کاهش شدید بارندگیها در ایران در نخستین هفته آذرماه نیز ادامه داشته و به این ترتیب امسال رکورد کمبارشترین فصل در ۵۸ سال اخیر شکسته شده است. با کاهش ۸۱ درصدی بارشها نسبت به میانگین بلندمدت موجودی سدها به تنها ۳۲ درصد رسیده است که بیانگر شرایطی بحرانی در تأمین آب کشاورزی و خانگی در هفتههای پیشرو است.
وضعیت سدهای ایران به دلیل پشت سر گذاشتن ششمین پاییز خشک به مرحله بحرانی رسیده است. کاهش شدید بارندگی سبب شده در آخرین ماه پاییز فقط ۳۲ درصد ظرفیت سدهای ایران پر باشد و این رقم به معنای بحران شدید در تأمین آب مورد نیاز بخش کشاورزی و خانگی در هفتههای پیش رو است.
آمارها نشان میدهد ورودی آب به سدها از ابتدای سال آبی تاکنون، با کاهش ۳۸ درصدی نسبت به سال گذشته، تنها ۲/۰۱ میلیارد مترمکعب بوده است. همچنین، میانگین بارشها از آغاز سال آبی تاکنون، تنها ۵/۶ میلیمتر گزارش شده است، در حالی که میانگین بلندمدت ۲۹/۶ میلیمتر بوده است.
خبرگزاری «ایلنا» گزارش داده که در استانهایی مانند تهران، اصفهان، خراسان رضوی، قم، هرمزگان، زنجان، کرمان و مرکزی که وضعیت سدها به مراتب بدتر از سایر مناطق است. کاهش ذخایر آب میتواند تأثیرات جدی بر تأمین آب شرب، کشاورزی و صنعت در این مناطق داشته باشد.
برای نمونه بررسی آخرین وضعیت سدهای تأمینکننده آب تهران و البرز نشاندهنده کاهش قابل توجه ذخایر آب است.بر این اساس تا ابتدای آذر سال آبی جاری سد امیرکبیر با موجودی ۹ میلیون متر مکعب و تنها ۵ درصد پرشدگی، نسبت به مدت مشابه سال گذشته، کاهشی ۸۷ درصدی را تجربه کرده است.
همچنین سد لار تنها ۱۱ میلیون متر مکعب ذخیره آب دارد و با یک درصد پرشدگی، کاهشی ۵۷ درصدی نسبت به سال گذشته را نشان میدهد.سد طالقان با ذخیره ۱۳۶ میلیون متر مکعب و ۳۲ درصد پرشدگی، کاهشی ۴۲ درصدی نسبت به سال قبل را ثبت کرده است.-سد لتیان-ماملو با ذخیره ۲۴ میلیون متر مکعب و ۷ درصد پرشدگی، کاهشی ۶۲ درصدی نسبت به سال گذشته را تجربه کرده است.
بر اساس این گزارش ارتفاع کل ریزشهای جوی از ابتدای مهر تا ۳۰ آبان تنها ۵/۶ میلیمتر بوده است. این در حالی است که در دورههای مشابه درازمدت، متوسط بارندگی ۲۸/۷ میلیمتر و در سال آبی گذشته ۲۵ میلیمتر بوده است. این کاهش بارندگی بهویژه در ۹ استان فارس، کرمان، سیستان و بلوچستان، کهگیلویه و بویر احمد، بوشهر، یزد، هرمزگان، قم و خراسان جنوبی به صفر رسیده است.
مهدی زارع، استاد دانشگاه اعلام کرده «سدهایی که بخش قابلتوجهی از آب تهران را تأمین میکنند، در وضعیت وخیمی قرار دارند. پنج سد اصلی استان تهران یعنی سدهای لتیان، لار، طالقان، ماملو و کرج شاهد کاهش چشمگیر سطح آب خود بودهاند و اکنون کمتر از ۳۰ تا ۴۰ درصد از ظرفیت خود آب دارند.»
مهدی زارع افزوده «خطرناکترین پیامد خشکسالی، فرونشست زمین است که ظرفیت آینده سفرههای زیرزمینی برای ذخیره آب را از بین میبرد. میانگین مصرف آب به ازای هر نفر در تهران حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ لیتر در روز تخمین زده میشود.»
به گفته این استاد دانشگاه «اتکای بیشازحد به سدسازی با ساخت بیش از ۶۰۰ سد، عمدتا طی سه دههٔ اخیر، وضعیت را بدتر کرده است. این سدها برای آبیاری و تولید برقآبی در نظر گرفته شده بودند، اما نتیجه آن است که بسیاری از رودخانهها، مانند زایندهرود، اکنون برای مدت طولانی خشک هستند و تالابها و مناطق تغذیه آبهای زیرزمینی از بین رفتهاند. همچنین مخازن بزرگ در آبوهوای گرم مقدار زیادی آب را به دلیل تبخیر از دست میدهند.»
او افزوده «یکی از چالشهای عمده، تأمین آب برای شهرهای جدید است که در مناطق کمآب ساخته شدهاند. وضعیت تأمین آب برای پرند و پردیس در حومهٔ تهران طی دو دههٔ اخیر چالشهای جدیدی ایجاد کرده است. بخشی از آب پرند از هفت حلقه چاه زیرزمینی و یک خط لولهٔ اصلی (خط غدیر) از شمال تهران تأمین میشود.»
نیما شکری مدیر مرکز ژئو انفورماتیک در دانشگاه صنعتی هامبورگ وضعیت بحرانی منابع آب ایران را «مخاطره ملی» ارزیابی کرده و در گفتگو با «خبرآنلاین» گفته در ایران محیط زیست در اولویت نیست و به همین دلیل مسئله آب در ایران به روش مدیریت چند مدیر یا رئیسجمهور مربوط نمیشود، بلکه ساخته و پرداخته سیاستهای کلان پرهزینه است.
این استاد دانشگاه و پژوهشگر علت اصلی بروز بحران کمآبی در ایران را سیاستها و مدیریت ناکارآمد منابع آبی خوانده و گفته «تغییرات اقلیمی هم شده بهانه دست هرکسی، اگر برای دریاچه ارومیه گریه نکنیم جای تعجب دارد، اطراف دریاچه ارومیه این همه سد ساخته شده، چه انتظاری داریم؟ مگر قرار است آب معجزه کند وقتی اجازه نمیدهید آب وارد دریاچه شود؟ بنابراین تغییر اقلیم موضوع اصلی درباره آب در ایران نیست.»
