مردم ایران با فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در دو شب متوالی پنجشنبه و جمعه، ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴، با جمعیتی میلیونی در سراسر کشور به خیابان آمدند و بزرگترین کارزار ملی علیه جمهوری اسلامی را در تمام ۴۶ سال گذشته رقم زدند.
استقبال از این فراخوان، غیرمنتظره بود و ناظران را بهتزده کرد؛ آنهم در شرایطی که علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی صبح روز جمعه در جمع هوادارانش معترضان را «یک مشت تخریبگر» و «افراد مضر» خواند و گفت دیگر «مزدوری را تحمل نخواهد کرد.» بسیاری معتقدند او با این تهدیداتش، مجوز سرکوب صادر کرد.
حکومت طی دوهفته علیرغم به صف کردن قوای نظامی، اعم از نیروی انتظامی، بسیج، سپاه پاسداران و نیروهای لباسشخصی و چماقداران، هرگز نتوانست اعتراضات را کنترل یا خاموش کند.
حضور پرتعداد و گسترده مردم، شعارهای واحد، عمق نارضایتی، حمایتهای نسبی بینالمللی از اعتراضات و فشار افکار عمومی، ناتوانی در ارائه نسخه جایگزین برای بهبود اوضاع از سوی حکومت و در نهایت ریزش نیروهای امنیتی و کمبود شدید نیرو، ماشین سرکوب را زمینگیر کرد؛ اما براساس آمار غیررسمی حدود ۵۰ نفر از ایرانیان معترض در شهرهای مختلف جان باختند.
کمبود و تمرد نیروی امنیتی، باعث شد حکومت در برخی شهرها از بازنشستگان نظامی و انتظامی برای همکاری کمک بگیرد. در برخی مناطق نیز، بکارگیری سربازان وظیفه تازهوارد و حتی نوجوانان ۱۶ تا ۱۷ ساله مجهز به باتوم و چماق گزارش شدهاست.
دونالد ترامپ جمعه شب، خیزش ملی ایران را «باورنکردنی» خواند و با اشاره به اینکه کنترل برخی شهرها در دست مردم است به علی خامنهای اولتیماتوم داد: «بهتر است به معترضان تیراندازی نکنی که من هم شروع به تیراندازی خواهم کرد.»
فرسایش قدرت
اکنون این پرسش مطرح است که بعد از این چه خواهد شد؟ جمهوری اسلامی در حالی دچار «فرسایش قدرت» شدهاست که اطاعتپذیریِ سرکوبگران از فرماندهان در میدان کم شدهاست و حتا فرماندهان میل به اجرای دستور سرکوب ندارند؛ در چنین شرایطی حاکمیت توان بازتولید ترس را از دست میدهد و مردم تصاعدی جسورتر میشوند.
جمهوری اسلامی در مرحلهای است که اگر سرکوب نکند، سقوط میکند و اگر سرکوب کند، روند فروپاشی خود را شتاب میبخشد.
اگر چه حکومت طبق روال همیشگی، اینترنت را قطع کرد تا از ارتباطات و ارسال ویدیوهای مربوط به اعتراضات گسترده مردم جلوگیری کند، اما شهروندان طی ۲۴ ساعت بر تاریکخانهای که حکومت ایجاد کرده بود، غلبه کردند و در دومین روز فراخوان شاهزاده، با کمک تکنولوژیهای روز و استارلینک، صدها عکس و ویدیو را از داخل ایران پخش کردند.
نقش بیبدیل شاهزاده رضا پهلوی
به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران منصف، نقش رهبری سیاسی شاهزاده رضا پهلوی و پیوند قلبی او با ملت ایران بیبدیل است. این مسئله را حتا رسانههای خارجی نیز که طی اینسالها چشم به روی این واقعیت بسته بودند، بیان کردند. او تلاش کرد مدام از طریق پیام و اطلاعیه، ارتباط خود را با مردم داخل حفظ کند و همزمان، ترامپ را به عنوان قدرتمندترین رهبر دنیا، برای حمایت عملی از مردم ایران متقاعد کند.
شاهزاده رضا پهلوی با افزایش احتمال تشدید سرکوبها، در پیامی خطاب به رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای و سپاه پاسداران هشدار داد که «جهان و رئیسجمهور آمریکا با دقت شما را زیر نظر دارند» و «سرکوب مردم بدون پاسخ نخواهد ماند.» اندکی بعد، دونالد ترامپ برای سومین بار طی یک هفته به رژیم ایران هشدار داد: «اگر معترضان را بکشید، ضربه سختی خواهید خورد.» او در دومین روز فراخوان نیز خطاب به رهبران رژیم ایران گفتهبود: «در صورت کشتار مردم ایران، جایی را هدف قرار میدهیم که بسیار دردناک باشد.»
