جنگ ۱۲ روزه که با حملهای برقآسا اسرائیل به تأسیسات نظامی و هستهای جمهوری اسلامی ایران آغاز شد ویرانیهای بیسابقهای در اسرائیل بهجا گذاشت و بهطور قابلتوجهی جمهوری اسلامی را تضعیف کرد. «فرانس ۲۴» در گزارشی به چگونگی شکلگیری و روند جنگ ۱۲ روزه پرداخته است.
در مقدمه گزارش «فرانس۲۴» که ۲۶ دسامبر (پنج دیماه) آمده، بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل، در طول دوران طولانی فعالیت سیاسی خود بارها جمهوری اسلامی ایران را دشمن شماره یک اسرائیل معرفی کرده و گفته بود برنامه هستهای رژیم تنها یک هدف دارد: «نابودی دولت یهود.»
در مقابل، [حکومت] ایران نیز سالها خواستار نابودی اسرائیل بوده و به مخالفان آن در غزه و لبنان سلاح رسانده است. آنچه روشن نبود، این بود که یک درگیری تمامعیار میان این دو رقیب -که هر دو از قدرت نظامی قابلتوجهی برخوردارند- چگونه رقم خواهد خورد.
پاسخ این پرسش در ساعات اولیه بامداد ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ داده شد؛ زمانی که صدای انفجارها در تهران شنیده شد و نتانیاهو اعلام کرد عملیات «طلوع شیران» آغاز شده است.
این درگیری میان دو دشمن دیرینه، کشورهای همسایه مانند اردن و قطر و همچنین ایالات متحده را نیز درگیر کرد؛ درگیریای که دونالد ترامپ آن را «جنگ ۱۲روزه» نامید.
اسرائیل: ضربه به قلب رژیم ایران و برنامه هستهای آن
«فرانس ۲۴» با اشاره به دو عملیات «وعده صادق» نوشت در طول سال ۲۰۲۴، جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل حملات محدودی علیه یکدیگر انجام میدادند؛ تهران موشکها و پهپادهایی به سوی اسرائیل شلیک میکرد و در مقابل، جنگندههای تلآویو سکوهای پرتاب موشک و سامانههای پدافند هوایی جمهوری اسلامی را هدف قرار میدادند.
اما این درگیریهای محدود در برابر عملیات غافلگیرکننده اسرائیل در ۲۳ خرداد رنگ باخت. طی یک شب، ۲۰۰ فروند هواپیما پایگاههای نظامی در سراسر ایران و تأسیسات اصلی هستهای این کشور در نطنز، فردو و اصفهان را هدف قرار دادند.
چند ساعت بعد، اسرائیل کنترل حریم هوایی ایران را به دست گرفت و در ۱۲ روز بعد، نیروی هوایی آن عملیاتهایی را در سراسر خاک ایران انجام داد.
بر اساس دادههای نهاد ناظر آمریکایی ACLED، اسرائیل در جریان جنگ ۱۲روزه ۳۶۰ حمله در ۲۷ استان ایران انجام داد که یکسوم آنها تهران را هدف قرار داد.
بخشی از موفقیت عملیات «طلوع شیران» به استفاده اسرائیل از پهپادهای (FPV) بازمیگشت؛ پهپادهایی که با دوربین نصبشده روی آنها از راه دور هدایت میشوند. این پهپادها توسط عوامل موساد که بهصورت مخفیانه در داخل ایران فعالیت میکردند، برای هدف قرار دادن زیرساختهای حساس و چهرههای بلندپایه رژیم از نخستین ساعات درگیری به کار گرفته شدند.
تا شامگاه ۲۳ خرداد، اسرائیل سامانه پدافند هوایی جمهوری اسلامی را از کار انداخته، چندین شهر ایران را هدف قرار داده و دستکم ۲۰ نفر از فرماندهان ارشد رژیم را کشته بود. در میان آنها، محمد باقری رئیس ستادمل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و حسین سلامی فرمانده کل سپاه پاسداران قرار داشتند.
