روشنک آسترکی – سرکوب مسلحانه اعتراضات دی۴۰۴ در ایران جمهوری اسلامی را در صدر جدول حکومتهای سرکوبگر قرن بیست و یکم قرار داده است. در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه دهها هزار نفر در شهرهای مختلف ایران هدف گلوله و تیراندازی نیروهای حکومتی قرار گرفتند. اگر چه قطع سراسری اینترنت، همچنان در چهارمین هفته اعتراضات، دسترسی به آمار دقیق جانباختگان، مجروحان، بازداشتشدگان و مفقودشدگان را غیرممکن کرده است اما گزارشها از کشته شدن رقمی بین ۱۶ تا بیش از ۴۰ هزار شهروند، مجروح شدن دهها هزار نفر و بازداشت دهها هزار تن دیگر حکایت دارد. «کیهان لندن» تلاش کرده در مجموعه گزارشهایی مشاهدات عینی شهروندان حاضر در اعتراضات، در شهرها و مناطق مختلف، را بازتاب دهد تا به عنوان بخشی از مستندات تاریخ انقلاب ملی ایرانیان علیه جمهوری اسلامی ثبت شود. برای حفظ امنیت شهروندان راوی، از نام مستعار برای آنها استفاده شده است.
بر اساس گزارشها تا کنون هویت دستکم ۱۴۶ کودک جانباخته در اعتراضات دی۴۰۴ احراز شده است. دهها کودک در خیابان بازداشت شده و شماری از کودکان نیز پس از پایان اعتراضات خیابانی و در روندی که از سوی خانوادهها «ربایش» خوانده شده بازداشت شده و از وضعیت آنها اطلاعی در دست نیست.
با گذشت بیش از یک ماه از آغاز اعتراضات دی۴۰۴ آمار دقیق جانباختگان، مجروحان و بازداشتشدگان مشخص نیست اما خبرگزاری حقوق بشری «هرانا» در آخرین آمار بهروزرسانی شده درباره اعتراضات دی۴۰۴ هویت ۱۴۶ کودک زیر ۱۸ سال جانباخته در اعتراضات را تأیید کرده است.
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران نیز دهم بهمنماه با انتشار گزارشی با عنوان «نیمکتهای خالی» نام ۱۰۰ دانشآموزی را که در جریان سرکوب اعتراضات دیماه به دست مأموران حکومت جمهوری اسلامی جان باختهاند، تأیید و منتشر کند.
آمارهای منتشر شده از سوی خبرگزاری «هرانا» و شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران مربوط به موارد احراز هویت شده است؛ این در حالیست که قطع اینترنت و تهدید خانوادهها از سوی نهادهای امنیتی روند اطلاعرسانی درباره همه کودکان جانباخته در اعتراضات را با اختلال روبرو کرده است. در نتیجه پیشبینی میشود شمار کودکانی که در جریان اعتراضات جان خود را از دست دادند بیش از آماری باشد که تا کنون منتشر شده است.
در این میان علیرضا کاظمی وزیر آموزش و پرورش روز گذشته اعلام کرده که آمار دانشآموزان جانباخته در اعتراضات هنوز مشخص نیست و «چون در شهرها و بخشهای مختلف این اتفاق افتاده آمار دقیق و رسمی هنوز اعلام نشده است.»
وزارت آموزش و پرورش البته با سلب مسئولیت درباره سرنوشت بخشی از کودکان جانباخته و بازداشتشده اعلام کرده شماری از نوجوانان بازداشتشده ترک تحصیل کرده بودند و دانشآموز به شمار نمیآمدند!
این موضوع را سمیه سادات ابراهیمی مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزشوپرورش گفته است. او همچنین افزوده شرکت بخشی از دانشآموزان در اعتراضات نیز «بهدلیل هیجانات بوده یعنی رسانههای معاند بر هیجانات نوجوانان سوار شدند»!
