر» و «طالقان» در غرب تهران تأمین آب این کلانشهر را بر عهده دارند که همگی در پایینترین سطح از ذخیره آب هستند.
این همه در حالیست که تداوم خشکسالی و افزایش بیش از حد از منابع زیرزمینی احتمال فرونشست در تهران را تشدید خواهد کرد. وزارت نیرو نیز با سکوت خبری و تکرار وعدههای کلی، بیش از پیش اعتماد مردم را سلب کرده است.
