با گذشت سه هفته از اعتراضات دی۴۰۴ که با اعتصاب بازاریان تهران در پی سقوط ارزش پول ملی و اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی آغاز شد، و در حالیکه دهها هزار نفر در پی سرکوب جمهوری اسلامی کشته، نابینا، مجروح و بازداشت شدند، گزارشها از ایران حاکی از تداوم روند گرانی کالاها است. جمهوری اسلامی مردم را به خشنترین شکل ممکن سرکوب کرد اما همچنان توان مدیریت اقتصادی کشور را ندارد!
دولت مسعود پزشکیان از اواخر پاییز سیاست تک نرخی کردن ارز و حذف ارز ترجیحی برای واردات کالاهای اساسی را اجرایی کرد. این اقدام درست در روزهایی که افزایش قیمت ارز با سرعت در ایران ادامه داشت و سقوطی تاریخی در کاهش ارزش پول ملی رقم میخورد سبب شوک شدیدی به اقتصاد کشور شد.
یکی از پیامدهای سیاستهای اقتصادی دولت پزشکیان اعتصاب بازاریان در بازار موبایل علاءالدین در پایتخت در روز یکشنبه هفتم دیماه بود که به سرعت و در کمتر از دو هفته به بزرگترین اعتراضات ضدحکومتی در تاریخ جمهوری اسلامی تبدیل شد. این اعتراضات با سرکوب شدید شهروندان توسط جمهوری اسلامی و بزرگترین کشتار شهروندان بیدفاع از سوی حکومت مستقر روبرو شد.
اکنون با گذشت سه هفته از اعتراضات خونین همچنان گزارشها از افزایش قیمت کالاها و خدمات حکایت دارد. بر اساس گزارشهای میدانی قیمت گوشت طی سه هفته گذشته تا مرز دو میلیون تومان نیز افزایش یافته است.
فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت پزشکیان روز دوشنبه ۳۰ دیماه ۱۴۰۴ در جمع خبرنگاران گفته «در اجرای حذف ارز تریجحی، با گذشت زمان و خروج از شوکهای طبیعی اولیه، هم قیمتها به ثبات میرسند و هم تأمین کالاها پایدارتر خواهد شد.»
وبسایت «اقتصاد ۲۴» در گزارشی نوشته در پی حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی طی روزهای اخیر و اعلام نرخ مصوب برای برخی کالاها، بازار با یک شوک قیمتی همراه شده است. قیمت کالاهای اساسی اعم از روغن، گوشت قرمز و مرغ، تخم مرغ، لبنیات و… پس از حذف ارز ترجیحی یکشبه چند برابر شد و شوک تورمی را نه تنها به سفره خانوار، بلکه به اقتصاد کشور وارد کرد.»
«اقتصاد ۲۴» افزوده «خطای محاسباتی دولت در مورد حذف ارز ترجیحی باعث شده خانوارها در تامین هزینههای اولیه زندگی خود با مشکل روبهرو شوند و برای به اصطلاح «درآوردن نان شب خود» دائما در تلاش باشند، اما باز هم از پس هزینههای زندگی خود برنیایند.»
کامران ندری، اقتصاددان در گفتگو با «اقتصاد۲۴» و در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه «مطالبه مردم در اعتراضات اخیر از دولت چیست؟» گفته که «از منظر اقتصاد کلان، دولت موظف است که تورم را کنترل و مهار کند و در وهله دوم، شغل مناسب با درآمد مکفی برای همه افرادی که در سن کار هستند، ایجاد کند.»
به گفته این اقتصاددان، از منظر اقتصاد خُرد نیز دولت موظف است زیرساختهای عمومی، حملونقل، هوا و محیط زیست پاکیزه، خدمات عمومی آب، برق و گاز و از همه مهمتر، امنیت و نظم را برای مردم فراهم کند.
کامران ندری تأکید کرده حذف شتابزده ارز ترجیحی کار مدبرانهای نبود: «در شرایطی که جامعه، ملتهب و بازار ارز دچار نوسانات شدید قیمتی است، حذف ارز ترجیحی آن هم به صورت دفعی، یکباره و شتابزده، کار مدبرانهای نبود.»
