صنعت گردشگری ایران به دلائلی از جمله کاهش قدرت خرید خانوارها و حذف سفر از سبد مصرفی، و همچنین تشدید مشکلات سیاسی با خسارتی دو هزار میلیارد تومانی روبرو شده و به گفته رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی ایران این صنعت به حالت برزخی فرو رفته است.
صنعت گردشگری ایران از زمان شیوع کرونا تا کنون همچنان در شرایط رکود به سر میبرد؛ عوامل مختلفی در عمیق شدن رکود این صنعت نقش داشته که مهمترین و پایدارترین علت، کاهش قدرت خرید خانوارها بوده است.
کاهش ارزش واقعی درآمد شهروندان سبب شده اقلام غیرضروری مانند سفر، تفریح و ورزش را از سبد مصرف خود حذف کنند و درآمدشان را صرف هزینههای ضروری از جمله خوراک و مسکن کنند.
حرمت الله رفیعی رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی ایران به تازگی گزارشی از وضعیت صنعت گردشگری ارائه کرده که بیانگر رکود عمیق این صنعت است: «خسارات ناشی از تعطیل شدن سفرها برای بخش گردشگری به دو هزار میلیارد تومان رسید و با وجود فشارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، صنعت گردشگری همچنان ظرفیت احیا دارد و اگر موانع ساختاری، رانت و تصمیمات نادرست برچیده شود، میتواند بار دیگر به یکی از پیشرانهای اقتصاد کشور تبدیل شود.»
حرمت الله رفیعی با بیان اینکه «گردشگری ایران در یکی از دشوارترین مقاطع خود قرار دارد» گفته «با آغاز شیوع کرونا، صنعت گردشگری عملاً تعطیل شد و فعالان این حوزه تصور میکردند که شرایط به بدترین نقطه خود رسیده است. پس از آن، بحران افزایش قیمت بنزین رخ داد و بار دیگر گفته شد که گردشگری هیچگاه چنین شرایطی را تجربه نکرده است. در ادامه، اتفاقات اجتماعی سال ۱۴۰۱ و سپس جنگ ۱۲ روزه، شوکهای تازهای به این صنعت وارد کرد.»
این فعال صنفی افزوده «در هر یک از این مقاطع تصور میشد وضعیت نمیتواند از این بدتر شود، اما امروز شرایطی به وجود آمده که حتی از دوران جنگ ۱۲ روزه نیز دشوارتر است و گردشگری ایران اکنون در وضعیتی برزخی قرار دارد.»
به گفته او، فشارهای اجتماعی، شرایط اقتصادی مردم و کاهش شدید قدرت خرید، همگی دست به دست هم دادهاند تا تقاضا برای سفر به حداقل برسد. او همچنین با اشاره به سوگ و خشم مردم پس از اعتراضات اخیر گفته «فضای اجتماعی بهگونهای شده که حتی تبلیغات تورهای گردشگری در فضای مجازی با واکنشهای تند مواجه میشود.»
رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی درباره خسارت ناشی از رکود صنعت گردشگری گفته «برآوردها نشان میدهد که فقط دفاتر گردشگری حدود یکهزار میلیارد تومان خسارت مستقیم متحمل شدهاند و با احتساب خسارتهای ناشی از قطع اینترنت و تعطیلی سفرها، مجموع آسیبها دستکم به دو هزار میلیارد تومان افزایش یافته است.»
دیگر گزارشها نیز گویای رکود عمیق در صنعت گردشگری ایران است. برای نمونه جنوب ایران از جمله جزایر خلیج فارس هر ساله در زمستان از مقاصد گردشگری داخلی به شمار میرفت. اکنون فعالان صنعت گردشگری در جزیره قشم از کاهش شدید مسافر در این جزیره خبر داده و میگویند از ابتدای بهمن و با وجود تعطیلات ۲۲ بهمن، این جزیره خالی از گردشگر بوده است.
رکود عمیق در صنعت گردشگری سبب شده صمدحسن زاده در نامهای خطاب به رضا صالحی امیری وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بر لزوم حمایت فوری از صنعت گردشگری و افزایش سرمایه در گردش در این بخش تأکید کند.
صمد حسن زاده در این نامه با اشاره به اینکه «بحرانهای ایجاد شده در کشور که ضربات اقتصادی جبرانناپذیر به صنعت گردشگری و فعالان این صنعت وارد کرده» نوشته «صنعت گردشگری کشور در ماههای اخیر متأثر از مجموعهای از بحرانهای بیسابقه، از جمله جنگ ۱۲ روزه و نیز حوادث و اتفاقات دیماه سال جاری، عملاً با رکود کامل مواجه شده و بخش قابل توجهی از فعالان این صنعت در شرایطی بحرانی و نگرانکننده قرار گرفتهاند.»
رئیس اتاق بازرگانی ایران در نامه خود خطاب به رضا صالحی امیری تأکید کرده که «فعالان بخش خصوصی گردشگری شامل دفاتر خدمات مسافرتی، هتلها و شرکتهای حملونقل گردشگری، در حالی متحمل خسارات سنگین مالی شدهاند که به دلیل تعهدات پیشین خود نسبت به مسافران و طرفهای داخلی و خارجی، با فشار مضاعف نقدینگی، انباشت بدهی و در مواردی خطر ورشکستگی و تعطیلی فعالیت مواجه هستند و علیرغم تصویب بستههای حمایتی پس از بحرانهای اخیر، به دلیل بروکراسی اداری و نارسایی در زنجیره اجرا، تاکنون حمایت مالی مؤثری به این بخش اختصاص نیافته است.»
اینهمه در حالیست که تورم عمومی سبب افزایش هزینه بخش گردشگری شده است بطوریکه قیمت بلیت پروازهای داخلی هفته گذشته ۵۰ تا ۷۰ درصد افزایش یافته است.
بر اساس نرخهای جدید کمترین نرخ بلیت پرواز از تهران به اراک با ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان برای هر نفر و بیشترین نرخ پروازی در۱۸ مقصد داخلی از تهران به بیش از ۱۰ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده است. یعنی یک خانواده ۴ نفری برای سفر از تهران به اراک برای چند دقیقه پرواز باید حدود ۲۱ میلیون تومان و برای سفر به شهرهای جنوب و جنوب شرق کشور باید حدود ۴۱ میلیون تومان هزینه کند.
افزایش نرخها در بخش گردشگری با درآمدهای ناچیز و ناکافی مردم تناسبی ندارد و در نتیجه سبب کاهش بیشتر متقاضیان خدمات گردشگری، و تشدید رکود در این صنعت خواهد شد.
مصطفی موسوی، رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران درباره افزایش قیمت بلیت گفته «مصوبه افزایش قیمت بلیت هواپیما قرار بود زودتر اعمال شود اما به دلیل شرایط بد اقتصادی و آماده نبودن جو عمومی مردم برای پذیرش تورمی این موضوع به تعویق افتاد و حالا مجوز فروش سیستمی با نرخهای جدید به دفاتر فروش بلیت داده شده است.»
رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران نیز تأکید کرده «با توجه به این که پیش بینی می شود رکود بازار سفر و گردشگری کشور در نوروز هم تداوم داشته باشد، بهتر بود که افزایش نرخ بلیت هواپیما دیرتر اجرایی می شد.»
