رقص بر مزار جانباختگان اعتراضات، صحنهای تأثیرگذار و بیانگر تکاندهندهترین جلوه خشم و سوگ توأمان بازماندگان است. زنان و مردانی سیاهپوش، سوگوار، با چهرههایی بیلبخند و بیسرور میرقصند؛ مادری که در برابر پیکر بیجان فرزند دستمال در هوا میگرداند و بر سینه میکوبد؛ پدری که بر سنگ مزار دختر میخواند و دست میزند، خواهری که در مراسم خواهر کِل میکشد، برادری که تصویر برادر جانباخته را بالا گرفته و میچرخد.
در فرهنگ کهن تبارهای ایرانی، از جمله بختیاری، مرگی که در سنین غیر از کهنسالی رخ دهد، مرگی بر خلاف نظم حاکم بر طبیعت است؛ روندی معکوس شده که سوگواری را هم معکوس میکند؛ رقص در مراسم سوگواری جوانان، ابراز اعتراضی جمعی به رویدادی است که خلاف نظم حیات رخ داده و سبب گسست یک زندگی شده است.
در فرهنگ بختیاری که رقص و موسیقی بخش مهمی در آیین سوگواری برای مرگ نابهنگام است، موسیقی با ساز و دهل و با عنوان «چپی» یا همان مخالف نواخته میشود که ریتم آن کاملا با ریتم آنچه در شادی نواخته میشود متفاوت است. در این فرهنگ، حرکت حلقه رقصندگان در شادی خلاف جهت عقربههای ساعت است اما در مراسم سوگواری همسو با عقربههای ساعت و در امتداد جهت چپ رقصنده است. کِل کشیدن و رقصیدن در مراسم سوگواری، روایتی از آینده از دست رفته و شادی نزیسته است. اینهمه آنچه جوان ناکام آنها را زندگی نکرد، به رخ میکشد و زندگی ناتمامی را یادآوری میکند که باید با این بازنمایی در حافظه جمعی ثبت شود.
اکنون در مراسم جانباختگان اعتراضات که توسط جمهوری اسلامی سرکوب شدند هم، با نگاه به معنایی که در آیین سوگواری تبارهای کهن ایران وجود دارد، و با اعتراض به نظم ظالمانهی حاکم که فرصت زیست را از جوانان گرفته و زندگیها را گسسته کرده و سرنوشت یک ملت را به سیاهی کشانده، مردم بر پیکر و مزار جانباختگان میرقصند.
رقص بر مزار جانباختگان ابراز خشمی جمعی به جمهوری اسلامی است که نظم حیات را به هم ریخته و زندگی جوانان این مرز و بوم را به سخره گرفته است. این رقص در بزرگداشت شجاعت و پایداری جانباختگان، و در نکوهش ستم و ظلم و تباهکاری حکومت است. پیرو همین نگاه نیز مجیدرضا رهنورد معترض اعدام شده در سال ۱۴۰۱ گفته بود «برای من عزاداری نکنید، قرآن نخوانید، شادی کنید و برقصید.»
امروز، مردم ایران در مبارزهای ملی و آزادیخواهانه، هر فرصتی را به تهدیدی علیه جمهوری اسلامی تبدیل میکنند؛ حتی مراسم خاکسپاری و سوگواری برای عزیز جانباخته.
روشنک آسترکی |ایکس | اینستاگرام|