با حذف ارز ترجیحی از ابتدای دیماه قیمت مواد خوراکی با افزایش بیسابقهای روبرو شد. هر شانه تخممرغ که چند روز پیش حدود ۲۵۰ تا ۲۸۰ هزار تومان قیمتگذاری شده بود طی یک شبانهروی با قیمت ۴۲۰ هزار تومان عرضه شد. قیمت هر شانه تخممرغ در خردهفروشیها به ۵۰۰ هزار تومان هم رسید و قیمت رسمی هر عدد تخممرغ نیز به ۱۴ هزار تومان افزیش یافت.
روغن از دیگر کالاهایی است که قیمت آن در تنها دو روز با افزایش قابل توجهی روبرو شده و تا ۲۶۰ درصد یعنی بیش از سه و نیم برابر افزایش یافت.
هفته گذشته نیز خبرگزاری حکومتی «مهر» ظهر شنبه از افزایش ناگهانی و شدید قیمت برخی کالاهای اساسی مانند گوشت، مرغ، روغن و تخممرغ خبر داد. روند افزایش قیمت این کالاها از روزهای پیشتر و در جریان حذف ارز ترجیحی از سوی دولت پزشکیان آغاز شده بود.
افزایش قیمتها پس از حذف ارز ترجیحی از بازار پروتئین و روغن آغاز و حالا به قیمت برنج رسیده است. بر اساس گزارشی که خبرگزاری «فارس» از قیمت برنج در بازار منتشر کرده قیمت یک بسته برنج هندی ۱۰ کیلویی حدود یک میلیون و ۴۷۰ هزار تومان و برنج کشتینشان هندی ۱۰ کیلویی یک میلیون و ۲۴۵ هزار تومان قیمتگذاری شدهاند.
این در حالیست که قیمت مرغوبترین نوع برنج هندی چند هفته پیش بین ۶۰ تا ۸۰ هزار تومان در هر کیلو قیمت داشت. همچنین قیمت هر کیلو برنج نه چندان مرغوب ایرانی به ۶۰۰ هزار تومان رسیده است.
در این میان دولت پزشکیان معتقد است با پرداخت یارانهای یک میلیون تومانی قرار است فشار ناشی از گرانیهای اخیر را از دوش خانوارهایی بردارد که درآمد آنها پیش از شوک حذف ارز ترجیحی نیز کفاف پوشش ضروریترین هزینهها را نمیداد.
مسعود پزشکیان روز شنبه ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ و دو روز بعد از قطع سراسری اینترنت در ایران در نشست هیئت عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام، بدون اشاره به اعتراضات ضدحکومتی که چهاردهمین روز خود را پشت سر میگذاشت مدعی شد که به دنبال «تقویت معیشت مردم» با حذف رانت، رشوه و فساد است.
در حالیکه بخشی از حکومت که غالبا رقبای سیاسی دولت هستند، ریشه اعتراضات دو هفته گذشته را مشکلات اقتصادی به علت عملکرد نامطلوب تیم اقتصادی دولت پزشکیان میدانند، مسعود پزشکیان در نشست روز گذشته مجمع تشخیص مصلحت نظام با انتقاد از «تخریب» دولتاش گفت «برخی جریانات رسانهای و صاحبان تریبونهای رسمی بهصورت بیامان درحال تخریب دولت و زیر سؤال بردن طرح بزرگ اقتصادی درحال اجرا در اصلاح نظام یارانهای هستند.»
مسعود پزشکیان همچنین مدعی شد که دولت او درگیر «جنگ تمامعیار اقتصادی با دشمن خارجی و برخی ذینفعان رانت ارزی در داخل» است.
گزارشهای میدانی از روند افزایش قیمتها طی سه هفته گذشته اما نشان میدهد یارانه یک میلیون تومانی در حال حاضر نیز توان حمایت از سفره خانوارها را ندارد و با توجه به فزاینده بودن تورم در اقتصاد ایران، ارزش این یارانه طی هفتههای آینده کاهش یافته و در نتیجه سیاست یارانهای دولت پزشکیان با شکست روبرو خواهد شد.