گزارشها درباره کودکان جانباخته نشان میدهد مأموران جمهوری اسلامی با همان خشونت و قساوتی که شهروندان بزرگسال را هدف قرار میداندند کودکان را هم به قصد گشت هدف گلوله قرار میدادند.
سینا اشکبوسی، نوجوان ۱۶ ساله و تک فرزند خانوادهای میهندوست، در تهرانپارس از جمله کودکانی است که هدف گلوله مأموران جمهوری اسلامی قرار گرفت و جان باخت.
یک منبع آگاه به «کیهان لندن» گفته سینا با دیگر نوجوان همسن و سالش شامگاه ۱۸ دیماه به پارک محله در خیابان ۱۹۶ شرقی تهرانپارش رفتند و همانجا تجمع کرده و شعار میدادند. مأموران حکومتی رسیدند و در ناباوری به سوی نوجوانان اسلحه گشودند و آنها را به رگبار بستند.»
به گفته این منبع آگاه، هدفگیری مأموران سینه و سر جمعیت بود؛ سینا یک گلوله به قلبش اصابت کرد. پدر و مادرش که در محل حضور داشتند به سرعت او را به بیمارستان فلکه سوم تهرانپارس رساندند اما او در آغوش مادرش جان باخت.
این منبع آگاه با بیان اینکه «سینا تک فرزند خانواده و پسری باهوش، نخبه و مهربان بود» گفته پس از جانباختن سینا مأموران پیکر او را با شرط برگزاری مراسم در خلوت و سکوت به والدینش تحویل دادند و مراسم خاکسپاری این نوجوان زیر فشار امنیتی برگزار شد.
در آنسو شمار زیادی از نوجوانان نیز بازداشت شدهاند که آمار دقیقی از آنها هم در دست نیست. امین حسین رحیمی وزیر دادگستری و رئیس «شورای سیاستگذاری مرجع ملی حقوق کودک» روز یکشنبه ۱۲ بهمن بازداشت شماری کودک در جریان اعتراضات را تأیید کرد.
وزیر دادگستری دولت پزشکیان بدون اعلام تعداد نوجوانان بازداشت شده گفته «تعدادی از افراد زیر سن ۱۸ سال که در زمان حوادث اخیر در صحنه بوده و توسط ضابطین آن زمان دستگیر شدهاند، سریعاً در دادسرای ویژه اطفال و نوجوانان تهران، تعیین تکلیف و تحویل خانوادههایشان شدند.»
او همچنین مدعی شده «عده کمی از افراد بازداشتشده که ۱۶ تا ۱۸ سال سن دارند در کانون اصلاح و تربیت نگهداری میشوند که پرونده آنها نیاز به تحقیقات داشته و آنها نیز پس از تکمیل تحقیقات و ارائه وثایق قانونی به زودی آزاد میشوند.»
دو روز پیش، کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی با تأیید بازداشت شماری دانشآموز زیر ۱۸ سال در جریان اعتراضات از بیپاسخ ماندن نامه این کمیسیون به فرماندهی نیروی انتظامی در مورد دانشآموزان کشتهشده و بازداشتشده خبر داده بود.
علیرضا منادی سفیدان، رئیس کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی، روز جمعه ۱۰ بهمن به خبرگزاری «ایلنا» گفته در این نامه علاوه بر سؤال در مورد دانشآموزان بازداشتشده، درباره آمار دانشآموزان کشته و مجروحشده نیز سؤال شده، «اما تاکنون پاسخی به این نامه دریافت نکردهایم».
فرشاد ابراهیمپور نورآبادی، نایبرئیس کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی، نیز گفته «آنچه مسلم است، در میان این افراد، تعدادی دانشآموز زیر ۱۸ سال وجود دارند.»
فرشاد ابراهیمپور همچنین در واکنش به موضع اخیر وزارت آموزش و پرورش مبنی بر اینکه «بیشتر بازداشتشدگان بازمانده از تحصیل بودهاند و تنها در سن دانشآموزی قرار داشتند»، گفته «مطابق قوانین، تمام افراد در سن پیشدبستانی تا پایه دوازدهم دانشآموز محسوب میشوند.»