همچنین ۹ نفر از دانشمندان برجسته [رژیم] ایران در حملات هدفمند کشته شدند؛ رویدادی که روزنامه فرانسوی لوموند آن را «ضربهای تعیینکننده» به برنامه هستهای تهران توصیف کرد. در مجموع، طی ۱۲ روز، ۱۶ دانشمند توسط اسرائیل کشته شدند.
چند روز پس از آغاز حملات، نتانیاهو تأیید کرد که اسرائیل در پی حذف رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای بوده است.
ترامپ ۲۷ خرداد گفت نیروهای آمریکایی «دقیقاً» میدانند خامنهای کجا پنهان شده است، اما فعلاً قصد ترور او را ندارند. در نهایت، اسرائیل نتوانست خامنهای را سرنگون کند، اما حمله ۱۲روزه آن توان نظامی رژیم را بهطور قابلتوجهی تضعیف کرد.
ایال زمیر رئیس ستاد ارتش اسرائیل، در همان دوران گفت: «ما پروژه هستهای ایران را سالها به عقب انداختیم و همین موضوع درباره برنامه موشکی آن نیز صدق میکند.»
بر اساس اعلام ارتش اسرائیل، ذخایر ۲۵۰۰ فروندی موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی ایران به حداکثر ۱۵۰۰ فروند کاهش یافت و دو سوم سکوهای پرتاب موشک آن نابود شد.
در تهران، حملات ساختمانهای دولتی، رسانههای حکومتی، دانشگاهها و زندان بدنام اوین را هدف قرار داد.
این حملات غیرنظامیان را نیز درگیر کرد. وزارت بهداشت ایران اعلام کرد در جریان جنگ ۱۲روزه ۶۱۰ غیرنظامی کشته و ۴۷۰۰ نفر زخمی شدند، اما آماری از تلفات نظامی ارائه نداد.
ایران: حمله به شهرهای اسرائیل
همزمان با آغاز حمله اسرائیل، تهران بهسرعت واکنش نشان داد. خامنهای در بیانیهای به ایرانیان اطمینان داد که اسرائیل «از پیامدهای این حمله سالم نخواهد ماند» و پاسخ جمهوری اسلامی ایران «نیمبند» نخواهد بود.
تا شامگاه همان روز، حکومت ایران عملیات «وعده صادق ۳» را آغاز کرد و پهپادهای شاهد و موشکهای هایپرسونیک را به سوی اسرائیل شلیک کرد.
آژیرهای خطر در سراسر اسرائیل به صدا درآمد و موشکها بر فراز آسمان اورشلیم دیده شدند؛ حملاتی که باعث آتشسوزی در ساختمانهای تلآویو شد.
به گفته ارتش اسرائیل، ایران دستکم ۱۵۰ موشک را در همان شب شلیک کرد که بیشتر آنها با کمک آمریکا و اردن رهگیری شدند.
اهداف اصلی شامل وزارت دفاع اسرائیل و تأسیسات هستهای این کشور بود. طبق اعلام خدمات اورژانس، دستکم دو نفر کشته و حدود ۶۰ نفر زخمی شدند.
در روزهای بعد، ارتش اسرائیل انتشار تصاویر و ویدئوهای مربوط به خسارات ناشی از حملات ایران را در شبکههای اجتماعی ممنوع کرد.
با این حال، رگبار موشکها خسارات گستردهای به شهرها وارد کرد: پالایشگاه نفت حیفا، نیروگاهها، تصفیهخانههای آب، بیمارستان سوروکا در بئرشبع و مرکز پژوهشی مؤسسه وایزمن در رحوفوت آسیب دیدند.
بر اساس اعلام ارتش اسرائیل، ایران حدود ۵۵۰ موشک و ۱۰۰۰ پهپاد شلیک کرد که ۹۰ درصد آنها توسط اسرائیل و متحدانش رهگیری شد.
اصابت مستقیم ۳۶ فروند موشک به مناطق مسکونی دستکم ۲۸ غیرنظامی را کشت و ۳۰۰۰ نفر را زخمی کرد.
روزنامه هاآرتص با ترسیم نقشه خسارات، گزارش داد که در تلآویو ۴۸۰ ساختمان در پنج نقطه آسیب دیدند و برخی محلهها «بهکلی نابود» شدند.