واکنش مقامهای غربی
اولف کریسترسون، نخستوزیر سوئد، با محکوم کردن سرکوبها نوشت: «مردم ایران بار دیگر علیه ستم و سرکوب بپاخاستهاند. ما صدای آنان را میشنویم و از مبارزه شجاعانهشان برای آزادی حمایت میکنیم.» او افزود که خواستههای بدیهی مردم برای آزادی و آیندهای بهتر را، نمیتوان در درازمدت با خشونت و فشار خاموش کرد.
کمیته روابط خارجی کنگره آمریکا نیز در بیانیهای اعلام کرد: «آیتاللهها در حال از دست دادن کنترل خود بر جامعه ایران هستند و نافرمانی ایرانیان از حکومت به سطحی بیسابقه رسیده است.»
سناتور جمهوریخواه، لیندزی گراهام، به سران جمهوری اسلامی هشدار داد، در صورت کشتار معترضان «روز بعد از خواب بیدار نخواهند شد.»
پت فالن، نماینده جمهوریخواه مجلس نمایندگان آمریکا، نیز در شبکه ایکس نوشت: «خامنهای و اطرافیانش هنوز فرصت دارند ایران را ترک کنند. مردم ایران حق دارند دولتی داشته باشند که از سرکوب دینی آیتاللهها آزاد باشد.»
یوهان وادفول، وزیر خارجه آلمان، با اشاره به سرکوب معترضان، از مقامهای جمهوری اسلامی خواست به تعهدات بینالمللی پایبند باشند. او نوشت: «چند روزی است که مردم ایران به خیابانها آمدهاند. بیان مسالمتآمیز نظر، حق آنان است و استفاده بیش از حد از خشونت علیه معترضان را محکوم میکنم.»
روبرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا، نیز در حمایت از مردم ایران گفت: «اروپا میداند که تغییری در راه است… جهان بار دیگر شاهد ایستادگی شجاعانه مردم ایران است. فریاد آنان برای کرامت، آزادی و حق انتخاب شیوه زندگی و حکمرانی بر خود، در سراسر جهان شنیده شده است.»
دونالد ترامپ در واکنش به استقبال مردم ایران از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی اظهار داشت: «فکر میکنم باید اجازه داد همه به میدان بیایند و ببینیم چه کسی سر برمیآورد.»
برخی تحلیلگران معتقدند رئیسجمهور آمریکا، بهعنوان یک سیاستمدار تاجر، بهدنبال کسب امتیاز است. با این حال، شاهزاده رضا پهلوی بارها تأکید کرده، که حاضر نیست بر سر منافع ایران معامله کند و خطاب به ترامپ گفته است مردم ایران مسئولیتی بزرگ به او سپردهاند: «تلاش برای احیای رابطهای که ایران زمانی با آمریکا داشت؛ رابطهای که صلح و شکوفایی را برای خاورمیانه به ارمغان آورد».
یک تحلیلگر امنیتی که نخواست نامش فاش شود، به کیهان لندن گفت: «وضعیت ایران به نقطهای رسیدهاست که سرنوشت مردم و کشور در وزنکشی کف خیابان تعیین میشود. میان رژیم و مردم به رهبری شاهزاده رضا پهلوی، یک رویارویی اساسی در جریان است و اگر مردم در این بزنگاه موفق به سرنگونی حکومت شوند، معادلات بینالمللی درباره ایران و منطقه بهطور کلی تغییر خواهد کرد.»
بر اساس برآوردهای میدانی، طولانی شدن و گستردگی اعتراضات، نیروهای امنیتی و انتظامی را بهشدت فرسوده کرده است؛ بهویژه آنکه گزارشهایی از همصدایی بخشی از این نیروها با مردم در برخی شهرها منتشر شده است. با این حال، بسیاری از ناظران معتقدند که حضور میلیونی مردم در پایتخت، نقطه تعیینکننده نهایی خواهد بود؛ نقطه عطفی که میتواند معادله قدرت را بهطور کامل به نفع مردم تغییر دهد. به نظر میرسد چیزی تا رسیدن به آن مرحله باقی نمانده است.