شرایط نگهداری و فشارهای روانی و شکنجه نوجوانان بازداشت شده اما با هشدارهای نهادهای حقوق بشری روبرو شده است.
سازمان عفو بینالملل روز شنبه ۱۱ بهمنماه با انتشار هشدار فوری اعلام کرد هزاران نفر از جمله کودکان که در جریان اعتراضات بهطور خودسرانه بازداشت شدهاند، در معرض شکنجه شدید، بدرفتاری و محاکمات ناعادلانه منجر به زندان طولانیمدت و مجازات اعدام توسط حکومت قرار دارند. سازمان عفو بینالملل همچنین خواستار اقدام فوری نهادهای بینالمللی در اینباره شد.
«کیهان لندن» توانسته با خانواده یک نوجوان ۱۷ ساله بازداشتشده در شهر اهواز گفتوگو کند. این نوجوان در جریان اعتراضات ۱۹ دیماه در محله کیانپارس بازداشت شده است و خانواده به دلیل نگرانی از تشدید فشارها بر فرزندشان خواستهاند نام او منتشر نشود. والدین این نوجوان موفق شدهاند چهارشنبه هفتم بهمنماه فرزندشان را به مدت ۱۵ دقیقه ملاقات کنند.
مادر این نوجوان میگوید فرزندش بعد از بازداشت به همراه تعداد دیگری نوجوان و جوانان حدود ۲۰ تا ۲۳ سال مورد ضربوجرح قرار گرفتند تا اعترافاجباری کنند: «با شلنگ و لوله پلیکا بچهها را زدهاند. کتکشان هم زده بودند. پسرم میگفت یک پسر نوجوان بعد از آنکه با سیلی توی گوشش زدند دچار آسیب شده و از گوشش خون آمده با اینحال او را به درمانگاه نبردهاند و تا آن روزی که ما پسرمان را ملاقات کردیم آن نوجوان را به درمانگاه نبرده بودند. پسرم را هم زده بودند. بچه من فقط مدرسه میرفت. نه عضو گروهی بود نه با جریانی کار میکرد اما باورتان میشود که بچه نوجوان را بازجویی کردند که اعتراف کند با اسرئیل همکاری داشته یا نه.»
این مادر میگوید برای فرزندش پرونده قضایی تشکیل شده و چهارشنبه در دادگاه بازپرسی داشته و باید منتظر تاریخ برگزاری دادگاه باشد: «ما هنوز نمیدانیم اتهام بچه ما چیست. اجازه ندادهاند وکیل انتخابی داشته باشیم. توضیحی هم ندادند. در بازپرسی گفتند وقتش که برسد خودشان وکیل تسخیری میدهند یا ما میتوانیم از وکلای مورد تأیید قوه قضاییه یکی را انتخاب کنیم. وکلایی که میگویند اغلب قبلا بازجو یا قاضی یا بازپرس بودهاند. یعنی از خودشان هستند. چطور اعتماد کنیم؟»
پدر این نوجوان به «کیهان لندن» میگوید «بیش از ۱۰ روز حتی از محل نگهداری فرزندمان خبر نداشتیم و بعد فهمیدیم او را به همراه تعداد زیاد دیگری از بازداشتشدگان در یک سیلو نگه میدارند. افراد بالای ۱۸ سال هم در بین افرادی که در این سیلو نگهداری میشوند هستند اما اغلب زیر ۲۵ سال هستند. آن روزی که ما پسرم را ملاقات کردیم در دادسرا بود و گفتند به کانون اصلاح و تربیت میرود اما هنوز منتقل نشده است.»
او از فرزندش شنیده که در جریان بازجویی بعضی از کودکان به اعدام تهدید شدهاند. همچنین میگوید «پسرم و چند نوجوان دیگر را زیر کتک مجبور کردهاند زیر فشار و تهدید برگه اعترافاتی را امضا کنند که از محتوای نوشتهها خبر نداشتهاند. این موضوع نگرانی ما و بقیه والدین را درباره حکم صادر شده علیه فرزندانمان بر اساس اعترافات اجباری افزایش داده است.»