در حومه تلآویو، رمتگان، ۲۳۷ ساختمان در سه نقطه آسیب دید که حدود ۱۰ ساختمان بهشدت تخریب شدند. در باتیام نیز ۷۸ ساختمان بر اثر یک حمله آسیب دید و ۲۲ ساختمان برای تخریب کامل محکوم شدند.
در مجموع، اسرائیلیها ۴۰ هزار درخواست غرامت بابت خسارات حملات ایران ثبت کردند، اما اکثریت جامعه از تصمیم نخستوزیر برای حمله به ایران حمایت کردند.
آمریکا: بمبهای «سنگرشکن» و آتشبس
در حالی که اسرائیل و جمهوری اسلامی به تبادل حملات ادامه میدادند، آمریکا ورود مستقیم به جنگ را به تعویق انداخت. ترامپ روز پنجم جنگ گفت: «ممکن است این کار را بکنم، ممکن است نکنم. هیچکس نمیداند چه خواهم کرد.»
او در ماههای قبل از نتانیاهو خواسته بود به ایران حمله نکند تا امکان دستیابی به توافق هستهای فراهم شود، اما در نخستین روز جنگ، حملات اسرائیل را «عالی» و «بسیار موفق» توصیف کرد.
در همین حال، اسرائیل از ترامپ میخواست بمبهای «سنگرشکن» در اختیارش بگذارد تا ضربه نهایی به برنامه هستهای ایران وارد شود.
سرانجام، آمریکا در شب ۲۳ خرداد و در چارچوب عملیات «چکش نیمهشب»، بمبهای GBU-57 – مهمات هدایت لیزری ۱۳ تنی برای نابودی پناهگاههای زیرزمینی – را به کار گرفت.
هفت بمبافکن رادارگریز B-2 که این بمبها را حمل میکردند، از ایالت میزوری به پرواز درآمدند و پس از ورود به حریم هوایی ایران، دو سایت اصلی تولید و ذخیره اورانیوم غنیشده در فردو و نطنز را که در عمق زمین قرار داشتند، هدف قرار دادند.
در فُردو، به گفته ارتش آمریکا، ۱۲ بمب سنگرشکن بهطور متوالی روی دو کانال تهویه رها شد. دو بمب دیگر نطنز را هدف گرفت و زیردریاییهای نیروی دریایی آمریکا نیز حدود ۲۴ موشک کروز تاماهاوک به مرکز فناوری هستهای اصفهان شلیک کردند.
ترامپ اعلام کرد که تأسیسات اصلی هستهای ایران «بهطور کامل و تمامعیار نابود شدهاند»، هرچند اطلاعات بعدی آمریکا این ادعا را رد کرد.
دو روز بعد، ایران در پاسخ، بزرگترین پایگاه آمریکا در خاورمیانه -العدید در قطر- را بمباران کرد. با این حال، تهران پیشاپیش واشنگتن را از این حمله آگاه کرده بود و این حملات تلفات آمریکایی نداشت.
ترامپ با ادعای اینکه آمریکا با جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای به اهداف خود رسیده است، در سوم تیرماه ۱۴۰۴ در شبکه اجتماعی خود پایان جنگ را اعلام کرد.
او نوشت: «میان اسرائیل و ایران بهطور کامل توافق شده است که یک آتشبس کامل و جامع برقرار شود… پایان رسمی جنگ ۱۲روزه مورد استقبال جهان قرار خواهد گرفت.»
اگرچه دو طرف برای چند ساعت دیگر به حملات محدود ادامه دادند و آخرین ضربات تهران و بئرشبع را هدف گرفت، اما در نهایت درگیری متوقف شد و هر دو طرف مدعی پیروزی شدند.
نتانیاهو این رویداد را «پیروزی تاریخی» خواند و هشدار داد که اسرائیل هرگونه تلاش آینده ایران برای احیای برنامه هستهای را «خنثی» خواهد کرد. در مقابل، عالیترین نهاد امنیتی جمهوری اسلامی اعلام کرد نیروهای جمهوری اسلامی، اسرائیل را «وادار» کردهاند که «بهصورت یکجانبه» از ادامه جنگ دست بکشد.
