افزایش قیمت مواد خوراکی در آستانه شب یلدا در ایران بار دیگر بحران معیشتی در میان اکثر جمعیت کشور را برجسته کرده است. کاهش دستکم ۵۰ درصدی فروش شیرینی از سال گذشته تا کنون و فروش قسطی آجیل نشان میدهد درآمد اکثر اقشار حتی برای تهیه مایحتاج روزانه و هزینههای جاری زندگی نیز کافی نیست.
وبسایت «دیدبان ایران» در گزارشی از فروش قسطی آجیل در آستانه شب یلدا خبر داده است. بسیاری از فروشندگان به علت کاهش فروش و در پی کاهش شدید قدرت خرید مردم اقدام به فروش قسطی آجیل با دریافت چک کردهاند.
در این گزارش آمده برخی فروشگاهها و عرضهکنندگان آجیل ناچار شدهاند روشهای تازهای برای جذب مشتری به کار بگیرند. فروش «قسطی» و حتی دریافت «چک» برای خرید آجیل، امسال در بازار مشاهده میشود؛ اقدامی که به گفته فروشندگان ناشی از افزایش شدید قیمتها و ناتوانی بخشی از مشتریان در پرداخت نقدی است.
«دیدبان ایران» به نقل از فعالان صنفی نوشته افزایش هزینه تولید، نوسانات ارزی، گرانی بستهبندی و افت قدرت خرید مردم از مهمترین عوامل جهش قیمتها بوده است. کاهش میزان خرید نیز در گزارشها کاملاً مشهود است و بسیاری از فروشندگان میگویند تقاضا نسبت به سال گذشته بهطور محسوسی پایین آمده است.
نگاهی به قیمتها در بازار آجیل اما ناتوانی مردم برای خرید آجیل شب یلدا را به خوبی نشان میدهد. قیمتها در بازار آجیب نسبت به سال گذشته بطور میانگین ۸۰ تا ۱۰۰ درصد افزایش یافته است.
قیمت هر کیلو پسته در بازار حداقل یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان و انواع مرغوب اکبری بیش از دو میلیون تومان برای هر کیلو قیمت دارد.
قیمت هر کیلو مغز بادام حدود یک و نیم میلیون تومان، قیمت هر کیلوگرم بادام هندی حدود دو میلیون تومان، هر کیلو تخمه ژاپنی ۴۵۰ هزار تومان، و هر کیلو کشمش سبز ۶۰۰ هزار تومان است. قیمت هر کیلو تخمه آفتابگردان به عنوان ارزانترین آجیل نیز ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان اعلام شده است.
آجیل مخلوط شب یلدا در سال گذشته، هر یک کیلو حدود ۳۵۰ تا ۴۵۰ هزار تومان بود اما امسال با افزایش چند برابری تا بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان فروخته میشود.
مقایسه این قیمتها با درآمدهای ۱۵ میلیون تومانی خانوارهای کارگری و بازنشسته و یا درآمدهای ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان بخش قابل توجهی از کارمندان نشان میدهد چرا پرداخت هزینه میلیونی برای آجیل برای این اقشار غیرممکن است.
قیمتها در بازار میوه و شیرینی نیز با درآمدهای ناچیز و ناکافی خانوارهای کارگر و کارمند و بازنشسته همخوانی ندارد.
گزارشهای میدانی نشان میدهد قیمت هندوانه در شب یلدای ۱۴۰۳، هر کیلو حدود ۸ تا ۱۰ هزار تومان بود اما شب یلدای ۱۴۰۴، قیمت هر کیلو بین ۲۰ تا ۴۰ هزار تومان رسیده است. قیمت انار در سال گذشته، هر کیلو ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان بود و امسال تا ۱۰۰ هزار تومان آن هم بسته به درشتی و رنگ و روی انار افزایش یافته است.
فعالان صنفی تأکید دارند کمبود کالا در بازارهای مرتبط با شب یلدا وجود ندارد اما رکود سنگینی بر بازار سایه انداخته و مشتریهای انگشتشماری هم که به فروشگاهها مراجعه میکنند در حجم کم خرید میکنند.
علی بهرهمند رئیس اتحادیه صنف قنادان، شیرینیفروشان و کافهقنادیهای تهران روز گذشته اعلام کرد که «با توجه به گران شدن شیرینی و عدم اولویت آن در سبد خرید خانوار، دشواری شرایط اقتصادی برای مردم و کوچک شدن سفره خانوار، تقاضای شیرینی به شدت کاهش داشته و در مقایسه با سال گذشته تقریبا به نصف رسیده است.»
او تأکید کرده تولید شیرینی و شکلات کاهش نیافته و کمبودی در عرضه کالا وجود ندارد اما به علت افزایش قیمتها مردم توان خرید ندارند. او گفته تقاضا برای بستههای نیم کیلویی شیرینی افزایش پیدا کرده است.
علی بهرهمند با اشاره به افزایش هزینههای تولید که سبب افزایش قیمت شیرینی شده گفته زمانی که قیمت مواد اولیه محصولی گران میشود، قیمت محصول نهایی نیز گران خواهد شد.
این فعال صنفی با اشاره به افزایش چند برابری قیمت روغن به عنوان یکی از مواد اولیه شیرینی، گفته «وقتی قیمت روغن برای ما که پیش از این، یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار قیمت بود، به یکباره به ۴ میلیون تومان رسیده، آیا ممکن است که قیمت شیرینی افزایش پیدا نکند؟»
او افزوده «یک ماه پیش ما ۳ کارتون تخم مرغ را در حالی خریداری میکردیم که در حال حاضر با پول ۳ کارتون تخم مرغ، یک کارتون تخم مرغ میتوانیم بخریم.»
خبرگزاری «مهر» در گزارشی به گرانی سفره یلدا و ناتوانی بخش زیادی از خانوارها برای تهیه اقلام خوراکی شب یلدا پرداخته و نوشته «یلدایی که قرار بود بهانهای برای زدودن غمها و تازه کردن دیدارها باشد، اکنون زیر سایه سنگین تورم، به «یلدای میلیونی» تغییر نام داده و کام شیرین سنتهای دیرینه را با طعم گس گرانی تلخ کرده است.»
در این گزارش تأکید شده هزینه مقداری آجیل، انار، یک عدد هندوانه و یک شام خیلی ساده برای یک خانواده سه تا چهار نفره از مرز سه میلیون تومان هم عبور میکند.
خبرگزاری «ایلنا» نیز گزارش داده یک کارگر ساختمانی که برای خرید میوه به بازار آمده بود گفته که حقوق کارگری کفاف اجارهخانه و خرج روزمره را هم نمیدهد. یلدا که هیچ؛ همین هندوانه و انار هم شده آرزو برای ما. دلم میخواهد بچههایم یک شب شاد داشته باشند، ولی واقعاً از توانم خارج است.
یک شهروند دیگر گفته «شب یلدا فقط آجیل و میوه نیست، ولی وقتی همینها هم آنقدر گران است، آدم حس میکند از یک رسم ساده و دورهمی با نزدیکترین اقوامش هم حذف شده است.»
مرد بازنشستهای که خودش را پدربزرگ خانواده معرفی کرده به خبرگزاری «ایلنا» گفته «قرار است شب یلدا بچههایم، عروس و دامادها و نوههایم بیایند تا دورهم باشیم. حقوق بازنشستگیام حتی به نیمه ماه هم نمیرسد. دوست دارم شب چله، خانهام گرم باشد. اما گرانی ما من را پیش بچههایمان شرمنده میکند.»