بخشی از کودکان در جریان اعتراضات در خیابان بازداشت نشدهاند بلکه بعد از سرکوب اعتراضات خیابانی و طی روزهای گذشته، در پی شناسایی از سوی نهادهای امنیتی به شکلی خشونتبار بازداشت شدهاند. در برخی موارد خانوادهها از سرنوشت فرزندان خود بیاطلاع هستند.
در همین رابطه شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران گزارش داده روز پنجشنبه ۹ بهمنماه مأموران امنیتی یک نوجوان هفده ساله به نام عرفان جوادی را در مقابل منزلش در دهدشت بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل کردهاند .
این نهاد صنفی افزوده «ئاسو کیخسروی، ۱۷ ساله و اهل جوانرود، سه روز پس از بازداشت توسط نیروهای امنیتی همچنان ناپدید است و هیچ اطلاعی از وضعیت جسمی، روانی و محل نگهداری او در دست نیست.»
در گزارشی دیگر از سوی این تشکل آمده علی عیوضی، دانشآموز ۱۶ ساله اهل باغملک استان خوزستان، در بامداد ۱۹ دی در جریان یورش بیش از ۶۰ نیروی نقابدار و مسلح به خانهاش بازداشت شده و هماکنون تحت بازجویی قرار دارد. این گزارش افزوده نیروهای امنیتی او را تحت فشار گذاشتهاند تا علیه برخی از نزدیکانش اعتراف کند.
یک آموزگار در استان تهران در گفتوگو با «کیهان لندن» موضوع بازداشت نوجوان در روزهای گذشته را تأیید کرده و گفته «حتی نهادهای امنیتی تلاش کردند مسئولان مدارس را زیر فشار بگذارند که دانشآموزانی که غیبت داشته و احتمالا زخمی بودهاند را گزارش دهند یا اگر معلمان و مدیران متوجه شدند دانشآموزی ساچمه خورده او را گزارش دهند. البته اغلب معلمان و مدیران این کار را نکردند.»
او افزوده «در مدرسه ما این اتفاق نیافتاد اما خبر داریم در چند دبیرستان دانشآموزان را مقابل مدرسه و یا در راه مدرسه بازداشت کردهاند. در بین بازداشتشدگان هم دختر بوده و هم پسر. یکی از مسائل دیگری که نهادهای امنیتی روی آن حساس بودند برگزاری هر گونه یادبودی در مدرسه برای دانشآموزان جانباخته بوده است. بعضی از دانشآموزان هم که در شبکههای اجتماعی عکس و مطالب درباره اعتراضات و جاویدنامان منتشر کرده بودند با تماس تهدیدآمیز پلیس فتا روبرو شدند.»
این آموزگار تأکید میکند «نوجوانان بعد از اعتراضات به شدت زیر فشار روانی هستند. من مشخصا در میان دانشآموزان خودم شاهد موجی از رنج و خشم همزمان هستم. فکر میکنم این بچهها هم مثل بزرگسالان و اغلب مردم حال و روز خوبی ندارند. با این تفاوت که در نبود آموزش و عدم حمایتهای لازم نگران این هستم که موجی از خودکشی میان نوجوانان و جوانان پس از این کشتار وحشیانه و غمی که روی دل جامعه سنگینی میکند به راه بیافتد. حالا در این شرایط تشدید فشارهای امنیتی روی دانشآموزان میتواند محرکی برای افزایش انگیزه خودکشی باشد. متاسفانه نظام آموزشی در اینباره کاملا منفعل است و وضعیت نوجوانانی که شاهد این سرکوب بودهاند، آسیب دیدهاند، یکی از اعضای خانواده، دوستان یا آشنایانشان کشته شدهاند، و به طور کلی تحقیر شدهاند به عقیده من هشدارآمیز است.»
