مقدمه
ویدا طهرانی* – در تاریخ معاصر، سقوط دیکتاتوریها و رژیمهای فاسد همواره حاصل یک عامل واحد نبوده است. برخلاف روایتهای سادهانگارانه، نه «جنبش داخلی بهتنهایی» همیشه کافی بوده و نه «مداخله خارجی» الزاماً منجر به آزادی و ثبات شده است. تجربه کشورهایی که با ترکیبی از فشار داخلی و حمایت خارجی توانستند از نظامهای اقتدارگرا عبور کنند، برای بررسی وضعیت کنونی ایران آموزنده و تعیینکننده است:
۱. تجربههای تاریخی: وقتی کمک خارجی مؤثر واقع شد
پس از جنگ جهانی دوم، کشورهایی مانند آلمان و ژاپن نهتنها از دیکتاتوری عبور کردند، بلکه به دموکراسیهای باثبات تبدیل شدند. در هر دو مورد، سه عنصر همزمان وجود داشت:
– حذف کامل ساختار قدرت پیشین
– حمایت خارجی سازمانیافته و بلندمدت
– وجود یک چارچوب سیاسی مشخص برای آینده
در مقابل، نمونههایی چون عراق و لیبی نشان دادند که سقوط رژیم بدون آلترناتیو سیاسی معتبر و بدون نهادسازی میتواند کشور را وارد چرخه بیثباتی و خشونت کند.
نتیجه روشن است:کمک خارجی زمانی مفید است که در خدمت یک پروژه سیاسی شفاف و مورد پذیرش جامعه قرار گیرد.
۲. مقایسه با وضعیت کنونی ایران
ایران امروز تحت حاکمیت جمهوری اسلامی با نظامی مواجه است که:
– مشروعیت مردمی خود را از دست داده
– دچار بحران عمیق اقتصادی و زیستمحیطی است
– در سطح بینالمللی منزوی شده
– و با سرکوب سیستماتیک، امکان اصلاح درونساختاری را از بین برده است
جنبش «زن، زندگی، آزادی» نشان داد که خواست تغییر در جامعه وجود دارد؛ اما همزمان آشکار کرد که جامعه بهتنهایی، بدون پشتوانه سیاسی و بینالمللی، با هزینهای بسیار سنگین روبهروست.
در این نقطه، مقایسه ایران با کشورهایی مانند آلمان یا حتی کوزوو نشان میدهد: مسئله اصلی «نبود نارضایتی» نیست بلکه نبود پیوند مؤثر میان نیروی داخلی و حمایت خارجی هدفمند است.
۳. اهمیت کمک خارجی برای گذار از جمهوری اسلامی
کمک خارجی برای ایران امروز، لزوماً به معنای حمله نظامی نیست. تجربه تاریخی نشان میدهد که اشکال زیر میتوانند تعیینکننده باشند:
– فشار دیپلماتیک و حقوقی سازمانیافته
– تحریمهای هوشمند علیه ساختار سرکوب، نه مردم
– بهرسمیت شناختن یک آلترناتیو سیاسی دموکراتیک
– حمایت رسانهای و حقوقی از جنبش داخلی
در غیاب چنین حمایتی، رژیم جمهوری اسلامی توانسته با زمانخریدن، سرکوب و بحرانسازی منطقهای، بقای خود را تمدید کند.
بنابراین، کمک خارجی نه یک «تهدید به استقلال»، بلکه ابزاری برای کاهش هزینه گذار برای جامعه ایران است – مشروط به آنکه جهتدار و پاسخگو باشد.
۴. نقش شاهزاده رضا پهلوی بهعنوان حلقه اتصال
یکی از تفاوتهای مهم ایران با بسیاری از کشورهای شکستخورده در گذار، وجود یک چهره سیاسی شناختهشده، ملی و غیرایدئولوژیک است: «شاهزاده رضا پهلوی».
اهمیت جایگاه او از چند جهت قابل تحلیل است:
– مشروعیت تاریخی بدون وابستگی به قدرتهای خارجی
– پذیرش اکثریت در میان طیفهای مختلف اپوزیسیون
– توان گفتوگو با دولتها و نهادهای بینالمللی
– تأکید مداوم بر دموکراسی، سکولاریسم، تمامیت ارضی و رفراندوم
– و خواست ملی مردم در داخل ایران که در انقلاب شیروخورشید با فراخوان ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ کاملا مشهود و غیر قابل انکار است.
در تجربههای موفق تاریخی، وجود یک «مرجع سیاسی قابل اعتماد» برای جهان خارج، نقش کلیدی در جهتدهیِ کمک خارجی داشته است. فقدان چنین مرجعی، همان خلائی بود که کشورهایی مانند لیبی را به بیثباتی کشاند.
جمعبندی
تجربه تاریخ نشان میدهد: گذار موفق بدون نیروی داخلی ممکن نیست، اما نیروی داخلی بدون حمایت خارجی، فرسوده میشود و مهمتر از همه، بدون آلترناتیو سیاسی معتبر، هر مداخلهای خطرناک است.
ایران امروز در انقلاب شیروخورشید، برخلاف بسیاری از کشورها، هم جامعه معترض دارد، هم ظرفیت حمایت بینالمللی، و هم چهرهای که میتواند این دو را به هم متصل کند. مسئله اصلی، نه امکان گذار، بلکه نحوه سازماندهی و زمان آن است.
پیروزی در دستان ملت ایران است
پاینده ایران / پاینده ملت ایران / جاوید شاه
*ویدا طهرانی دبیر نخست سپیدار حزب زنان ایران
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
